کد خبر : 80454
/ 21:27
فراموش شده

خانه کوزه‌کنانی

خانه تاریخی کوزه‌کنانی در مشهد، خیابان شیرازی، کوچه چهارباغ، کوچه پنجه واقع شده است. این اثر، ۲۴تیر۱۳۸۲ با شماره‌ ثبت۹۲۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.‌

خانه کوزه‌کنانی

شعبان شریف- شهرآراآنلاین، خانه تاریخی کوزه‌کنانی در مشهد، خیابان شیرازی، کوچه چهارباغ، کوچه پنجه واقع شده است. این اثر، ۲۴تیر۱۳۸۲ با شماره‌ ثبت۹۲۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.‌

خانه تاریخی کوزه‌کنانی در سال۱۲۴۷ هجری‌شمسی مطابق با ۱۲۸۸هجری‌قمری، در دوره قاجاریه ساخته شد و بیش از هزار مترمربع مساحت دارد.

تاریخچه بنا

بنای یادشده بدون تاریخچه است اما براساس تحقیقات به‌دست‌آمده، مرحوم کوزه‌کنانی که یکی از تاجران بزرگ‌ مشهدی در اواخر قاجاریه به‌شمار می‌رفته، این خانه را در سال‌1270 هجری‌شمسی بنا کرده است. سبک معماری و وجود برخی ویژگی‌های معماری دوره انتقال‌ ازجمله به‌کارگیری سرستون‌های تقلیدی کورنتی(شیوه‌ای اولیه از معماری کلاسیک یونانی و رومی)‌‌‌، بیانگر ساخت بنا در اواخر دوره قاجاریه است. 

مشخصات بنا

این خانه شامل دو قسمت جنوبی و شمالی و حیاطی مستطیل‌شکل به طول 28متر و عرض 25متر است. ورودی خانه از جنوب و گوشه‌ غربی حیاط بوده است و شامل یک فضای مربعی‌شکل به ابعاد 5/9متر در 30/5متر با چهار ستون گرد ساده است. ازطریق این فضا می‌توان وارد دالان به‌نسبت کوتاهی شد که قبلا به دو طرف راست و چپ در داشته است. درِ سمت راست به طرف خانه یادشده باز می‌شود. همان‌طور که اشاره شد، در دو سوی جنوب و شمالِ حیاط دو ساختمان قرار دارد. بخش جنوبی شامل یک ساختمان یک‌طبقه با بام شیروانی و زیرزمین است‌. طرح کلی این قسمت با طول 27متر و عرض 5/12متر متقارن می‌باشد. دو راه‌پله شش‌تایی از دو طرف بهارخواب، دارای چهار ستون گرد و ساده چوبی و دو نیم‌ستون است که به طرف بالا امتداد پیدا می‌کند. 

112374.jpg

در این طبقه(همکف) پنج اتاق‌ نشیمن ساخته شده است. اتاق اصلی که شاه‌نشین مرکزی محسوب می‌شود، دقیقا در وسط قرار گرفته است و 10متر طول و 5/7متر عرض دارد. تقریبا در میانه اتاق نیز یک پنجره اُرسی چوبی با شیشه‌های رنگین تعبیه شده که آن را به دو بخش کوچک تقسیم کرده است. اتاق شمالی با سه پنجره به‌سوی حیاط دید دارد. در هر دو سوی غرب و شرقِ اتاق مرکزی نیز دو اتاق نشیمن قرار دارد که ورودی آن‌ها ازطریق هشتی‌های کوچک مقابلِ دو راه‌پله یادشده باز می‌شود. 

در زیرزمین این قسمت نیز پنج اتاق، تقریبا زیر اتاق‌های قسمت‌های فوقانی ساخته شده است. زیرزمین سه ورودی دارد. راه‌پله اصلی در وسط نما و از زیر بهارخواب به طرف پایین ایجاد شده است. ساختمان جبهه‌ شمالی سه طبقه دارد. این قسمت نیز با طول 5/27متر و عرض 5/10متر از میانه به دو قسمت متقارن و مستقل غربی و شرقی تقسیم می‌شود. هر قسمت دارای ورودی مشابه و مستقلی است. این ورودی‌ها در طبقه همکف از دو سو به چهار چراغ‌، در طبقه اول به دو اتاق و در طبقه دوم نیز به چهار اتاق مرتبط می‌شود. اندازه اتاق‌ها به‌نسبت کوچک و یکسان است. راه‌پله‌های مذکور در طبقه اول به دوم، دارای دو ستون گرد با سرستون‌های تقلید کورنتی است. سقف این قسمت، چوب‌پوش و مسطح است. مهم‌ترین مصالح به‌کاررفته شامل آجر و ملات و گچ می‌باشد. از چوب نیز برای پوشش سقف و استحکام بنا استفاده شده است. 

نوع بهره‌برداری‌

این بنا در ابتدا برای کاربری مسکونی ساخته شد اما درحال‌حاضر از آن به‌عنوان حسینیه استفاده ‌می‌‌شود. 

تزیینات بنا

نمای ساختمان جنوبی خانه، ساده است. ستون‌های ساده چوبی بهارخواب، آجرهای دندان‌موشی سراسر قسمت بالایی نمای بنا و طاق گرد ورودی‌ها در بالای راه‌پله‌ها، تزیینات نمای این قسمت محسوب می‌شوند‌. در اتاق مرکزی نیز پنجره چوبی اُرسی با شیشه‌های الوان که اکنون در یک محافظ چوبی دیگر قرار گرفته است، به‌همراه سردر نیم‌گرد دربهای دو اتاق غربی ساختمان که به‌شکل ارسی با شیشه‌های رنگین است، ازجمله تزیینات داخلی محسوب می‌شوند. نمای ساختمان شمالی، آجری است‌. سنتوری‌های بالای پنجره‌ها هم از نوع سنگ‌ریزه‌های سیاه‌رنگ و آجر‌های قالبی ساخته شده است. 

112375.jpg

نوع مالکیت و مشخصات بنا‌

این خانه تا اواخر پهلوی اول در تملک خانواده کوزه‌کنانی بود اما بعد‌ها به تملک دولت ایران درآمد و دراختیار گروه آمریکایی موسوم به اصل چهار ترومن قرار گرفت اما پس از انقلاب، چند تن از اهالی روستای فروشان‌ خمینی‌شهر اصفهان آن را خریدند و درحال‌حاضر به‌عنوان حسینیه، بهره‌برداری می‌شود.

اقدامات انجام‌شده در بنا

به مرور زمان قسمت‌هایی از خانه، تعمیر‌، تخریب یا بازسازی شده است. 

نکته مهم و اختصاصی

با توجه به فرسودگی بنای ساختمان و خطر تخریب، لازم است در اسرع‌وقت به آسیب‌شناسی و مرمت خانه کوزه‌کنانی، اقدام شود.

شایان ذکر است باتوجه‌به موقعیت بسیار خوب این اثر تاریخی در طرح تفصیلی پیرامون حرم مطهر رضوی، امید می‌رود ارگان‌های مسئول هرچه زودتر به تملک و مرمت این بنای باارزش تاریخی و معماری و هویتی مشهد اقدام کنند.

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی