کد خبر : 79348
/ 08:13
خراسان تشنه و «بارورسازی ابرها» همچنان روی زمین مانده است

بارورسازی‌ابرها‌روی‌هوا

درست ١۶سال پیش، زمانی‌که هنوز به‌اندازه امروز، زمین از تشنگی دهان باز نکرده بود، درختان ایستاده جان نداده بودند، گَرد ویرانی بر مزارع پاشیده نشده و داستان زندگی خیلی از کشاورزان روستایی به حاشیه‌نشینی ختم نشده بود، مطالعات اجرای «طرح بارورسازی ابرها» در خراسان‌رضوی با هدف استحصال آب و افزایش بارش‌ها انجام شد.

بارورسازی‌ابرها‌روی‌هوا

محدثه شوشتری-  نتایج مطالعات مثبت بود و از‌طرفی بروز خشک‌سالی‌های متوالی، پای این طرح را تا جلسه هیئت‌دولت کشاند و در سال٨۴ مصوب شد، طرحی که باتوجه‌به اقلیم و آسمان خراسان‌رضوی، افزایش بین ١٠ تا ٢٠درصدی بارش‌ها را تضمین می‌کرد، اما در تمام این سال‌ها در‌گیر‌و‌دار اجرا ماند!در‌این‌میان، بارها و بارها تأکید بر اجرای بارورسازی ابرها به‌نقل از مسئولان مختلف رسانه‌ای شده است، اما اینکه چرا این طرح به سرانجام نمی‌رسد، داستان پُرآب‌چشمی است که هم رد پای مافیای آب و هم بحران مدیریت آب بر آن سایه انداخته است.همین هفته گذشته بود که یک‌بار دیگر، موضوع بارورسازی ابرها در جلسه شورای عالی آب، به‌عنوان بالاترین سطح جلسات تصمیم‌گیری برای بحران آب در کشور، مطرح و بر آن تأکید شد. اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهوری، از دبیرخانه شورای عالی آب خواست موضوع باروری ابرها را در دستور‌کار قرار دهند تا امکان تأمین آب از این‌گونه روش‌ها مهیا شود.نظیر این تأکیدها، دستورها، مصوبه قانونی و دستورالعمل‌های اجرایی را برای اجرای طرح بارورسازی ابرها کم نداریم، دستورهایی که روی کاغذ مانده‌اند.این در‌حالی است که آسمان خیلی از مناطق کشور مانند خراسان‌رضوی، شرایط بارورسازی ابرها را دارد و این موضوع در طرح مطالعات آن تأیید شده است. درواقع، لازمه اجرای طرح بارورسازی ابرها، ابرناک‌‌بودن آسمان است. در این شرایط با پرواز هواپیمای مخصوص تا کنار ابرها، مواد بارورسازی شلیک می‌شود و ابرهای باران‌زا شروع به باریدن می‌کنند. در همین پاییز و زمستان امسال، خیلی از روزها شاهد ابرناک‌‌بودن آسمان شهرمان بودیم؛ در‌عین‌حال ابرها از بالای سرمان عبور کردند، بدون آنکه شاهد اجرای طرح بارورسازی ابرها باشیم.


افزایش ٨درصدی بارش در گناباد
این موضوع را مدیرعامل مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها هم در گلایه از متولیان حوزه آب بیان کرده است و می‌گوید: سالانه ١٠‌میلیارد مترمکعب آب با‌کیفیت، سوار بر ابرها از کشور ما خارج می‌شود و ما همچنان به فرصتی که از دست می‌رود، بی‌توجه‌ایم. این میزان آب با‌توجه‌به میزان کل آب تجدید‌پذیر کشور که سالیانه ١٠٠میلیارد متر‌مکعب است، رقم شایان‌توجهی‌‌ است که می‌توان با بارورسازی ابرها حداقل ١٠درصد به میزان بارش‌های سالیانه افزود.
در‌این‌میان، سابقه اجرای طرح بارورسازی ابرها در ایران به سال‌۵٣ برمی‌گردد که توسط کانادایی‌ها در کرج صورت گرفت. در چهار دهه گذشته، در استان‌های یزد، اصفهان، خراسان‌جنوبی، آذربایجان‌شرقی و غربی و فارس نیز طرح بارورسازی ابرها به‌صورت مقطعی اجرا شده است. در‌عین‌حال، سهم خراسان‌رضوی از اجرای این طرح، فقط یک پرواز آزمایشی در سال‌٩۵ در گناباد بود. مجموع هزینه این پرواز برای بارورسازی ابرها، ١٢٠میلیون‌تومان بود که ماحصل آن برای گنابادی‌ها افزایش ٨درصدی بارش شد. این هزینه در مقایسه‌با اعتبار لازم برای اجرای سایر طرح‌های استحصال آب، رقم اندکی است. با‌این‌حال، بهانه همیشگی طرح‌های زمین‌مانده، نبود اعتبار است که متولیان بر پیشانی این طرح هم، همین بهانه را چسباندند.

آیا دستی در کار است؟
براساس اعلام مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها، هزینه استحصال هر هزارمترمکعب آب ازطریق شیرین‌کردن آب‌های شور ٢هزار‌دلار، انتقال بین‌حوزه‌ای ۴٠٠دلار، تغذیه مصنوعی سفره‌های آب‌های زیرزمینی ٢٣٠‌دلار، تصفیه فاضلاب‌ها ٢٣٠‌دلار و بارورسازی ابرها فقط ١۵‌دلار است. این رقم‌ها مُهر تأییدی بر ارزان‌بودن آب استحصال از بارورسازی ابرهاست، اما گویا دست‌های پشت پرده نمی‌گذارند این طرح نیز همانند خیلی از طرح‌های مفید و ارزان دیگر استحصال آب اجرا شود. بدیهی است طرح‌هایی نظیر انتقال آب با هزینه گزاف فقط زمانی توجیه دارند که وضعیت کمبود آب در نقطه‌ای از کشور بحرانی باشد. در‌واقع زمینه اجرای این طرح‌ها زمانی فراهم می‌شود که با بحران شدید آب مواجه باشیم؛ لذا دست‌های پشت‌پرده با هر روشی، مانع‌از اجرای طرح‌هایی نظیر بارورسای ابرها می‌شوند تا دستشان از منافع طرح سودآور انتقال آب کوتاه نشود. مافیای سازمان‌یافته در بخش‌های مختلف، مانند حوزه آب، زمانی با سدسازی منافعش تأمین شد و بااینکه سدسازی‌های بی‌رویه، سیاستی اشتباه بود، به کارش ادامه داد و حالا این مافیا که دستش از سدسازی کوتاه شده، به‌دنبال دست‌یافتن به طرح انتقال آب است. طرح انتقال آب تا سالیان سال، تأمین‌کننده منافع مادی شرکت‌های واسط در شیرین‌کردن آب، لوله‌گذاری و تأمین آب خواهد بود. در طرف دیگر ماجرا، طرح‌هایی ارزان همانند آبخوان‌داری، آبخیزداری، احیای قنات‌ها، مدیریت منابع آب و همین طرح بارورسازی ابرها، طرح‌هایی ارزان هستند و برای مافیای آب سودی ندارند.
برای بررسی چرایی اجرا‌نشدن طرح بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی با‌وجود مستعد‌بودن آسمان این اقلیم، به‌سراغ کارشناسان، متولیان و مسئولان مرتبط در این حوزه رفته‌ایم.

بارها مکاتبه برای بارورسازی ابرها
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی دراین‌باره اظهار می‌کند: کارگروه بارورسازی ابرها را متشکل از جهاد کشاورزی، شرکت آب منطقه‌ای، اداره‌ کل هواشناسی، اداره‌ کل محیط زیست استان و مدیریت بحران استانداری خراسان‌رضوی تشکیل دادیم. در این کارگروه، مقدمات هماهنگی برای اجرای طرح بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی فراهم شد، اما در‌نهایت اعتبار مورد‌نیاز تأمین نشد.
احمد قندهاری، میزان اعتبار لازم برای هر پرواز بارورسازی ابرها را ١٠٠ تا ١٢٠میلیون‌تومان اعلام می‌کند و می‌گوید: بارها برای تأمین این اعتبار با مقامات اجرایی مکاتبه کرده‌ایم، اما بودجه مورد‌نیاز را تأمین نکردند. با اجرای چند مرحله پرواز می‌توانستیم میزان ‌قابل‌توجهی به بارش‌های استان بیفزاییم.به گفته وی، از زمان اتمام مطالعات بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی تاکنون فقط یک مرحله، آن هم به‌صورت آزمایشی این طرح با همکاری مرکز ملی تحقیقات بارورسازی ابرها، در گناباد اجرا شده است. سال گذشته مرکز ملی تحقیقات بارورسازی ابرها یک پرواز آزمایشی با همان هزینه ١٢٠میلیون تومان در گناباد اجرا کرد که موفقیت‌آمیز بود. کارشناسان جهاد کشاورزی حتی از بهبود وضعیت کشت و برداشت محصولات در کاخک و گناباد نسبت‌به سال گذشته سخن می‌گویند.

حتی کشورهایی که کمبود بارش ندارند، به بارورسازی ابرها می‌پردازند
قندهاری با بیان اینکه در وضعیت کنونی تمام استان درگیر خشک‌سالی است، بیان می‌کند: در این شرایط که ابرها بالای آسمان استان هستند اما بارشی نداریم یا بارش‌ها خیلی اندک است، اگر طرح بارورسازی ابرها به ثمر بنشیند، از همین ابرهای موجود در آسمان، باران خوبی استحصال خواهد شد.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی با اشاره به اجرای طرح بارورسازی در بیشتر نقاط دنیا، تصریح می‌کند: این طرح حتی در کشورهایی که مشکل کمبود بارش ندارند، اجرا می‌شود. به‌طورمثال این طرح در آمریکا برای تگرگ‌زدایی اجرا می‌شود. زمانی‌که هواشناسی پیش‌بینی می‌کند تگرگ ببارد، با اجرای پروازهای بارورسازی ابرها، عملیات تگرگ‌زدایی را انجام می‌دهند تا خسارات کمتری متوجه بخش‌های مختلف کشاورزی شود.

شمال خراسان‌رضوی مستعدتر است
موضوع انجام مطالعات جامع برای بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی، ما را به‌دنبال مجری این طرح می‌کشاند دکتر سهیلا جوانمرد، که سال‌هاست به‌عنوان پژوهشگر هواشناسی فعالیت کرده و اکنون مجری طرح امکان‌سنجی باروری ابرها در حوزه آبریز کشور است و در انجام مطالعات طرح امکان‌سنجی باروری ابرها در خراسان‌رضوی هم ١۶‌سال پیش مشارکت داشته و حتی در‌قالب مأموریت، چند‌سالی از تهران به مشهد منتقل
شده است.
جوانمرد به سابقه مطرح‌شدن طرح بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی اشاره می‌کند و می‌گوید: سال٨١ و ٨٢ مطالعات در این حوزه را انجام دادیم. بعدها حتی این مطالعات به‌روز شد. در این مطالعات، فاکتورهای مورد‌نیاز برای بارورسازی ابرها در خراسان‌رضوی را طبقه‌بندی کردیم. به‌طورمثال ساعت‌های آفتابی، میزان باد، ارتفاع ابرها، میزان ابرناکی‌ هوا و... و در پایان، نتیجه مطالعات برای این استان
مثبت بود.
مجری طرح امکان‌سنجی باروری ابرها در حوزه آبریز کشور تصریح می‌کند: براساس نتایج مطالعات انجام‌گرفته، شمال استان خراسان‌رضوی مستعدتر از دیگر نقاط برای اجرای طرح بارورسازی ابرهاست. همین روزهای زمستان آسمان خراسان‌رضوی در این نقاط ابری و وضعیت ابرها مناسب اجرای طرح است؛ در‌عین‌حال این طرح همت مسئولان استان را می‌طلبد.

اظهار تأسف از بی‌توجهی مسئولان اجرایی به طرح بارورسازی ابرها
مجری طرح امکان‌سنجی باروری ابرها در حوزه آبریز کشور با اظهار تأسف از بی‌توجهی مسئولان اجرایی به طرح بارورسازی ابرها، تصریح می‌کند: خیلی از روزها ابرها از بالای سرمان عبور می‌کنند و در‌عین‌حال که هر‌روز از کم‌آبی حرف می‌زنیم، از خیر استحصال آب از‌طریق یک روش کم‌هزینه بارورسازی ابرها می‌گذریم! جوانمرد تأکید می‌کند: بررسی‌ها و مطالعات امکان‌سنجی بارورسازی ابرها برای استان خراسان‌رضوی مثبت بوده است. از‌طرفی با‌توجه‌به وضعیت کم‌آبی، اجرای طرح‌های استحصال آب، نظیر این طرح ضرورت دارد. دراین‌میان، وظیفه ما در پژوهشکده هواشناسی، بررسی و انجام مطالعات بود که آن را به پایان رسانده‌ایم، اما متأسفانه اجرای این طرح در دست ما نیست و تازمانی‌که مسئولان اجرایی و متولیان تأمین آب تصمیم جدی در این زمینه نگیرند، طرح بارورسازی ابرها روی زمین خواهد ماند.

مسئولان پای کار نمی‌آیند
به‌دنبال توضیحات مجری طرح امکان‌سنجی باروری ابرها، سراغ مرکز ملی تحقیقات و مطالعات بارورسازی ابرها می‌رویم. فرید گلکار، مدیر‌عامل این مرکز، ابتدا به تاریخچه طرح بارورسازی ابرها در استان خراسان‌رضوی اشاره می‌کند و می‌گوید: خراسان‌رضوی، جزو اولین استان‌هایی بود که اجرای طرح بارورسازی ابرها در آن مطرح شد. سابقه طرح این موضوع به ١۶ و ١٧سال قبل بازمی‌گردد، اما درنهایت هیچ‌وقت اعتباری به ما ندادند که این طرح را در این استان اجرا کنیم. وی با اشاره به سه جلسه مشترک بین این مرکز و مسئولان استان خراسان‌رضوی که دو سال گذشته با هدف اجرای طرح بارورسازی ابرها تشکیل شد، اظهار می‌کند: در این جلسات، مسئولان خراسان‌رضوی اعلام آمادگی کردند که طرح بارورسازی ابرها را در آسمان این استان و نقاطی که مستعد اجرای طرح است، اجرا کنند. تأکید و حمایت‌ها هم در این جلسات فراوان بود، اما وقتی قرار بر انجام پرواز و عملیات بارورسازی ابرها شد، اعتبار طرح را تأمین نکردند.

خراسان‌رضوی، ١٢٠‌میلیون تومان اعتبار ندارد؟!
مدیرعامل مرکز ملی تحقیقات و مطالعات بارورسازی ابرها اظهار می‌کند: واقعا برای ما عجیب بود که استان عظیم و گسترده‌ای مثل خراسان‌رضوی، توان پرداخت ١٢٠میلیون‌تومان پول برای اجرای یک نوبت از طرح بارورسازی ابرها را ندارد؟!
وی ادامه می‌دهد: همه این‌ها درحالی بود که براساس طرح‌های پژوهشی و مطالعاتی سازمان هواشناسی و پژوهشکده هواشناسی، خراسان‌رضوی مستعد اجرای موفقیت‌آمیز طرح بارورسازی ابرهاست. حتی اولویت‌های حوزه آبریز این استان برای اجرای طرح بارورسازی ابرها در مطالعات مشخص شده است.

بارورسازی ابرها ارزان‌تر از دیگر روش‌های استحصال آب
به گفته گلکار، هر‌چند هزینه بارورسازی ابرها کم و نسبت‌به سایر روش‌های استحصال آب ارزان است، برای اجرای این طرح فقط به اعتبار نقدی نیاز دارند تا مواد بارورسازی را که خود ایران ندارد، از روسیه خریداری کنند.

این مقام مسئول ملی در حوزه بارورسازی ابرها درباره اجرای این طرح در سایر استان‌ها می‌گوید: سال‌٩۵ در استان‌های خراسان‌جنوبی، کرمانشاه، آذربایجان‌شرقی و غربی، اصفهان، فارس، یزد و کهگیلویه، طرح بارورسازی ابرها را اجرا کردیم، اما از ابتدای سال ٩۶ تاکنون، با‌وجود درخواست‌هایی که استان‌های مختلف داشتند، هیچ اعتباری برای اجرای طرح‌ها اختصاص داده نشد.
وی به نتایج موفقیت‌آمیز طرح بارورسازی ابرها در سال‌های گذشته اشاره و بیان می‌کند: طبق ارزیابی و سنجش دانشگاه تهران در سال‌٩۴، فقط در دو ‌سال‌‌٩٣ و ٩۴ با انجام ١٠٠‌نوبت پرواز بارورسازی ابرها، ٢/١میلیارد متر‌مکعب آب استحصال شد. این پروازها در استان‌های یزد، چهارمحال‌وبختیاری، آذربایجان شرقی و غربی و فلات مرکزی اجرا شد.

شائبه‌های بی‌اساس درباره بارورسازی ابرها با هدف سودجویی
مدیرعامل مرکز ملی تحقیقات و مطالعات بارورسازی ابرها با ابراز نگرانی از بلاتکلیفی اجرای طرح‌های بارورسازی ابرها، اظهار می‌کند: اگر موضوع تأمین‌نشدن اعتبارات با همین روند ادامه یابد، شرکتی که دو هواپیمای استیجاری روسی برای بارورسازی ابرها در‌اختیار ما قرار داده است، قراردادش را لغو خواهد کرد. از ابتدای امسال تاکنون، از این دو هواپیماها حتی یک نوبت هم استفاده نکرده‌ایم. کدام شرکت خصوصی در این شرایط، که یک‌سال دو هواپیمای خود را معلق نگه دارد، حاضر به ادامه همکاری با ما خواهد بود؟
گلکار در واکنش به این موضوع که برخی، شائبه اثرات سوء محیط‌زیستی بارورسازی ابرها را بهانه جا‌نیفتادن این طرح در کشور می‌دانند، توضیح می‌دهد: این اظهارات به هیچ وجه توجیه و پشتوانه علمی ندارد. ۵۶کشور دنیا در وضعیت کنونی به اجرای طرح بارورسازی ابرها می‌پردازند. آمریکا، استرالیا، هند، تایلند و بسیاری از کشورهای خاورمیانه همه‌ساله از این طرح هم برای افزایش بارش و هم تگرگ‌زدایی استفاده می‌کنند.
وی با اظهار تأسف از شائبه‌ها و شایعاتی که بدون پایه علمی درباره بارورسازی ابرها مطرح می‌کنند، می‌گوید: متأسفانه در مواردی، عده‌ای مسائل زیست‌محیطی را دست‌مایه قرار می‌دهند تا به منافع خودشان برسند. اجرای طرح بارورسازی ابرها به یک تصمیم شجاعانه و قاطع مسئولان نیاز دارد که تاکنون این روحیه را در متولیان ندیده‌ایم.
به گفته گلکار، مستندات و مطالعات علمی و تجربیات بین‌المللی در‌زمینه بارورسازی ابرها، فراوان است و اگر عده‌ای برای توجیه اجرانشدن این طرح در کشور نظرات منفی می‌دهند، بیشتر ناشی از اطلاع‌نداشتن از موفقیت‌های این طرح و تخصص و دانش این علم است.
وی در پایان بیان می‌کند: با‌توجه‌به وضعیت خشک‌سالی شدید که دامن‌گیر خیلی از استان‌های کشور و همچنین خراسان‌رضوی شده است، بارورسازی ابرها به‌تنهایی نمی‌تواند راهگشای رفع این بحران باشد، اما به‌عنوان ابزاری مفید برای استحصال آب تا میزان ١٠ الی ٢٠‌درصد در افزایش بارش‌ها تأثیر دارد.

محیط زیست موافق طرح بارورسازی ابرهاست
در ادامه این بحث، به‌سراغ مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان‌رضوی نیز می‌رویم. حمید صالحی، تأکید می‌کند: محیط زیست با تکنولوژی‌هایی که بر‌اساس یافته‌های علمی تأیید‌شده در دنیا اجرا شوند و امتحان خود را نیز پس داده باشند، مخالفتی ندارد.
وی می‌افزاید: طرح بارورسازی ابرها، از‌ طرح‌های علمی تأیید‌شده در سازمان هواشناسی و پژوهش‌های معتبر دنیاست که در خیلی از کشورها هم اجرا می‌شود.
وی با اشاره به وضعیت بارش‌های سالیانه استان خراسان‌رضوی، تصریح می‌کند: در این شرایط که خشک‌سالی بر محیط زیست استانمان اثرات سوء می‌گذارد، به‌طور قطع ما هم در اداره‌کل محیط زیست موافق طرح بارورسازی ابرها هستیم؛ زیرا هر بارش حتی به میزان اندک، اثرات مفیدی دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان در واکنش به برخی اشکالاتی که به طرح بارورسازی ابرها وارد می‌شود، مانند اینکه این طرح به‌صورت موقت می‌تواند سبب بارش شود و روشی پایدار برای استحصال آب نیست، خاطرنشان می‌کند: مگر بارش‌های طبیعی باران، پایدار و منظم هستند؟ در باران طبیعی هم گاهی آسمان می‌بارد و گاهی روزهای متوالی هیچ بارشی نداریم. از‌این‌رو نمی‌توان گفت چون طرح بارورسازی ابرها موقت و گذراست، مفید نیست. هر بارانی به هر اندازه برای محیط زیست اثربخش است.
صالحی به وضعیت آلودگی هوای کلانشهر مشهد و ماندگاری آلودگی در روزهای متوالی اشاره می‌کند و می‌گوید: همین روزها در فصل زمستان، شاهد پایداری آلودگی هوا هستیم. در این شرایط حتی یک بارش کوتاه‌مدت سبب رفع آلودگی هوا می‌شود. بنابراین، در‌کنار روش استحصال آب از بارورسازی ابرها، این طرح بر هوا هم اثراث مفید دارد.

چرا خودمان را محروم می‌کنیم
انتقاد از طرح‌های زمین‌مانده استحصال و مدیریت آب و مطالبه این طرح‌ها از متولیان، یکی از شعارها و اهداف سازمان مردم‌نهاد جمعیت ناجیان آب هم بوده است. در‌این‌باره به‌‌سراغ مدیرعامل سازمان مردم‌نهاد جمعیت ناجیان آب هم می‌رویم که بارها موضوع مدیریت صحیح منابع آب را به مسئولان اجرایی گوشزد کرده‌اند.مهدی جمشیدی به هجدهمین خشک‌سالی متوالی در استان خراسان‌رضوی اشاره می‌کند و می‌گوید: در این وضعیت، استفاده از هر قطره آب و استحصال حتی یک متر‌مکعب آب برای گذر از بحران خشک‌سالی حیاتی است. در این شرایط چرا خودمان را از اجرای طرح بارورسازی ابرها و استحصال آب از این روش معتبر جهانی محروم کنیم؟!
وی با انتقاد از متخصصان و کارشناسان این حوزه بیان‌می‌کند: هنوز خیلی از دست‌اندرکاران حوزه تأمین آب و مسئولان اجرایی اطلاعات جامع و دقیقی از طرح بارورسازی ابرها ندارند و به‌راحتی از این طرح عبور می‌کنند. این وظیفه متخصصان و کارشناسان مسلط در حوزه بارورسازی ابرها بود که اطلاعات مفید و به‌روز را درراستای اقناع مسئولان و افکار عمومی منتشر می‌کردند. مدیرعامل سازمان مردم‌نهاد جمعیت ناجیان آب، از سیاست‌گذاری‌های غلط مدیریت آب نیز انتقاد می‌کند و می‌گوید: بارورسازی ابرها هرچند طرحی جهانی و با قدمت چندین‌ساله است، چون برای اقلیم ما اجرا نشده، یک منبع جدید استحصال آب به شمار می‌رود. لذا منطقی است که تصمیم جدی در شرایط نیاز به رفع کم‌آبی برای اجرای این طرح گرفته شود.سخنان جمشیدی به اینجا می‌رسد که اگر امروز در مدیریت منابع آب تصمیم‌های علمی و دقیق نگیریم، کم‌آبی، مشکلات ناامنی، محیط‌زیستی، بیکاری و حاشیه‌نشینی را تشدید خواهد کرد.

 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی