• خانه
  • گفتگو
  • پیش‌کسوت مشهدی «نقاشی قهوه‌خانه ای»؛ هنری که به موزه سپرده شد!
کد خبر : 77904
/ 09:58
گفت‌وگو با محمدرضا حمیدی

پیش‌کسوت مشهدی «نقاشی قهوه‌خانه ای»؛ هنری که به موزه سپرده شد!

در روزگاری که سینما حرف اول را در جهان هنر می‌زند، نقاشی هنوز هم زنده است و هواداران خودش را دارد. این دنیای رنگارنگ سبک‌ها و مکتب‌های بسیاری دارد که شاید نام برخی از آن‌ها حتی به گوش‌تان نخورده باشد. در همین ایران خودمان، گونه‌ای به نام «نقاشی قهوه‌خانه‌ای» داریم که سبکی است دربردارنده نقش تصاویر و مضامینی مذهبی و حماسی. این شیوه هنری ایرانی از قدیم هوادار فراوان داشته ولی متاسفانه امروز شاهد فراموشی و روند رو به انقراض آن هستیم و فقط می‌توان در موزه‌ها سراغی از آن گرفت.محمدرضا حمیدی، پیش‌کسوت نقاشی قهوه خانه‌ای در مشهد که نزدیک به نیم‌سده در خلق آثار این سبک، تربیت شاگردان و آموزش آن برای گسترش و ماندگاری این هنر ملی تلاش کرده است از خطر انقراض این سبک نقاشی می‌گوید. این استاد باسابقه حتی جای خاصی برای خلق آثار خود ندارد و در یکی از اتاق‌های خانه‌اش بی سروصدا کار می‌کند. چندی پیش از تابلوی «از مدینه تا مرو» تازه‌ترین اثر استاد حمیدی رونمایی شد. به همین مناسبت گفت‌وگویی با وی ترتیب دادیم که در ادامه برآیند آن را می‌خوانید

پیش‌کسوت مشهدی «نقاشی قهوه‌خانه ای»؛ هنری که به موزه سپرده شد!


 
چه شد که سراغ این شیوه از نقاشی آمدید؟
من متولد ١٣٣٨ هستم. پیش از سال ۵٠ سیاه قلم کار‌ می‌کردم ولی ۶۶ سال پیش یعنی در سال ۱۳۳۰ استاد پیشگام نقاشی قهوه‌خانه‌ای «حسین قوللر آغاسی»، برادرم محمد حمیدی را به خاطر علاقه خاص او به نقاشی به شاگردی پذیرفت و با خود به تهران برد. بعد از فوت استاد آغاسی، برادرم در سال ۱۳۴۵ به مشهد برگشت و به کار نقاشی خود که آن زمان سفارش دهندگان فراوانی داشت، ادامه داد و همان زمان بود که استعداد مرا هم به نقاشی کشف کرد و من زیر نظر او یادگیری را شروع کردم. از آن روز تا حالا حدود ۵٠سال است به خلق تابلوهای نقاشی سبک قهوه‌خانه‌ای مشغولم.
 
به نظر شما آیا‌ می‌توان گفت دوران نقاشی قهوه‌خانه‌ای تمام شده است؟
این نقاشی هم مثل علم‌ می‌ماند. هیچ بشری‌ نمی‌تواند بگوید من به انتهای آن رسیدم. هر کس بگوید بلوف زده است. هنر، هرچه جلوتر‌ می‌رویم‌ می‌بینیم هنوز خیلی برای یادگیری جا دارد. خیلی ها فکر می‌کنند دوران این
نقاشی‌ها تمام شده‌است اما همین الان هم خواهان بسیار دارد. این در شرایطی است که نه امکاناتی برای آموزش این 
وجود دارد و نه استادی که بتواند آن را اصولی بیاموزد. اگر مکان مناسبی برای آموزش در اختیار من بود نمی‌گذاشتم این هنر زیبا از بین برود. در گذشته نقالان با نقل داستان‌های این نقاشی‌ها مردم را سرگرم‌ می‌کردند و درواقع فرهنگ گذشتگان را آموزش‌ می‌دادند. حالا دیگر
تلویزیون و سینما و ... جای نقاشی قهوه‌خانه‌ای را گرفته‌است و بیشتر تابلوهای این سبک را تنها در خانه برخی علاقه‌مندان و مجموعه دارها و موزه ها‌ می‌توان پیدا کرد. با این همه معتقدم جوان‌ها اگر علاقه داشته باشند و مسئولان حمایت کنند این کار زمین‌ نمی‌ماند.
 
از محتوای نقاشی قهوه‌خانه‌ای بگویید.
در تابلوهای قهوه‌خانه‌ای شما داستان‌های شاهنامه فردوسی را‌ می‌توانید ببینید، یا اتفاقات مذهبی و تاریخ اسلام به ویژه ماجرای قیام امام‌حسین(ع) و مقابله اتقیا و اشقیا. نقاشی قهوه‌خانه‌ای ریشه در باورهای مردم ما دارد و خوب است که هرچه بیشتر آن را تقویت کنیم. کسی مثل من با دست خالی‌ نمی‌تواند این هنر را گسترش دهد یا آن را حفظ کند؛ بنابراین متولیان فرهنگی بایدبه میدان بیایند
 
گویا شما کارگاهی برای آفرینش آثارتان ندارید.
نه، بیشتر در خانه کار‌ می‌کنم. زمانی در مجتمع زیست‌خاور که یکی از طبقاتش بورس نقاشی است، نزدیک مغازه برادرم، مغازه داشتم اما سال٨٠ به دلیل فوت برادرم آن را تعطیل کردم. دیگر روحیه کار در آنجا را نداشتم. الان به جز خانه گاهی نیز در محلی که سفارش‌دهنده‌هایی مانند آستان قدس و میراث فرهنگی در اختیارم قرار می‌دهند کار می کنم. 
آقای حمیدی، اگر بخواهید از بین کارهای خود چند نمونه را معرفی کنید کدام آثار را نام‌ می‌برید؟
خودم هرچه را تا به حال کشیده‌ام دوست دارم اما بعضی تابلوهای من مثل «کشته شدن دیو سپید به دست رستم»، «هفت‌خان رستم»، «قهوه‌خانه سنتی»،‌ «پشیمان‌شدن حر»، «زن قاجار»، «نماز ظهر عاشورا»، «دعای باران امام‌رضا(ع)»
و «وقایع عاشورا» بیشتر شناخته شده‌اند. تعدادی از این‌ها در موزه آرامگاه فردوسی و فرهنگ‌سرای نیاوران در معرض دید مردم قرار گرفته اند و برخی را هم که در سال‌های اخیر کشیده ام. از بین تابلوهای شاهنامه‌ای، آن‌هایی را که درباره ماجراهای رستم است، بیشتر دوست دارم و به برخی کارهایم مثل «سلسله‌الذهب» چون درباره ورود امام‌رضا(ع) به استان خودمان است حس و علاقه خاصی دارم
 
«از مدینه تا مرو» تازه‌ترین کاری است که از شما رونمایی شده‌است، درباره این اثر توضیح‌ می‌دهید؟
«از مدینه تا مرو» در ابعاد ٢در٣ طراحی شد و دربردارنده ٨ صحنه از زندگی امام‌رضا(ع) است؛ این صحنه‌ها عبارتند از دعوت امام رضا(ع) توسط مأمون، خداحافظی امام با اهل‌‌بیت(ع)، ورود حضرت به نیشابور و استقبال از ایشان،
مناظرات امام با دیگر ادیان، نشستن امام‌رضا(ع) با غلامان بر سر یک سفره، دعای باران، مسموم شدن حضرت و شهادت ایشان. این نقاشی قهوه‌خانه‌ای را ٢٠ روزه طراحی کردم ولی نقاشان دیگری آن را رنگ‌آمیزی کردند. مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی از این اثر بنرهایی چاپ کرد و در اختیار پرده‌خوان‌ها قرار داد ‌تا در ایام شهادت امام‌رضا(ع) در ٨ استان از آن بهره ببرند.

 گویا فرزندانتان هم نقاشی کار می‌کنند، آیا آن‌ها هم به شیوه قهوه‌خانه‌ای علاقه دارند؟
بچه‌هایم همگی استعداد هنری دارند و سه نفرشان سیاه‌قلم کار می‌کنند، اما سراغ سبک من نرفته اند

 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی