• خانه
  • یادداشت
  • راهکارهای سامان‌دهی حاشیه‌نشینی (قسمت اول)
کد خبر : 79283
/ 09:38
رمضانعلی فیضی

راهکارهای سامان‌دهی حاشیه‌نشینی (قسمت اول)

بسیاری از جامعه‌شناسان، دهه ۴٠ را آغاز پدیده حاشیه‌نشینی‌ در مشهد می‌دانند. درست همان زمان که مدرنیزاسیون و شهرنشینی در کشور ما از روستانشینی پیشی گرفت، حواشی کلان‌شهرهایی نظیر مشهد و تهران و تبریز و اصفهان نیز هر‌روز گسترده‌تر شد.

راهکارهای سامان‌دهی حاشیه‌نشینی (قسمت اول)

بسیاری از جامعه‌شناسان، دهه ۴٠ را آغاز پدیده حاشیه‌نشینی‌ در مشهد می‌دانند. درست همان زمان که مدرنیزاسیون و شهرنشینی در کشور ما از روستانشینی پیشی گرفت، حواشی کلان‌شهرهایی نظیر مشهد و تهران و تبریز و اصفهان نیز هر‌روز گسترده‌تر شد و اکنون با گذشت ۴۶ سال از آن دوره، حدود ١٩ میلیون نفر از جمعیت کشور حاشیه‌نشین هستند. در دهه۴٠ خیلی از روستاییان به علل مسائل فرهنگی و اجتماعی تمایل داشتند به شهرها مهاجرت کنند اما وضعیت اقتصادی آن‌ها ایجاب می‌کرد که در حاشیه شهرها سکونت کنند.
در آن زمان، به این علت که مهاجران توانایی خرید خانه نداشتند، عملا به ساخت‌وسازهای غیرقانونی و غیررسمی در حاشیه شهرها پرداختند و هرروز بر جمعیت این مناطق افزوده شد تا جایی که اکنون سهم مشهد به علت افزایش مهاجرت به این کلان‌شهر، حدود یک میلیون و ٢٠٠ هزار حاشیه‌نشین است، رقمی که معادل ٧/٣٨ درصد جمعیت شهر و نزدیک به ١١ درصد مساحت مشهد و بیش از دوبرابر متوسط حاشیه‌نشینی کشور است. این رقم یعنی از هر سه نفر مشهدی، یک نفر در حاشیه شهر و سکونتگاه‌های غیررسمی اسکان دارد.
جمعیت شهر مشهد طی سال‌های ١٣۴۵ تا ١٣٩۵ بیانگر افزایش هفت‌ونیم‌برابری بوده است. این در حالی است که در این بازه زمانی، جمعیت حاشیه‌نشین شهر مشهد بیش از بیست‌وپنج‌برابر افزایش داشته است. عوامل بسیاری در به وجود آمدن این پهنه گسترده در حاشیه شهرمشهد دخیل هستند اما آنچه اکنون اهمیت دارد توجه به این قشر گسترده است که در معرض انواع آسیب‌های بهداشتی، فرهنگی، اقتصادی، آموزشی و ... هستند. ۴۶ سال از آغاز پدیده حاشیه‌نشینی در کشور گذشته است و پیش از آنکه دلایل به وجود آمدن حاشیه شهرها مهم باشد، سامان‌دهی و جلوگیری از گسترش این پدیده مهم است. البته باید توجه داشت که سامان‌دهی و توجه به ساکنان این محدوده اقدامی در راستای رسمیت بخشیدن قانونی و حقوقی به حاشیه‌نشینی نیست بلکه سبب می‌شود از توسعه این پدیده جلوگیری شود.
در راستای تحقق سامان‌دهی حاشیه شهر، می‌طلبد که بازسازی و بهسازی فضاهای حاشیه‌نشین در دستور کار قرار گیرد. هرچند این موضوع چند سالی است انجام می‌گیرد و اکنون کمتر کوچه فرعی‌ای در حاشیه شهر مشهد مشاهده می‌شود که آسفالت نباشد و کمتر خانه‌ای در این محدوده‌ها وضعیت نابسامانی دارد و آنگونه که از ظواهر برمی‌آید وضعیت مناطق حاشیه‌نشین مشهد به لحاظ مهندسی شهری تا حدودی مورد قبول است، در عین حال، هنوز تا نقطه مطلوب فاصله بسیار است. همچنین در راستای سامان‌دهی حاشیه شهر، می‌بایست مراقب ایجاد آلونک‌های جدید بود و با اجرای طرح‌هایی نظیر کمربند سبز جلو این مقوله را گرفت.
ایجاد زمینه‌های لازم ارائه تسهیلات برای بازگشت مهاجران به موطن اصلی خود از دیگر مباحثی است که در راستای سامان‌دهی حاشیه شهر باید در دستور کار قرار گیرد. البته دولت یازدهم از چند سال پیش در این زمینه نیز اقداماتی داشته است و طرح مهاجرت معکوس به روستاها اجرایی شده است. بر این اساس، طرح ارتقای توانمندسازی در ١٠٠ روستای خراسان‌ رضوی به اجرا درآمده است. هدف این طرح افزایش مهاجرت معکوس در روستاها بوده و نتایج مد نظر آن طبق اسناد بالادستی و اهداف دولت، افزایش سرمایه‌های اجتماعی و بهبود وضعیت روستاها پیش‌بینی شده است. بهبود وضعیت روستاها به خودی خود بر کاهش نرخ حاشیه‌نشینی تأثیری بسزا دارد...
* عضو شورای اسلامی شهر مشهد مقدس و رئیس کمیسیون ویژه مناطق پیرامونی و کم‌برخوردار/ رمضانعلی فیضی*
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی