کد خبر : 77155
/ 11:12
گزارش میدانی از رفت و آمد تریلی‌های سنگ‌کش در محدوده ارتفاعات منطقۀ 7

خرد شدن مروارید خلج

وارد خیابان خلج که می‌شوی، چین‌کلاغ در فاصله‌ای دور استوار ایستاده است. اولین برخورد ما با تریلی‌های سنگ‌کش در خیابان خلج است. تریلی‌ها هر کدامشان، قطعه‌ای از عظمت این کوه را با خود همراه کرده‌اند تا به مقصد برسانند.

خرد شدن مروارید خلج

سیده نعیمه زینبی - وارد خیابان خلج که می‌شوی، چین‌کلاغ در فاصله‌ای دور استوار ایستاده است تا ورودت به این منطقه را خوشامد بگوید. اولین برخورد ما با تریلی‌های سنگ‌کش در خیابان خلج است. تریلی‌ها هر کدامشان، قطعه‌ای از عظمت این کوه را با خود همراه کرده‌اند تا به مقصد برسانند. تکه‌ای از مروارید کوه‌های خلج!
 
  معدن گرانیت سفید
عرض خیابان کم است. آسفالت ناهموار است. انتهای محدوده مسکونی خلج39 است. شیب جاده خلج در اینجا که راه ورود به کوه‌های خلج است، به‌سمت منطقه مسکونی است. ماشین‌هایی که از جاده می‌آیند، خواه‌ناخواه در سراشیبی قرار می‌گیرند و ناگزیر سرعتشان افزایش می‌یابد. همین که آخرین خانه‌های مسکونی را پشت‌سر می‌گذاری، جاده باریک‌تر می‌شود‌. قسمتی از سمت چپ جاده را با بلوکه‌های سیمانی بسته‌اند. انگار مدت‌هاست این جاده در دست تعریض است. از شهرک صنعتی که عبور کنیم، دو طرف جاده توقفگاه اتوبوس‌های درون‌شهری است. دو سمت جاده، کوه‌ها ایستاده‌اند تا زمین را همچنان رام و آرام دربرابر تکان‌ها و چرخش‌ها نگه‌دارند. انگار لنگر کِشتی را توی آب انداخته باشند تا کشتی در تلاطم‌های دریا استوار و پابرجا بماند.
بعد از صنایع دفاع، دامنه نهال‌کاری شده است که از دست زمین‌خواران بیرون کشیده شد و برای حفاظت، نهال‌کاری شد. همچنان سنگ‌کش‌ها درحال ترددند. می‌پرسیم: «این ماشین‌های سنگ‌کش از کجا می‌آیند؟» آدرسی که می‌دهند، می‌گوید باید کمی بالاتر برویم تا به دوراهی مغان و هفت‌حوض برسیم. بعد از آن به‌سمت چپ‌، همان جاده‌ای که به‌سمت هفت‌حوض می‌رود، برویم. اینجا هرچه پیش می‌رویم، دورنمای شهر آشکارتر می‌شود. انگار داریم از دامنه کوه بالا می‌رویم و با هر قدمی که برمی‌داریم، ارتفاعمان از سطح زمین بیشتر می‌شود. در ابتدای جاده هفت‌حوض نمای شهر مشهد به‌خوبی مشخص است. در گردنه جاده، تابلوی دیگری توجهمان را جلب می‌کند که روی آن نوشته شده است: «معدن گرانیت سفید، مروارید‌الرضا.»
108035.jpg

 تریلی در جاده خاکی
تابلو ما را به جاده خاکی‌ای دعوت می‌کند که پر از فرازونشیب است. چند دقیقه‌ای را پای تابلو می‌ایستیم.
از دور تریلی سفیدرنگی در میان غبار جاده پدیدار می‌شود. درست شبیه آنچه گفتند: «به جاده خاکی که برسید، تریلی‌ها را می‌بینید که خیلی آرام و آهسته پیش می‌آیند. انگار که بچه‌ای، تازه راه رفتن یاد گرفته باشد.»
تریلی سنگین پیش می‌راند و به ما نزدیک‌تر می‌شود. قبل از اینکه به ما برسد، در سرازیری ناپدید می‌شود. تریلی آرام از خفای پشت تپه بیرون می‌آید و هرچه به ما نزدیک‌تر می‌شود، هیبتش بیشتر به‌چشم می‌آید. اتاقک سفیدرنگش زیر نور خورشید برق می‌زند. خودش را بالا می‌کشد. سنگی شبیه یک حبه قند عظیم‌الجثه در میانه تریلی با دو زنجیر بسته شده است.

 5کیلومتر خاکی تا معدن
با تکان دستِ ما، راننده توقف می‌کند. از او می‌پرسیم: «از کجا می‌آیی؟»، «از معدن سنگ، پنج کیلومتر راه خاکی دارد.» مقصدشان تپه‌سلام، شهرسنگ و گاهی هم اصفهان است. سنگ‌هایی که به تپه‌سلام می‌برند، به سنگ‌های ساختمانی تبدیل می‌شوند. وزنشان 20تن می‌شود. اگر معدن، سنگ داشته باشد، دو یا سه سرویس برای بارگیری می‌آیند. صبح زود از این جاده خاکی خودشان را به معدن می‌رسانند. اگر سنگ باشد، تا حدود ساعت11 بارگیری می‌کنند. برای روزهایی که معدن کار می‌کند، روال کار همین است و خیلی کم پیش می‌آید که معدن، سنگ نداشته باشد.
راننده می‌گوید: «حدود دو سالی است که برای معدن، سنگ حمل می‌کنم و به ازای هر تن سنگی که جابه‌جا می‌کنم، کرایه می‌گیرم.»

 اینجا 3معدن فعال دارد
غیر از معدنی که این سنگ گرانیت از آنجا می‌آید، دو معدن دیگر در این خط فعال است که مالک یکی از آن‌ها آستان قدس است و دیگری مالک شخصی دارد.
می‌گوید: «کسی که معدن را کشف کند، در وزارت صنایع و معادن ثبت می‌کند و  مجوز برداشت می‌گیرد. اگر تا دو سال بهره‌برداری کرد، مال خودش است، وگرنه پروانه‌اش باطل می‌شود و یکی دیگر می‌تواند آن را به نام خودش ثبت کند.»
در معدن گرانیتی که او کار می‌کند، 20نفری کار می‌کنند که معمولا از روستای ده‌غیبی هستند و با حدود چهار یا پنج تریلی هم قرارداد دارند.

 باران که ببارد، کار تعطیل است
زمستان به‌خاطر اینکه جاده، گردنه دارد و خطرناک است، بارگیری تعطیل است. همین که باران ببارد، چرخ‌ها توی گل فرومی‌روند و گیر می‌کنند.
دستش را به یک طرف نشانه می‌گیرد و می‌گوید: «آن معدنِ آستان قدس است که از همین‌جا معلوم است و حدود هشت سال است فعالیت می‌کند و هنوز سنگ برای برداشت دارد.»
می‌گوید: «همه این کوه‌ها سنگ است، ولی سنگ خوب می‌خواهیم. می‌گردیم دنبال سنگ خوب.» به بار تریلی نگاه می‌کند و ادامه می‌دهد: «این سنگ می‌رود زیر تیغ و قسمت‌های زیادی از آن بریده و ساییده می‌شود تا مثل سرامیک شود!»
برداشت از معدن تا وقتی که باران نبارد، ادامه دارد ولی فرقی نمی‌کند که بهار باشد یا زمستان؛ همین که زمین خیس شود، دیگر امکان تردد تریلی‌ها نیست.

 اگر راه بدهند، توی شهر نمی‌رویم
می‌گوید: «چند سال پیش اهالی خلج تجمع کردند و کار به نیروی انتظامی کشیده شد. دو سال جلوی تردد تریلی‌ها را گرفتند.» قرار می‌شود راه دیگری برای تریلی‌ها درنظر بگیرند اما بالاخره به توافق می‌رسند و دوباره اجازه رفت‌وآمد به تریلی‌ها داده می‌شود.
او ادامه می‌دهد: «اگر یک راه به ما بدهند، اصلا از داخل شهر تردد نمی‌کنیم. قرار بود که یک راه خروجی از پشت صنایع دفاع به ما بدهند که هنوز نداده‌اند. ما که نفهمیدیم مشکل از کجاست که اجازه‌اش را صادر نمی‌کنند و این راه را باز نمی‌کنند؟»
هنوز صحبتمان با راننده تمام نشده است که تریلی بعدی، شبیه لاک‌پشتِ پیری از راه می‌رسد و محتاطانه خودش را بالا می‌کشد و توی جاده می‌اندازد و سرعت می‌گیرد.

 دوراهی، سمت چپ
راننده به ما نشانی معدن را می‌دهد: «جاده خاکی را بروید. به دوراهی که رسیدید، سمت چپ، معدن دیده می‌شود.»
توی راه قسمت‌های مختلف کوه را می‌بینیم که صیقل خورده و صاف شده‌اند‌. وقتی کوه‌های بی‌دفاع از شکل طبیعی‌شان در‌می‌آیند، باید فهمید که پای سودخواهی درمیان است.
داریم فکر می‌کنیم چقدر دیگر طول می‌کشد که کوه‌ها تمام شوند و اصلا چرا باید دیوارها و کف‌ها این‌قدر سنگی شوند؟ سنگ‌هایی که در زمستان یخ می‌زنند و باید رویشان کف‌پوش انداخت تا سُر نخورند و در تابستان، انعکاسشان از نور و گرمای خورشید، چشمت را می‌زند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
مسئول کارگروه حفظ محیط کوهستان و هیئت کوهنوردی و صعودهای ورزشی خراسان رضوی:
رفت‌و‌آمد تریلی‌ها، دلمان را خون می‌کند
شاهیان - بهتر است دغدغه مردم را با مسئولان امر هم درمیان بگذاریم تا از کارهایی که تاکنون انجام داده‌اند، آگاه شویم. ابتدا به‌سراغ سازمان‌های مردم‌نهاد می‌رویم و موضوع را با مسئول کارگروه حفظ محیط کوهستان و هیئت کوهنوردی و صعودهای ورزشی خراسان رضوی درمیان می‌گذاریم.
حمید نظام‌دوست به تازه‌ترین بازدیدی که طی آن، دادستان مشهد، دوستداران و حافظان محیط‌زیست را همراهی کرده بود، اشاره و بیان می‌کند: «حدود سه ماه گذشته در بازدید از معادن خلج و ده‌غیبی، به‌غیر از آقای صادقی، دادستان مشهد، سایر اعضای شورای حفظ بیت‌المال هم حضور داشتند و جای تعجب داشت که نماینده‌ای از اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست حضور نداشت.»
او می‌گوید: «به باور استادان دانشگاه فردوسی مشهد، منطقه خلج از نظر زمین‌شناسی، منطقه‌ای خاص است که باید حفظ و نگهداری شود. همچنین سنگ‌های قله چین‌کلاغ، بافت ویژه‌ای دارد و حتی تیزی این کوه برای شهروندان مشهدی، نماد ارتفاعات جنوب است که با گذشت میلیون‌ها سال و تغییر در ساختار زمین به‌وجود آمده است.»
نظام‌دوست تأکید می‌کند: «هر بار که ما به ارتفاعات جنوب می‌رویم و رفت‌و‌آمد 40-50تریلی را می‌بینیم، دلمان خون می‌شود. تریلی‌های سنگ‌کِش، 20دقیقه یک‌بار سنگ بزرگی را که قبلا کارگران از دل کوه کنده‌اند، سوار می‌کنند و خرامان‌خرامان از شهر به‌سمت کارگاه‌های سنگ‌بری می‌برند.»
او گلایه هم دارد که: «ازآنجاکه ارتفاعات خلج در حوزه دادستانی طرقبه و شاندیز است، در همان بازدید آقای شاکری، دادستان حوزه مربوط را هم دعوت کرده بودیم تا درصورتی‌که دادستان مشهد دستوری برای پیگیری تخلف‌ها داد، کارها با سرعت بیشتری انجام شود.»
مسئول کارگروه حفظ محیط کوهستان سپس از مطالبه مردم سخن می‌گوید و می‌افزاید: «تاکنون با پیگیری‌های معاون دادستان مشهد، حدود پنج شش معدن شخصی و غیرقانونی را بسته‌اند، اما معادنی که صاحبان بانفوذ دارند و با تناژ بالا برداشت می‌کنند، همچنان فعال هستند.»
او می‌گوید: «سازمان صنعت‌ومعدن، نظارت و کارشناسی درستی نکرده است و راه برداشت از کوه‌هایی را فراهم کرده است که چسبیده به شهر هستند و طبق قوانین بین‌المللی، باید بیش از 20کیلومتر حریم داشته‌ باشند تا تخریب نشوند.»
این فعال محیط‌زیست از آلودگی هوای این روزهای مشهد هم دل پُردردی دارد و در این‌باره توضیح می‌دهد: «ازآنجاکه به‌علت تخریب کوه‌ها، جریان‌های هوایی و تبادل هوا از دشت به کوه و درنهایت تهویه هوای شهر انجام نمی‌شود، باید در هوایی آلوده نفس بکشیم. با ازبین رفتن کوه‌ها، حوضه‌های آبریز و چشمه‌ها هم ازبین رفته‌اند، طوری‌که از ده‌غیبی تا طرقبه و شاندیز بالغ‌بر 2هزار چشمه داریم ولی وقتی کوه را بار تریلی می‌کنند، آیا چشمه‌ای باقی می‌ماند؟»
او در پایان می‌گوید: «سازمان صنعت‌ومعدن حرف هیچ‌کس برایش مهم نیست و پیوست‌های زیست‌محیطی را تحویل نمی‌گیرد و تا الان هم زیر بار نرفته است که کوه‌ها اموال مردم هستند و باید از آن‌ها حفاظت کرد.»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
قاضی بخشی‌محبی، مسئول پیگیری حقوق عامه:
منتظر پاسخ مدیرکل حفاظت محیط‌زیست هستیم
معاون امور اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادسرای عمومی و انقلاب مشهد و مسئول پیگیری حقوق عامه می‌گوید: «پس از بازدید از معادن گرانیت، مکاتبه‌ای با اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست و سازمان صنعت معدن‌وتجارت داشتیم تا همه معادنی که در داخل شهر و حتی حریم آن هستند، شناسایی شوند و مسئولان مربوط اعلام کنند چه تعداد از آن‌ها دارای مجوز و پیوست زیست‌محیطی هستند.»
محمد بخشی‌محبی ادامه می‌دهد: «منتظر پاسخ مدیرکل محیط‌زیست هستیم تا تعداد معادنی را که در حریم شهر هستند و پیوست دارند، اعلام کنند. بدون شک، تعداد درخورتوجهی از محل‌های برداشت، بدون مجوز بوده‌اند و در آنجاست که مدیرکل محیط‌زیست موظف است برای جلوگیری از ادامه فعالیت آن‌ها اقدام لازم را انجام دهد.»
او با تاسف، تأکید می‌کند: «برداشت‌های معدنی در ارتفاعات جنوبی و هزارمسجد، بدون پیوست زیست‌محیطی هستند و تاکنون تخریب‌هایی که به طبیعت وارد کرده‌اند، جبران نشده است و برگرداندن وضع سابق آن‌ها هزینه بسیار زیادی را به دوش بیت‌المال می‌گذارد. همچنین درحال‌حاضر معادنی داخل شهر داریم که تخریب‌کننده محیط‌زیست هستند اما اداره محیط‌زیست هم شرایط خودش را دارد و چون زیرمجموعه قوه مجریه است، نمی‌تواند علیه سازمان صنعت‌ومعدن شکایت کند.»
قاضی بخشی‌محبی اضافه می‌کند: «با این حال اگر اختلافی بین دستگاه‌های اجرایی باشد، همه دستگاه‌ها موظف هستند اعلام جرم کنند و در غیر این‌صورت، خودشان تحت تعقیب قضایی قرار می‌گیرند.»
او درباره ورود قانون به تخلف‌های ذکرشده هم می‌گوید: «تخلف‌های معادن در بخش حفاظت از محیط‌زیست، در حوزه دادستانی دیده نشده است اما در اصل50 قانون اساسی، قانون‌گذار بیان کرده است به‌دلیل اینکه همه وظیفه داریم محیط‌زیست خودمان را برای نسل‌های آینده حفظ کنیم، در هر فعالیتی باید ضوابط زیست‌محیطی اعمال شود.»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
نائب‌رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی:
دایه‌های مهربان‌تر از مادر، جلوی تخلف‌ها را بگیرند
برای روشن شدن فعالیت قانونی معادن به‌سراغ نایب‌رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی و سخن‌گوی شورای دولت و بخش خصوصی می‌رویم که هم‌زمان رئیس سازمان نظام مهندسی معدن خراسان رضوی نیز هست.
حسین نکاحی می‌گوید: «نظارت بر عملیات معدنی با سازمان نظام‌مهندسی معدن است که این نظارت در مرحله بهره‌برداری و ارائه طرح‌های اکتشافی انجام می‌شود.» اما وقتی می‌پرسیم برداشت‌هایی که در ارتفاعات جنوب می‌شود، مجوز دارد، پاسخ می‌دهد: «اگر درقالب مجوز نباشد، باید متولی امر برود جلوی کارشان را بگیرد.»
پاسخی که جای تعجب دارد. او می‌گوید: «متولیان امر، همین کسانی هستند که ادعای مالکیت این کوه‌ها را دارند! همان‌ها بروند و جلوی تخلف‌ها را بگیرند. مگر می‌شود کار غیرقانونی به این بزرگی درحال انجام باشد؟ اگر این‌طور است، کسانی که دایۀ مهربان‌تر از مادر شده‌اند، بروند و جلوی آن‌ها را بگیرند.»
از رئیس سازمان نظام‌مهندسی معدن خراسان رضوی دوباره می‌پرسیم به نظر شما متولی امر کیست که پاسخ می‌دهد: «همین دوستانی که شلوغش کرده‌اند.»
او با گلایه از دلسوزی فعالان محیط‌زیست ادامه می‌دهد: «بعضی از این معادن که می‌گویند نباید برداشت کنند، سه‌چهار دهه سابقه فعالیت دارند. چرا چند سال قبل این حرف‌ها نبود؟ متاسفانه این روزها نظر یک کوهنورد و فعال محیط‌زیست به 100کارشناس معدن ارجح است. خیلی جالب است که یک کوهنورد در گزارشی از آنچه دیده است، می‌نویسد هیچ اصول فنی‌ای رعایت نمی‌شود!»
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی