کد خبر : 81999
/ 11:10
نظر زائران و مسافران درباره خانه تاریخی داروغه

نمی‌دانستیم مشهد خانه تاریخی دارد

جالب اینکه برخی زائران پیش از آشنایی با خانه داروغه، با تعجب از وجود این خانه تاریخی اظهار بی‌اطلاعی می‌کردند و به‌صراحت می‌گفتند مگر مشهد غیر از حرم امام‌رضا(ع) و طرقبه و شاندیز و چند مکان تجاری بنام، جای دیدنی دیگری هم دارد؟

نمی‌دانستیم مشهد خانه تاریخی دارد

فاطمه سیرجانی - شهرآراآنلاین، نوستالوژی، چیزی فراتر از یک یادآوری ساده و گذراست.‌ حسی خوب و دلنشین و گاه ناخوشایند و ملال‌آور ‌که از به یاد آوردن خاطرات ‌گذشته به ما دست می‌دهد. ‌‌احساسی شیرین که بیشتر اوقات با شادی و آرامش همراه است اما ‌گاهی غم از دست‌ دادن اوقات‌ خوش گذشته را با خود به‌همراه دارد؛ حسی که خیلی از زائران و مسافران نوروزی با گشت‌و‌گذار در محله پایین‌خیابان و کوچه داروغه و قدم‌‌ زدن در این خانه تاریخی، آن را تجربه کرده‌اند. در یک صبح بهاری تصمیم گرفتیم به این کوچه برویم تا میهمانان نوروزی این مکان دنج تاریخی، حس‌وحال قدم زدنشان را در خانه‌ای که حال‌وهوای زندگی‌ 100سال قبل را برای آنان تداعی می‌کند، به اشتراک بگذارند. جالب اینکه برخی زائران پیش از آشنایی با خانه داروغه، با تعجب از وجود این خانه تاریخی اظهار بی‌اطلاعی می‌کردند و به‌صراحت می‌گفتند مگر مشهد غیر از حرم امام‌رضا(ع) و طرقبه و شاندیز و چند مکان تجاری بنام، جای دیدنی دیگری هم دارد؟

وَن‌ گردشگری

اعظم شیشه‌گر‌‌‌ به‌همراه خانواده از قزوین برای زیارت و سیاحت به مشهد آمده‌ است. او و دختر نوجوانش، «هدیه»، در مسیر حرم به‌طور اتفاقی و از روی بیلبوردها‌ از وجود این محله و خانه‌ خبردار شده‌اند. شیشه‌گر که از دیدن این خانه تاریخی به وجد آمده است، با هیجان می‌گوید: «مشهد و بنای تاریخی؟ حتی‌ تصورش را هم نمی‌کردم که در این شهر و اطراف حرم امام‌رضا(ع) چنین خانه‌های زیبا و قدیمی‌ای باشد.»

این بانوی قزوینی به بناهای تاریخی قزوین مثل چهل‌ستون، خانه امینیان، بنای تاریخی شهرداری قزوین، حمام‌ قجر قزوین و... اشاره می‌کند و ‌می‌گوید: «مردم ایران، قزوین را با بناهای تاریخی‌اش می‌شناسند، اما‌ واقعیت این است که بیشتر زائران و مسافران مشهد، این شهر را شهر امام‌رضا(ع) می‌شناسند تا شهری سیاحتی. اگر هم در مشهد بنای تاریخی وجود دارد، برای زائران و مسافران ناشناخته‌ است.»

114482.jpg

او برای جذب بیشتر گردشگر پیشنهادی هم به شهرداری مشهد ‌می‌دهد: «شهرداری مشهد می‌تواند برای جذب بیشتر گردشگر و ماندگاری وی، طبق تفاهم‌نامه‌ای با هتل‌ها و زائرپذیرها، خودروهای ون‌ گردشگری را برای بازدید از بناهای تاریخی و میراثی مشهد و حتی محدوده اطراف حرم درنظر بگیرد.»

وقتی علاقه و شوروحالش را می‌بینم، از او دعوت می‌کنم حتما سری هم به خانه تاریخی توکلی بزند و از فضاسازی مکتب‌خانه‌های قدیمی در این خانه دیدن کند‌ که با اظهار تاسف می‌گوید: «امروز عصر راهی شهرمان هستیم ولی حتما در نوبت بعدی، دیدن این خانه‌های تاریخی را در برنامه سفرم قرار می‌دهم.»

این زائر قزوینی در پایان صحبتش، گلایه‌اش را از متولیان شهر مشهد این‌طور بیان می‌کند: «ما هر سال به مشهد می‌آییم، اما فقط طرقبه و شاندیز و کوهسنگی، فردوسی، باغ نادری و البته چند بازار معروف آن را به‌عنوان تنها دیدنی‌های مشهد می‌شناسیم، حال آنکه به‌گفته شما، در نزدیکی حرم مطهر چندین بنای تاریخی زیبا هست و ما از وجود آن‌ها بی‌خبریم. شاید به‌دلیل آنکه در معرفی این مکان‌ها به زائران، کوتاهی شده است.»

فرصت‌ ازدست‌رفته

هدیه، دانشجوی رشته گرافیک دانشگاه قزوین، در تمام مدت گفت‌وگوی من با مادرش مشغول عکاسی است. او آن‌چنان از تماشای این خانه تاریخی به وجد آمده است که از بخش‌های مختلف آن عکس می‌گیرد. درحال عکاسی از تنورخانه این بنای قدیمی است و در همان حال می‌گوید: «از سبک معماری، حیاط باصفا و حوض آبی‌رنگ پرآب با آن ماهی‌های کوچک قرمز ‌و البته برنامه‌های جالبی که مردانی با لباس برایمان اجرا کردند، بسیار لذت بردم و تجربه خوبی در این سفر بود.»

درمیان صحبت‌های این دختر جوان، لحن حسرت به‌وضوح احساس می‌شود: «ما اگر از روز اول از وجود این بنای تاریخی و برنامه‌هایش خبر داشتیم، ساعات بیشتری از وقتمان را به گشتن و عکاسی اختصاص می‌دادیم؛ به‌خصوص که در همین مدت کوتاه فهمیدیم برنامه‌های جذابی هم در این خانه اجرا می‌‌شود که حال‌وهوای قدیم را بیشتر ‌تداعی می‌کند اما افسوس که دیگر فرصتی برای ما نمانده است.»

شاه‌نشین؛ نه داروغه‌نشین

پنجاه‌وشش‌ساله است و چند روزی از یکی از روستاهای تبادکان برای زیارت به مشهد آمده ‌و در محله پایین‌خیابان، منزل یکی از اقوامش، ساکن شده است. او را درحال توزیع نان تنوری برای یکی دیگر از بازدیدکنندگان این خانه می‌بینم. درباره این خانه و برنامه‌‌هایش که می‌پرسم، می‌گوید: «به عقیده من که تجربه زندگی در خانه‌های حیاط‌دار با 4-5اتاق را دارم که در هر اتاقش یک خانوار حداقل پنج‌نفره زندگی می‌کرد‌ند، این خانه‌ها با این سبک معماری، شاه‌نشین است، نه داروغه‌نشین. آدم اینجا که می‌آید، مثل این است که زمان را به عقب کشیده‌اند. نشستن کنار این حوض آبی‌رنگ، نگاه به این دیوارهای آجری با نقش و نماهای زیبا و شنیدن آواز پرندگان درمیان هیاهوی آهن و سنگ و آسمان‌خراش‌های بلند، آرامش عجیبی به آدم می‌دهد.»

او ادامه می‌دهد: «حداقل سالی سه،چهار نوبت به مشهد می‌آیم و در همین کوچه حسنقلی ساکن می‌شوم. شاید ده‌بار هم از جلوی این کوچه رد شده باشم،‌ اما امسال برای اولین‌بار است که از وجود چنین خانه زیبایی در نزدیکی حرم امام‌رضا(ع) مطلع شده‌ام.»

تصمیم دارد‌ دفعه بعد که به مشهد می‌آید، حتما دست زن و بچه‌اش را هم بگیرد و برای دیدن‌ خانه داروغه مشهد بیاورد.

114484.jpg

احیای فرهنگ اصیل مشهد قدیم

در قسمت تابستان‌نشین بعد از گذر از اتاق حوضخانه که عکاسخانه سنتی هم در همان‌جا جانمایی شده است، به حجره فیروزه‌تراشی مهدی اسحاقی می‌رسیم. جوانی حدود سی‌ساله که به‌گفته خودش از سر شوق و علاقه به فیروزه‌تراشی روی آورده است. او که از چند روز مانده به عید به اینجا آمده، بیشتر ساعات شبانه‌روز عید را در این خانه بوده است. استقبال زائران و مسافران را بسیار خوب و چشمگیر توصیف می‌کند و می‌گوید: «سال گذشته در نمایشگاه «مشهد دوست‌داشتنی» یک حجره فیروزه‌ای ‌بود که حالت کاهگلی داشت و در و پنجره چوبی با شاخه‌های گل‌ رز بر روی دیوارش نقاشی شده بود. مردم برای عکس‌ گرفتن با آن نما به صف می‌ایستادند، اما در همین محلات قدیمی اطراف حرم، تعداد خانه‌های بکر و اصیل که نیاز به توجه بیشتری ازسوی مسئولان دارد، کم نیست.»

او از اینکه ‌چند سالی است متولیان امور شهر در اندیشه زنده‌ کردن آداب و رسوم مشهد قدیم هستند، ابراز خشنودی کرده و می‌گوید: «مشهد امروز تلفیقی از فرهنگ‌های مردم مختلف است که به این شهر مهاجرت کرده‌اند؛ به‌خصوص درمیان بازاریان و حجره‌داران، کمتر مشهدی اصیلی وجود دارد؛ به همین خاطر برپایی چنین برنامه‌هایی در زنده‌ کردن آداب و رسوم مشهد قدیم بسیار تاثیرگذار است.»

خانه‌های تاریخی مشهد و تبلیغات ملی

صحبت ما با حجره‌دار فیروزه‌تراش به اتمام نرسیده است که چند مشتری آن هم با خانواده و گروهی وارد حجره می‌شوند و می‌خواهند درباره هنر فیروزه‌تراشی و قیمت برخی اجناس فیروزه بدانند. لهجه‌شان نشان می‌دهد که از تبریز برای زیارت به مشهد آمده‌اند. این خانه برای خانم خانواده یادآور موزه قاجار و خانه مشروطه تبریز است. او با بیان اینکه هر سال به مشهد می‌آیند اما از وجود چنین خانه‌ای در نزدیکی حرم بی‌خبر بوده است، اظهار تاسف می‌کند و ادامه می‌دهد: «اینکه متولیان این شهر به فکر نشان‌ دادن چنین بناهای تاریخی و هویت‌داری به زائران و مسافران هستند، اتفاق میمون و مبارکی است.»

همسرش حرف او را تکمیل می‌کند و می‌گوید: «اگر تبلیغات چنین برنامه‌هایی از چند روز مانده به آغاز سفرهای نوروزی و از سیمای ملی باشد، در جذب گردشگر داخلی خیلی اثرگذار است.»

وی در ادامه با توجه به اجرای طرح ترافیک در محدوده اطراف حرم، مثالی عینی می‌زند و می‌گوید: «در تعطیلات نوروز و تابستان، مسافر و گردشگر زیادی به شهر ما سفر می‌کند؛ برای همین مکان‌ها و موزه‌های دیدنی تبریز، به‌صورت رایگان در اختیار زائران و گردشگران است، ازطرفی خودروهایی هم ‌در سطح شهر برای تردد علاقه‌مندان به دیدن این آثار تاریخی درنظر گرفته شده است. استفاده از این تسهیلات در این ایام، مختص گردشگر نیست، بلکه خود تبریزی‌ها هم می‌توانند از این امکانات استفاده کنند.»

این هم‌وطن تبریزی جای سفره‌خانه‌ها و غذاخوری‌های سنتی‌ را هم‌ در این منطقه زائرپذیر خالی می‌داند و ادامه می‌دهد: «‌اگر در همین محدوده حرم در چنین خانه‌های تاریخی، چای‌خانه و سفره‌خانه‌هایی همانند آنچه در تبریز، اصفهان و یزد وجود دارد، راه‌اندازی شود، بی‌تردید در افزایش ماندگاری زائران و مسافران موثر است.»

عجیب، غریب است این خانه

در طبقه بالای زمستان‌نشین که در سمت‌ راست حیاط واقع است، ‌گروهی از بانوان را می‌بینم که در نگاه اول گردشگر به نظر می‌آیند، اما وقتی با قاسمی، راهنمای گروه، هم‌کلام می‌شوم، متوجه می‌شوم آن‌ها گروهی از بازنشستگان آموزش‌وپرورش مشهد هستند که برای بازدید خانه تاریخی داروغه و نمایشگاه «قدیما؛ مشهد ما» آمده‌اند.

بیات، استاد تاریخ دانشگاه، داوطلب صحبت می‌شود تا درباره این خانه تاریخی و ضعف‌ها و قوت‌های برنامه‌هایش بگوید. او به روال معمول، در ابتدای صحبت از شهردار مشهد و همچنین شهردار منطقه ثامن تشکر می‌کند که امسال با جانمایی المان‌ها و به‌خصوص گل‌کاری‌های زیبا، شهر مشهد را سرحال آورده‌اند. این استاد تاریخ دانشگاه مشهد در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های خوبی که این شهر برای جذب گردشگر دارد، از متولیان و به‌ویژه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این شهر می‌خواهد که در احیا، بازسازی و بهره‌برداری بهینه از این خانه‌های تاریخی که در مشهد و به‌ویژه در منطقه ثامن کم نیست، کمر همت گمارند.»

یکی از همراهان این جمع با بیان اینکه خیلی از مشهدی‌ها از وجود چنین بناهایی در محدوده اطراف حرم بی‌خبر هستند، چه رسد به زائران و گردشگران، می‌گوید: «‌نمونه‌اش خود ما فرهنگیانی که سالی دوبار به دوردست‌ترین نقاط ایران سفر و جاهای تاریخی آن‌ها را رصد می‌کنیم، اما تا به امروز از بنا‌ی تاریخی زیبایی چون خانه تاریخی داروغه بی‌خبر بودیم. متاسفانه خانه‌های تاریخی مشهد عجیب، غریب افتاده‌اند.»

114485.jpg

ملاباجی و کله‌قند

کم‌کم به اذان ظهر نزدیک می‌شویم و صدای قرآن‌خوانی قبل اذان از گلدسته‌های حرم، فضا را پر کرده است. از میان همهمه معلمان دیروز شهرمان متوجه می‌شوم که قرار بعدی‌شان خانه تاریخی توکلی است. یکی‌دو نفر دیگر از بازدید‌کنندگان خانه داروغه با این گروه همراه می‌شوند تا ‌این گروه بیست‌نفره به بازدید از این خانه قاجاری در محله پایین‌خیابان بروند.

تابلوی رنگ‌ورورفته ابتدای نواب5 کمک می‌کند تا آن‌هایی که بار اولشان است از این خانه دیدن می‌کنند، آن را راحت‌تر پیدا کنند.

در همان ابتدا‌ دیدن سردر زیبا و در چوبی قدیمی خانه با کلون‌های زنانه و مردانه، بازدیدکنندگان را به وجد می‌آورد. پله‌ها را که پشت‌سر می‌گذاریم، صدای ملاباجی که از رادیوضبط قدیمی درحال پخش است و دیدن فضاسازی مجسمه‌های مومی ملاباجی و دخترکانی که کتاب‌به‌دست دو‌رتادورش نشسته‌اند، برق شادی را به چشم پیش‌کسوتان فرهنگی می‌نشاند. بیات انگار دلش می‌خواهد احساسش را از دیدن این مناظر بیان کند. او با اشاره به تفاوت عمیق آموزش دیروز و امروز می‌گوید: «اینکه عده‌ای با چنین برنامه‌هایی سعی در زنده نگه‌داشتن خاطره‌های آن سال‌های دور دارند و برخی حتی با این خاطره‌ها زندگی می‌کنند، درخور تحسین است.»

وجود چند کله‌قند و قوطی چای کنار ملاباجی، خاطره‌هایی را برای این استاد دانشگاه تداعی می‌کند: «‌در زمانی که چای و قند از کشورهای دیگر وارد می‌شد، برای یک خانم مکتبی یا همان ملاباجی، قند به‌عنوان هدیه و حق‌الزحمه برده می‌شد که نشان‌دهنده مقام و جایگاه والای معلمی درمیان مردم آن روزگار بوده است.»

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی