کد خبر : 82095
/ 08:35
زندگی سرگردان هشت هزار نفر بین عنوان «روستا» یا «مجتمع دامداری»؛

هویت دوگانه «تپه سلام»

خیابان‌ها با جدول‌‌کشی‌های تازه‌رنگ‌شده، چهره تپه‌سلام را شهری کرده است؛ هر‌چند ابراهیم زارع، رئیس شورای روستایی تپه‌سلام، می‌گوید اینجا ازنظر تقسیمات کشوری، نصفه‌‌ونیمه عنوان «روستا» را دارد. اسم اصلی آن «‌مجتمع دامداری تپه‌سلام» است.

هویت دوگانه «تپه سلام»

الهام مهدیزاده- پنجره‌های خانه‌ای هشت‌هزار‌نفری‌ که دهیار «تپه‌سلام» آمارش را می‌دهد، رو به گاوداری‌ باز می‌شود. هشت‌هزار نفر ساکن یک مجتمع دامداری هستند؛ درست در چند‌کیلومتری مشهد، بعد‌از بهشت‌رضا. صدای جیغ و خنده بچه‌ها با ماغ‌کشیدن گاوهای دیوار کناری، هر روز سمفونی عجیبی از همسایگی ۴٠٠‌دختر‌بچه مقطع ابتدایی تپه‌سلام با دام‌پروری به راه می‌اندازد. وقتی می‌رسیم باران می‌بارد. بوی گاو و فضولات آنان با نم باران بهاری، حال و هوای فضا را به‌سمتی برده که حتی یک نفر هم در کوچه و خیابان نیست.
خیابان‌ها با جدول‌‌کشی‌های تازه‌رنگ‌شده، چهره تپه‌سلام را شهری کرده است؛ هر‌چند ابراهیم زارع، رئیس شورای روستایی تپه‌سلام، می‌گوید اینجا ازنظر تقسیمات کشوری، نصفه‌‌ونیمه عنوان «روستا» را دارد. اسم اصلی آن «‌مجتمع دامداری تپه‌سلام» است.

روستایی بدون شناسنامه و کارت ملی
رئیس شورای روستایی تپه‌سلام می‌گوید: طرح «هادی» تپه‌سلام، سر همین اسم- مجتمع دام‌پروری- داستانی پیدا کرده است که بیا و ببین. این داستان از آنجا شروع ‌شد که اینجا عنوان روستا را ندارد. تا می‌گوییم که طرح هادی ما را مصوب کنید، می‌گویند شما مجتمع دام‌پروری هستید. الان حکم مصوب‌کردن طرح هادی روستایی، برای ما مثل کارت ملی‌ شده است. به مسئولان حق می‌دهیم که وقتی ما شناسنامه نداریم، به ما کارت ملی ندهند.
با این گفته‌ها انگار سمت رئیس شورا و دهیار با نبود عنوان «روستا» سمتی تشریفاتی است. همه‌چیز اینجا معلق است، از عنوان روستا تا طرح هادی. رئیس شورا می‌گوید: همین معلق‌بودن وضعیت تپه‌سلام سبب شده تصمیم بگیرند عنوان روستا را فقط به قسمتی از تپه‌سلام بدهند و قسمتی از آن همچنان عنوان مجتمع دام‌پروری را داشته باشد. البته تمام مردم تپه‌سلام حق رأی داشتند و در انتخابات شورا شرکت کردند و اعضای شورا و دهیار نیز موظف‌اند که به تمام این محدوده خدمت بدهند.
او برای کامل‌کردن حرفش، از نقشه‌ای که روی دیوار دفتر دهیاری نصب شده است، کمک می‌گیرد و می‌گوید: واقعا وضعیتی تااین‌حد جالب دیده بودید؟! این خط وسط که می‌بینید، جاده مشهد‌-‌فریمان است. یک طرف روستا طرح هادی دارد و آن طرف دیگر که سوی دیگر جاده است و درمانگاه، مدرسه و مسجد دارد، طرح هادی ندارد و روستا نیست. اما همه این افراد در انتخابات شورا شرکت کردند و رأی دادند.
توضیحات بیشتر از وضعیت تپه‌سلام را رئیس شورا در بازدید از روستا ارائه و اظهار می‌کند: بعضی روستاها فقط مقاطع دبستان و راهنمایی دارند، اما ما در اینجا دبیرستان هم داریم. همین مدرسه دخترانه‌ای که به شما نشان می‌دهم ۴٠٠‌دختر محصل در مقطع ابتدایی دارد. فکر می‌کنید این مدرسه کجا قرار گرفته است؟
بدون آنکه منتظر پاسخ باشد، می‌گوید: درست دیوار‌به‌دیوار یک گاوداری.

گاوداری، دیوار به دیوار مدرسه!
مدرسه دخترانه‌ شهید آران‌بیدگل، همان مدرسه‌ کنار گاوداری است. صدای هیاهوی بچه‌ها تمام محوطه را پر کرده است. با اجازه‌ مدیر مدرسه از آموزش‌وپرورش، وارد محوطه می‌شویم. لابه‌لای جیغ‌های دخترکان صدای گاوها هم به گوش می‌رسد.
باران تمام شده است و بوی فضولات نم‌خورده گاوهای پشت دیوار مدرسه، مشام را پر می‌کند. غفوری‌راد، دهیار تپه‌سلام است. او در توضیح وضعیت روستا از مدرسه شروع می‌کند و می‌گوید: نگاه کنید که مدرسه با گاوداری دیوار‌به‌دیوار است. پشت دیوار مدرسه چند گاو درشت، گاهی سر یا پایشان را به دیوار مدرسه می‌کوبند. این عادت گاوهاست که شاخ‌هایشان را به دیوار می‌کشند. وقتی این‌ کار را می‌کنند، صدای وحشتناکی ایجاد می‌شود. خوبی اینجا (مدرسه) این است که شب‌ها خالی است، اما خانه‌هایی که کنار گاوداری‌ هستند، با سروصدای سم و شاخی که گاوها به دیوار می‌کوبند، داستان دارند.دیوار مدرسه چندان بلند نیست و از روی بالکن مدرسه، کاه‌های بسته‌بندی‌شده انبار گاوداری دیده می‌شود. رئیس شورای روستایی تپه‌سلام پیشنهاد می‌دهد که برای دیدن گاوهای همسایه مدرسه، برویم بالای تپه‌سلام (کوهِ سنگیِ معروف آن منطقه).چند کوچه، فاصله تپه‌سلام با مدرسه است. درختچه‌ها و علف‌های هرز، چهره سنگی تپه‌سلام را نیمه‌عریان کرده است.
زارع، فرصت را غنیمت می‌شمرد و حین بالا‌رفتن از تپه‌سلام، گوشه‌چشمی هم به این تپه تاریخی می‌اندازد و می‌گوید: این تپه همان تپه معروف و تاریخی مشهد است که از بالای آن، گنبد حرم دیده می‌شد. قدیمی‌ها از بالای این تپه، اولین سلام را به امام‌رضا(ع) می‌دادند. الان هوای مشهد آن‌قدر آلوده شده که از بالای تپه فقط می‌‌توان یک لایه خاکستری دید. از نیمه‌های تپه محوطه گاوداری و مدرسه مشخص می‌شود. پشت دیوار مدرسه و داخل گاوداری یک چاله پر از آب است. گوشه دیگری از دیوار هم تلی از فضولات دامی ریخته شده است.

انسان بر حیوان ارجحیت دارد
ادامه حرف‌های رئیس شورا درباره دامداری‌های تپه‌سلام، می‌رسد به پیگیری‌هایی که انجام داده‌اند تا محل دام را از انسان جدا کنند. به گفته او با پیگیری‌هایی که انجام شده، چند ماه قبل، معاون دادستان مشهد از نزدیک جویای وضعیت تپه‌سلام شده است. زارع بیان می‌کند: معاون دادستان وقتی مشکلات را دید قول تعطیلی ١٠‌دامداری را داد، اما به‌خاطر مشکلاتی، تعطیلی این دامداری‌ها متوقف شد.
رئیس شورای تپه‌سلام، درباره پیگیری‌های انجام‌شده این‌طور می‌گوید: سه سال قبل (شهریورماه سال٩۴) نیز، مصوبه‌ای برای وضعیت تپه‌سلام گرفتیم. آن‌موقع کارشناسان محیط زیست استان بعد‌از بازدید از منطقه، اوضاع و شرایط دامداری‌های تپه‌سلام را تهدیدی علیه بهداشت عمومی دانستند. چند وقت بعد، این موضوع به کارگروه امور زیربنایی استان کشیده شد. در آن جلسه، پس‌از مطرح‌شدن نظرات موافق و مخالف، تصمیمی که گرفته شد، این بود که انسان بر حیوان ارجحیت دارد. در همان جلسه مصوب شد که دیگر مجوز جدیدی برای دامداری‌ در این محدوده صادر نشود. دامداری‌های موجود نیز تا پایان سال٩۵ به جای دیگری منتقل شود.
حرف‌های رئیس شورای تپه‌سلام گل انداخته است. او ادامه می‌‌دهد: با تصمیمی که گرفته شد، دنبال زمینی جدید برای جابه‌جایی دامداری‌ها بودیم. در‌نهایت زمینی ٩۵هکتاری که در فاصله پنج‌کیلومتری تپه‌سلام قرار دارد، برای انتقال دامداری‌ها در‌نظر گرفتیم. محیط زیست هم این زمین را تأیید کرد، اما چه فایده! دامداران اینجا حاضر نیستند از این محل تکان بخورند. زارع، دلیل علاقه دامداران تپه‌سلام به ماندن در این محل را سودای سود بیشتر می‌داند و اظهار می‌کند: با شرایط اینجا، چرا دامداری‌ها باید از اینجا بروند؟ فکرش را بکنید؛ وقتی به گاوها از آب شیرینی می‌دهند که حق مردم تپه‌سلام است، چرا باید بروند؟ آن هم در شرایطی که آب روستایی چندین‌برابر ارزان‌تر از شهری و صنعتی است. برق نیز همین داستان را دارد.او ادامه می‌دهد: دولت برای روستاها، تعرفه آب و برق را خیلی کمتر از شهرها حساب می‌کند. اگر این دامداری‌ها بخواهند در مجموعه‌ای صنعتی و جداگانه فعالیت کنند، هزینه‌‌های آب و برق‌ چند‌برابر الان می‌شود؛ چون تعرفه صنعتی حتی از تعرفه‌های شهری بیشتر است.

مالکان مجتمع های دامداری اهل روستا نیستند
لُب کلام حرف‌های رئیس شورا درباره دامداری‌های تپه‌سلام این است که، دامداران اینجا اصلا بومی نیستند. حدود ٣٠‌دامدار کله‌گنده و سرمایه‌دار مشهدی اینجا هستند که در روستا هم زندگی نمی‌کنند که بگوییم روستایی‌اند. از دید ما، کار آن‌ها یعنی لگدمال‌کردن حق هشت‌هزار‌ساکنی که الان در تپه‌سلام زندگی می‌کنند.رئیس شورای تپه‌سلام به نامه دامداران برای تولید شیر نیز اشاره و بیان می‌کند: وقتی برای انتقال دام‌ پیگیری کردیم، دامداران نیز نامه‌ای به مسئولان زدند. در آن نامه، آمارهایی بیان کردند که کاملا اشتباه بود؛ مثلا اعلام کرده بودند که اینجا نزدیک به شش‌هزار رأس دام وجود دارد، یا اینکه در سال ٢۴‌هزار و ۵٠٠‌تن شیر و هزار تن گوشت مورد‌نیاز مشهد از دامداری‌های تپه‌سلام تأمین می‌شود.
با خنده تلخی ادامه می‌دهد: حرف ما به دامداران اینجا این است که شش‌هزار دامی را که آمار داده‌اید، نشان بدهید. ما اینجا زندگی می‌کنیم و می‌بینیم چندتا دام اینجاست. این تلاش‌ها و نامه‌نگاری‌ها فقط برای آن است که امتیاز مجتمع را نگه دارند و اینجا روستا نشود. حتی برای از‌دست‌ندادن این وضعیت حاضرند شیر را از روستاهای اطراف با قیمت بیشتر بخرند تا به کارخانه‌ها و لبنیاتی‌های مشهد بگویند این میزان شیر در تپه‌سلام تولید می‌شود.
رئیس شورای تپه‌سلام به ارزش افزوده زمین گاوداری‌ها نیز اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: الان گاوداری ‌آنان به‌خاطر قرار‌گرفتن در‌میان واحدهای مسکونی ارزش بیشتری پیدا کرده است.

٣هزار خانوار از حقشان محروم شده‌اند
حرف‌ها به اینجا که می‌رسد غفوری‌راد، دهیار روستا، سررشته صحبت را دستش می‌گیرد و اظهار می‌کند: دامدار‌های اینجا می‌گویند ما از اول اینجا بودیم و مجوز داریم. ما هم سر این موضوع حرفی نداریم، چون مجوز دامداری آنان مربوط به سال‌۴٧ است. اما چند نکته را باید بگویم. اولین نکته مربوط به همین ساخت‌و‌سازهای کنار دامداری‌هاست؛ مثلا چرا باید مدارس، درمانگاه و مسجد تپه‌سلام، دیوار‌به‌دیوار دامداری باشد؟ اصلا چه کسی مجوزهای ساخت‌و‌ساز و اسکان مردم را داد؛ آن هم در شرایطی که اعلام می‌کنند اینجا مجتمع دامداری است؟ پاسخ همه این ‌سؤالات به رفتار و تصمیمات خود صاحبان دامداری‌های تپه‌سلام برمی‌گردد.او می‌گوید: اعضای شورای تپه‌سلام و حتی دهیار اینجا چند دوره قبل، از میان دامداران انتخاب می‌شدند. پس مجوز تفکیک اراضی و ساخت‌وسازهای مسکونی را خود دامداران صادر کرده‌اند تا در‌صورت ورشکستگی با تفکیک اراضی به قیمت مسکونی متضرر نشوند.دهیار تپه‌سلام در ادامه، وضعیت چند روستای اطراف را با این روستا مقایسه و بیان می‌کند: واقعا این ظلم نیست که به‌دلیل نداشتن طرح‌های هادی و آلبوم مصوب نتوانیم برای سه‌هزار خانوار این روستا اعتباری قانونی اخذ کنیم؟ در نقطه مقابل، روستایی مثل «بیدک»، که فقط ١٠‌خانواده دارد، هم طرح هادی دارد و هم اعتبارات را به‌راحتی جذب می‌کند.

بی‌آبی روستا
موضوع آب هم در گلایه‌های مردم و اهالی تپه‌سلام مطرح می‌شود. حرف‌های دهیار تپه‌سلام درباره وضعیت آب روستا با اشاره‌ به مخزن آبِ بالای تپه آغاز می‌شود. او می‌گوید: مخزنی که می‌بینید آب ٢٠‌هزار نفر را به‌راحتی تأمین می‌کند، اما ما با بدبختی در سه ماه زمستان آب داریم. هر‌گاو در روز ۶٠ تا ٧٠‌لیتر آب مصرف می‌کند. به‌خاطر استفاده دامداری‌ها بیشتر اوقات آب نداریم و مردم مجبورند آب را در دبه‌ ذخیره کنند. مشکلات اینجا را اگر بخواهیم بگوییم سرتان درد می‌گیرد، اما حرف‌های ما تمام نمی‌شود. از سالک، بوی بد و کرم‌زدن آب جدول‌های حاشیه گاوداری تا بی‌آبی و صبح تا شب سر‌کردن با گله‌ گاوها و... . 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی