کد خبر : 79676
/ 14:46
مروری بر آثار، شخصیت و خدمات علمی و ادبی دکتر غلامحسین یوسفی در سالروز تولدش

جوینده راه ادب

دکتر غلامحسین یوسفی چهره نام‌آشنایی برای اهل ادبیات و فرهنگ است. بسیاری از دانشجویان رشته ادبیات هنوز هم مطالعه آثار او را به عنوان واحدهای درسی در دوران تحصیل خود دارند.

جوینده راه ادب

هما سعادتمند-شهرآراآنلاین، افزون بر این تلاش‌های ادبی به بار نشسته استاد، چراغ راه بسیاری از پژوهشگران در این حوزه است. تصحیح متون کهن فارسی از آثار شاخص این چهره ادبی شمرده می‌شود و در کنار آن، او را از پیشگامان نقد ادبی در ایران می‌شناسند. سالروز تولد او سبب شد تا نقبی بزنیم به آثار و ویژگی‌های شخصیتی و خدمات ادبی و دانشگاهی‌اش.
 
درس و دانشجو برایش مقدس بودند
نیم‌سده آشنایی و پشت نیمکتِ شاگردی نشستن در کلاس درس دکتر غلامحسین یوسفی از کلمات دکتر محمد مهدی ناصح، آیینه‌ای ساخته که می‌توان ویژگی‌های شخصیتی این استاد ادبی را در آن به تماشا نشست. وی می‌گوید: او معلمی واقعی بود. بسیار به درس اهمیت می‌داد. درس و دانشجو برایش مقدس بودند تا آنجا که حتی یک ثانیه از کلاس درس را هدر نمی‌داد و دقت می‌کرد چیزی از قلم نیفتد. همیشه همراه درس و بحث در حوزه ادبیات منابع و ماخذی نیز معرفی می‌کرد و از ما می‌خواست تا آن‌ها را مطالعه کنیم.
 
از استادان برجسته ادبیات دعوت می‌کرد تا به دانشگاه بیایند
عضو بازنشسته هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، ادامه می‌دهد: در دوره کارشناسی ارشد و دکتری از استادان برجسته ادبیات و دیگر علوم مختلف ایران دعوت می‌کرد تا به دانشکده ادبیات مشهد بیایند. درحوزه آداب و فرهنگ و ایرانشناسی هم استادانی را از خارج کشور دعوت می‌کرد تا دانشجویانش با چهره‌ها و حوزه‌های مختلف ادبی یا مرتبط با ادبیات آشنا شوند؛ استادانی چون سید جلال آشتیانی، سید جعفر شهیدی و عبد شکوه احسن از هندوستان از همین دست بودند.
 
توجه به سرنوشت دانشجویان
توجه به سرنوشت دانشجویان از دیگر ویژگی‌های اخلاقی استاد غلامحسین یوسفی است که ناصح از آن یاد می‌کند: خاطرم هست که می‌خواستم برای ادامه تحصیل به تهران بروم اما او اجازه نداد و گفت، باید همین جا بمانید و تلاش کنیم تا گروه ادبیات دانشگاه را راه بیندازیم. این اصرار او تا آنجا بود که در یکی از سفرهایش به خارج از کشور، نامه‌ای برای رئیس وقت دانشگاه فرستاد که چنین مضمونی داشت: «من که نیستم، مراقب شاگردانم باشید. مبادا مشهد را ترک کنند. دانشگاه به آن‌ها احتیاج دارد.»
دکتر یوسفی تشویق دانشجو را راهکاری برای ترغیب شاگردانش به مطالعه می‌دانست. در این باره دکتر‌ناصح می‌گوید: دانشجویانی را که در باب موضوعی خاص پژوهش کرده بودند، به سمینارها یا کنگره‌های ادبی مختلف معرفی می‌کرد تا سخنرانی کنند. سپس از مسئولان برگزاری آن سمینار یا کنگره می‌خواست تا به لحاظ مادی یا معنوی از آن دانشجو تقدیر کنند.
 
من می‌دانم چه گفته‌ام
وی ادامه می‌دهد: در همه حوزه‌های ادبی جامع و کامل بود اما به نقد نگاه ویژه‌تری داشت. اعتقاد داشت که ادبیات بدون نقد شدن پیشرفت نمی‌کند. گاهی تمام ساعت‌های کلاسش صرف نقد و بحث می‌شد و اصرار داشت همه دانشجوها در این بحث‌ها شرکت کنند؛ همه ذوق و شوق دکتر یوسفی این بود که دانشجویانش را در حال آمد‌و‌شد به دانشگاه، سمینارها یا همایش‌های مختلف ببیند. خاطرم هست یک‌بار که در حال تصحیح گلستان سعدی بود، پیشنهاد دادم که کمک‌شان کنم. قبول کرد و موضوعی مرتبط با سعدی را به من داد و گفت برو درباره این موضوع تحقیق کن. پس از بررسی متون بسیاری متوجه شدم که خود استاد درباره موضوع مورد نظر در مقاله‌ای بحث کرده و پاسخ را می‌داند. نزد استاد رفتم و گفتم شما خودتان درباره این موضوع صحبت کرده‌اید. گفت من می‌دانم چه گفته‌ام اما می‌خواستم ببینم شما تا کجا به دنبال موضوع می‌روید.
 
او را باید در سه حوزه اخلاق، علم و نویسندگی ارزیابی کرد
دکتر محمدرضا راشد محصل با این توصیف که دکتر غلامحسین یوسفی یک فرهنگ گسترده بود، می‌گوید: او را باید در سه حوزه اخلاق، علم و نویسندگی مورد بررسی قرار دارد؛ زیرا در هر سه، ویژه و برجسته بود. مرحوم یوسفی یکی از استادان خوش‌فکر و خوش‌قلمی بود که مطالعه نوشته‌هایش برای دانشجویان مغتنم است.

نثری ساده و دانشگاهی داشت
این‌عضو قطب علمی فردوسی‌شناسی و شاهنامه دانشگاه فردوسی مشهد با تکیه بر نثر دکتر یوسفی، توضیح می‌دهد: نثر دکتر یوسفی دو ویژگی دارد؛ نخست اینکه ساده است و دوم اینکه نثر او دانشگاهی است؛ یعنی مبتنی بر منابع علمی بسیاری است که با توجه به تکرار مسائل علمی و ادبی در آن‌ها، می‌تواند برای دانشجویان مفید و ارزشمند باشد. این نثر را می‌توان در آثار قلمی او مانند شرح حال نویسندگان یا «برگ هایی در آغوش باد» مشاهده کرد.
 
در تصحیح متون دقیق و نکته سنج بود
راشد محصل با اشاره به خدمات استاد یوسفی در تصحیح متون فارسی نیز خاطرنشان می‌کند: تصحیح متون ادبی او بسیار دقیق است. «التصفیه فی احوال المتصّوفه» یکی از تصحیح‌های قابل توجه وی در‌زمینه متون اخلاقی است. علاوه بر این مرحوم یوسفی بسیار نکته سنج بود؛ این دو ویژگی را می‌توان در تصحیح متون پزشکی و شبه‌پزشکی او هم دید. افرادی که این کتاب‌ها را مطالعه کرده باشند، متوجه می‌شوند که وی با اینکه پزشک نبود این متون را آنچنان دقیق تصحیح کرده که نکات علمی آن بی‌هیچ کم‌و‌کاستی بیان شده است.
این استاد ادبیات در توضیح تصحیح قابوسنامه به عنوان دیگر اثر یوسفی، می‌گوید: پیش از استاد، سه نفر دیگر هم به تصحیح قابوس‌نامه پرداخته‌اند اما نثر و نکته سنجی‌هایی که او در تصحیح این کتاب به کار برده اثر او را از تصحیح دیگر هم طرازانش برجسته‌تر کرده است.
راشد محصل ادامه می‌دهد: این تعهد کاری در هنگام تصحیح آثار فرخی سیستانی هم مشاهده می‌شود. وی برای استفاده از منابع آلمانی که درباره آثار فرخی وجود داشت، خود را ملزم کرد که زبان آلمانی را فرا بگیرد تا بتواند تمام اصطلاحات و معانی را به خوبی درک و منتقل کند.

تدریس در دانشکده ادبیات و علوم انسانی
دکتر سلمان ساکت، دکترغلامحسین یوسفی را از استادان برجسته زبان و ادبیات فارسی در ایران معرفی می‌کند و خدمات او را این‌گونه برمی‌شمرد: او از ابتدای تأسیس دانشکده ادبیات دانشگاه مشهد در گروه ادبیات فارسی تدریس کرد. همچنین مهم‌ترین ثمره دکتر غلامحسین یوسفی کتابخانه اوست که بنا بر وصیتش بعد از فوتِ این مقام ادبی به کتابخانه دانشکده ادبیات اهدا شد و هم اکنون در مکانی مشخص نگهداری می‌شود.
 
تهیه عکس و فیلم از نسخ خطی فارسی موجود در غرب
استادیار دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد ادامه می‌دهد: در کنار همه این‌ها، وی به خاطر علاقه بسیارش به ایران با بسیاری از ایران شناسان غربی که در این زمینه فعالیت داشتند، مراوده داشت. یوسفی توانست در طول سفرهای خود به کشورهای غربی و بازدید از کتابخانه‌های آنجا، تعدادی از نسخه‌های خطی متون فارسی را شناسایی کند و عکس‌ها و تصاویر آن‌ها را با خود به ایران آورد که به آشنایی بیشتر ما با گنجینه‌های ادبی سده‌های گذشته منجر شد.
 
از برجسته‌ترین استادان تصحیح متون کهن فارسی بود
وی در ادامه با اشاره به آثار دکتر غلامحسین یوسفی می‌گوید: آثار برجسته استاد به دو بخش تصحیح‌ها و ترجمه‌ها تقسیم می‌شود. یوسفی در حوزه تصحیح متون کهن فارسی از شاخص‌ترین و برجسته‌ترین استادان بود؛ تصحیح قابوس‌نامه و گلستان و بوستان سعدی گواهی بر این ادعاست.
ساکت ادامه می‌دهد: دکتر یوسفی به سه زبان انگلیسی، فرانسه و عربی تسلط داشت و این یکی از وجوهی بود که او را از دیگر استادان هم‌رشته خود، متمایز می‌کرد؛ ترجمه کتاب «انسان‌دوستی در اسلام» نوشته مارسل بوازار فرانسوی، «ترجمه و تحقیق در مورد سعدی» از هانری ماسه، «شیوه‌های نقد ادبی» از دیوید دیچز، «چشم‌اندازی از ادبیات و هنر» اثر رنه ولک و دیگران، از مهم‌ترین ترجمه‌های اوست. همچنین تسلط به زبان عربی سبب شد تا وی کتاب «داستان من و شعر» را که اثر مهم نزار قبانی است با کمک یوسف حسین بگار از عربی به فارسی ترجمه کند. افزون بر این‌ها «برگزیده‌ای از اشعار عربی معاصر» اثر دکتر مصطفی بدوی از دیگر ترجمه‌های اوست.
 
از نخستین پیشگامان نقد ادبی ایران بود
دکترساکت با اشاره به اینکه نام استاد غلامحسین یوسفی در ردیف نخستین پیشگامان نقد ادبی در ایران قرار دارد، توضیح می‌دهد: درواقع وی آنچه را تا آن زمان به صورت نظری در حوزه نقد ادبی ارائه می‌شد، عملی کرد و نقد را میان دانشجویان رشته ادبیات رواج داد؛ این کار سبب گسترش بیشتر نقد ادبی در دانشگاه‌های کشور شد.تسلط کامل به ادبیات کهن و کلاسیک فارسی از یک‌سو و آشنایی با مباحث نوین ادبی از سوی دیگر از ویژگی‌های علمی دکتر یوسفی است که این صاحب‌نظر درباره آن چنین عنوان می‌کند: نثر ایشان به گونه‌ای است که هنوز هم وقتی می‌خوانیم، طراوت و تازگی خودش را دارد.او علاقه زیادی به سعدی داشت، ازین‌رو، به تصحیح گلستان و بوستان پرداخت. استاد تصحیح غزلیات سعدی را نیز آغاز کرد که متأسفانه اجل مهلت نداد و پس از مرگ ایشان دکتر پرویز اتابکی کار استاد راربه اتمام رساند.

 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی