کد خبر : 77152
/ 09:57
گزارشی‌ از تاب‌آوری‌کم ساختمان‌های مشهد دربرابر زلزله؛

دلهره،زیر سقف‌های نا‌ایمن

زلزله بیخ گوش مشهد کمین کرده است. گسل‌ها یکی از شمال و دیگری از جنوب، شهر را محصور کرده‌اند. تاریخ، گواهِ آوار آن بر سر شهر و مرگ ۴هزار نفر در سال ١٠۵٢ شمسی است؛ تاجایی‌که حتی گنبد امام‌رضا(ع) و بناهایی نظیر مسجد گوهرشاد هم در امان نمانده‌اند.

دلهره،زیر سقف‌های نا‌ایمن

محدثه شوشتری- زلزله بیخ گوش مشهد کمین کرده است. گسل‌ها یکی از شمال و دیگری از جنوب، شهر را محصور کرده‌اند. تاریخ، گواهِ آوار آن بر سر شهر و مرگ ۴هزار نفر در سال ١٠۵٢ شمسی است؛ تاجایی‌که حتی گنبد امام‌رضا(ع) و بناهایی نظیر مسجد گوهرشاد هم در امان نمانده‌اند. با همه این‌ها آن‌قدر از وقوع زلزله هراس نداریم که به فکر مقاوم‌سازی و ساخت اصولی ساختمان‌ها باشیم!
در شهری که ٢هزارو٣٠٠ هکتار بافت فرسوده دارد، ٨ پهنه آن با ساخت‌وسازهای غیراصولی، جمعیت یک‌میلیونی حاشیه‌نشینان را تشکیل داده و هزاران ساختمان از مدرسه و مسجد گرفته تا ادارات و منازل شخصی کلنگی و بی‌کیفیت در آن، جا خوش کرده، مقاوم‌سازی دربرابر خطر زلزله، پازل گمشده در بین سازندگان، ناظران و حتی مردم و مسئولان است.
با هر زلزله، دلهره از آوار و جان‌دادن زیر سقف‌های ناایمن داغ شده و با خوابیدن موج اخبار، همان خونسردی همیشگی حاکم می‌شود. درسی که از زلزله‌های متعدد در گوشه‌وکنار کشور نمی‌گیریم و هر بار با هر زلزله‌ای فقط در بهت و غم فرو می‌رویم. زلزله یکشنبه‌شب غرب کشور با بزرگی ٣/٧ مصیبت تازه‌ای است که بر سرمان آمده رده و معلوم نیست زلزله بعدی کدام شهر را خواهد لرزاند و اگر مشهد باشد، چه فاجعه‌ و مصیبتی بر سر مردم این شهر آوار خواهد شد و تاب‌آوری ساختمان‌های این شهر دربرابر چنین حوادثی تاچه‌میزان است. پاسخ این سؤالات را از متخصصان و مسئولان امر جویا شدیم که هشدار پشت هشدار در بندبند حرف‌هایشان شنیده می‌شود.

خطر بازگشت زلزله
بررسی وضعیت مشهد و خطر زلزله را ابتدا با دکتر سیدکیوان حسینی، عضو هیئت‌علمی و رئیس مرکز تحقیقات زمین‌لرزه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد در میان می‌گذاریم. هشدار وی با این خبر آغاز می‌شود که مشهد در دوره بازگشت زلزله‌ای به بزرگی ٧ قرار دارد و اگر قبل از همین دوره بازگشت، برای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها اقدام نشود، خسارات زلزله جبران‌ناپذیر خواهد بود. مطمئنا وقوع زلزله‌ای بزرگ در مشهد تکرار خواهد شد؛ زیرا موضوعات مربوط به زمین‌لرزه، دوره‌ای هستند.
به گفته این دانش‌آموخته مقطع دکتری «لرزه زمین ساخت»، در طول تاریخ، خراسان زلزله‌های بزرگی داشته که همین مسئله تأییدکننده وضعیت لرزه‌خیزی این منطقه است. گسل سنگ‌بست-شاندیز در جنوب مشهد و گسل کشف‌رود در شمال مشهد زلزله‌ای به بزرگی ٧ ریشتر را تجربه کرده‌ایم.
وی با بیان اینکه باید آمادگی لازم را برای مواجه‌شدن با یک زلزله بزرگ داشته باشیم، تأکید می‌کند: علاوه‌بر گسل‌های خود مشهد، گسل‌های بینالود-نیشابور، گسل قوچان و همین گسل شمال شرقی فریمان که کانون زلزله‌های امسال بوده نیز برای این کلان‌شهر خطرآفرین هستند. این گسل‌ها همه زلزله‌خیز هستند و در برخی نقاط شاخه‌هایی دارند که مشهد تحت‌تأثیر خطرات آن‌ها قرار دارد.

ساخت‌وساز خطرناک روی گسل جنوبی مشهد
دکتر حسینی، خشک‌سالی‌های متوالی خراسان، افت سطح آب‌های زیرزمینی و نشست دشت مشهد را نیز از خطراتی عنوان می‌کند که می‌توانند محرک زلزله بزرگی در این شهر باشند.
رئیس مرکز تحقیقات زمین‌لرزه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، همچنین از انجام مطالعات بر روی گسل جنوبی مشهد خبر می‌دهد و می‌گوید: این گسل در محدوده ارتفاعات جنوبی مشهد فعال است. شهرک زکریا و محلات مختلف ساخته‌شده در حاشیه و روی ارتفاعات جنوبی، درون این گسل قرار دارند. این وضعیت درحالی است که به گفته حسینی، براساس قانونی جهانی، به‌هیچ‌وجه روی گسل یا همان بخش برشی که به آن پهنه گسل می‌گویند، نباید ساخت‌وساز انجام شود؛ اما به دلیل مسائل مالی و سودجویی‌ها، این مسئله رعایت نمی‌شود، نکته‌ای که مشابه توسعه تهران بر روی گسل‌های زلزله است. وی درباره گسل «طوس»، از شاخه‌های اصلی و فعال گسل کشف‌رود نیز توضیح می‌دهد: این گسل تقریبا در بخش‌های شمالی مشهد واقع شده و ساخت‌وسازهایی بر روی آن انجام می‌شود که باید کنترل شوند.

ویژگی زلزله‌های خراسان: تعداد کم و شدت زیاد
این کارشناس در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه در جلسات رسمی مختلف خطر زلزله را به مسئولان استان هشدار داده است، اظهار می‌کند: حوزه مدیریت بحران باید به خطر زلزله توجه کند. مدیریت بحران پیش از وقوع زلزله مسئله مهمی است که نیاز به انجام مطالعات بیشتر و حمایت‌های مالی خاص از طرف دولت و مسئولان استانی دارد؛ اما متأسفانه اعتباری برای این مطالعات تخصیص داده نمی‌شود. وی با انتقاد از نظارت‌های صورت‌گرفته بر حوزه ساخت‌وسازها، می‌گوید: در موضوع نظارت خیلی مشکل داریم. اگر مردم ما از زلزله هراس دارند، به‌واسطه همین نظارت‌های ضعیف است؛ چون هیچ‌کس به سازه ساختمان‌ها اعتماد ندارد. قوانین و آیین‌نامه‌های خوبی تدوین شده‌اند، اما در اجرا، نظارت دقیقی صورت نمی‌گیرد. دکتر حسینی به این نکته هم اشاره می‌کند که در ژاپن زلزله‌های بزرگی می‌آید، اما چون سازه ساختمان‌ها مقاوم است، کسی از وقوع زلزله هراسی ندارد و مطمئن هستند که دیوار روی سرشان خراب نمی‌شود. به گفته وی، منطقه خراسان از نظر لرزه ‌زمین ساختی، در منطقه «کپه‌داغ» قرار گرفته که از نظر نرخ تجمع تنش یا نیرو پایین است، اما مقدار این تجمع بالاست؛ به این معنی که در طول زمان تعداد زلزله‌ کمتری رخ می‌دهد، اما در زمان وقوع، شدت آن بالاست. درواقع انرژی زمین جمع شده و به‌یک‌باره آزاد می‌شود. عکس این ویژگی را در زاگرس جنوبی داریم؛ آنجا تعداد زلزله‌ها زیاد است، اما بزرگی آن‌ها پایین است و انرژی جمع‌شده بین تعداد زلزله
پخش می‌شود.

شب زلزله، مهندسان در پارک‌ها خوابیدند!
موضوع تاب‌آوری مشهد دربرابر زلزله را از دکتر مسعود ریاضی، عضو شورای اسلامی شهر مشهد، که مدرک دکترای سازه دارد نیز جویا می‌شویم. وی سه ضلع مثلث بی‌توجهی به خطر زلزله را مردم، مسئولان و مهندسان حوزه ساخت و نظارت می‌داند و می‌گوید: متأسفانه با وقوع زلزله فروردین‌ماه امسال در مشهد دیدیم اولین کسانی که از ساختمان‌ها فرار کردند و در پارک‌ها و فضاهای آزاد شب را گذراندند، همین سازندگان ساختمان‌ها و مهندسان بودند. این‌ افراد ضلع اصلی بی‌توجهی به خطر زلزله و فاجعه پس از آن هستند.
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی مشهد تأکید می‌کند: مهندسان باید متعهد به وظایف خود و آیین‌نامه‌های حوزه ایمن در ساخت‌وسازها باشند، اما متأسفانه این روحیه حاکم بر همه افراد این حوزه نیست.
وی ضلع دوم بی‌توجهی به خطر زلزله را مردم می‌داند و می‌گوید: خیلی از مالکان برای صرفه‌جویی در مصالح و هزینه‌های ساخت‌وساز، اصول ایمنی و مقاوم‌سازی دربرابر زلزله را نادیده می‌گیرند. در مواردی می‌شنویم که معتقدند باوجود بارگاه امام رضا(ع)، زلزله آسیبی به این شهر نخواهد زد. آن‌ها با این دیدگاه سهل‌انگاری‌های خود را توجیه می‌کنند. فراموش نکنیم زلزله سال ١٠۵٢ هجری شمسی دو‌سوم ساختمان‌های مشهد، بخش زیادی از گنبد امام‌رضا(ع)، مسجد گوهرشاد و سایر بناهای تاریخی را تخریب کرد. این کارشناس سازه، ضلع سوم مثلث بی‌توجهی به خطر زلزله را مسئولان امر می‌داند و بیان می‌کند: در مدیریت بحران، تدوین و ابلاغ سیاست‌های راهبردی و موضوع نظارت بر ساخت‌وساز باید مسئولان امر ورود جدی داشته باشند.

بمب ساعتی ساختمان‌های فرسوده
عضو شورای پنجم مشهد، با اشاره به تدوین و ابلاغ آیین‌نامه‌های ایمن‌سازی و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، تصریح می‌کند: مشکل از آیین‌نامه‌ها نیست، در نظارت مشکل داریم. اگر طبق این آیین‌نامه‌ها ساخت‌وسازها پیش برود، همانند خیلی از کشورهای لرزه‌خیز دنیا نباید با هر زلزله شاهد فاجعه کشتار انسانی باشیم. به گفته دکتر ریاضی، عمر مفید هر ساختمان حداکثر بین ٣٠ تا ۵٠ سال برآورد می‌شود؛ در‌حالی‌که بیشتر ساختمان‌های مشهد این سن را رد کرده‌اند. بافت‌های فرسوده این کلان‌شهر و ساخت‌وسازهای غیرایمن در حاشیه شهر نیز تهدید دیگری هستند که همانند بمب ساعتی در زمان وقوع زلزله با ریشتر و شتاب بالا عمل خواهند کرد.

۶۵درصد استان در وضعیت لرزه‌خیزی شدید
دغدغه احیای بافت‌های فرسوده مشهد و سایر شهرستان‌های خراسان رضوی را مدیرکل بحران استانداری خراسان رضوی نیز محور سخنان خود قرار می‌دهد و می‌گوید: در صورت وقوع زلزله‌ای با ریشتر بالا، ٢هزارو٣٠٠ هکتار بافت فرسوده مشهد، تهدیدی برای جان و مال هزاران نفر خواهد بود.
حجتعلی شایانفر در گفت‌وگو با خبرنگار ما به وضعیت جغرافیایی مشهد و خراسان هم اشاره می‌کند و می‌گوید: ۶۵درصد خراسان رضوی در وضعیت لرزه‌خیزی شدید و ٣۵درصد در وضعیت لرزه‌خیزی خفیف قرار دارند. زلزله‌های بزرگ نیشابور، قوچان و مشهد شاهد این هشدار هستند.به گفته مدیرکل بحران استانداری خراسان رضوی، ٢١ گسل بزرگ در خراسان رضوی وجود دارد که کشف‌رود، تربت‌جام، بینالود، سبزوار، دشت‌بیاض و نیشابور، از گسل‌های اصلی این استان و مهم‌ترین آن، کشف‌رود است.وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به هشتم آذرماه که روز مانور سراسری زلزله است، می‌افزاید: با توجه به نزدیکی این روز، سازمان‌ها و نهادهای مختلف باید با ارائه آموزش، مردم را از خطرات زلزله آگاه کنند.

جای خالی نقشه خطرپذیری مشهد
سرپرست سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد، خبر از نبود خیلی از امکانات، زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی برای مواجهه با بحران احتمالی زلزله می‌دهد. نبود نقشه خطرپذیری مشهد، یکی از همین موارد است.امیر عزیزی با اشاره به تجارب جهانی در حوزه مواجهه با بحران و جلوگیری از خطرات زلزله، اظهار می‌کند: در تمام کشورهای پیشرفته جهان، نقشه‌های خطرپذیری هر نقطه طراحی شده‌اند، حتی توسعه شهرها و نحوه ساخت‌وسازها هم براساس همین نقشه‌هاست؛ اما در شهری چون مشهد باوجود جمعیت بیش از ٣میلیون نفر و گردشگرپذیر‌بودنش، اصلا توجهی به این موضوعات نمی‌شود.

مشهد حتی سامانه اعلان وضعیت هشدار ندارد!
به گفته سرپرست سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد، این کلان‌شهر حتی سامانه اعلان وضعیت هشدار ندارد؛ سامانه‌ای که بتوانیم به کمک آن اطلاع‌رسانی دقیق و یکپارچه‌ای برای شهروندان چه قبل از وقوع بحران و چه بعد از وقوع حوادث داشته باشیم. زلزله ۱۶فروردین در مشهد، جای خالی چنین‌سامانه‌ای را نشان داد. هجوم مردم به خیابان‌ها، خروج شتاب‌زده شهروندان از شهر و راه‌بندان طولانی در خروجی‌های مشهد، تجمع مردم پشت درهای سوله‌های بحران برای گذراندن شب و صف‌های طولانی در پمپ‌‌بنزین‌ها ازجمله‌مواردی بود که ضعف اطلاع‌رسانی دقیق و بموقع برای شهروندان را در زلزله فروردین‌ماه امسال آشکار کرد.
مهندس عزیزی، ایجاد ساخت سوله‌های بحران را در مشهد ضروری می‌داند و تصریح می‌کند: مشهد به بیش از ۶٠ سوله بحران نیاز دارد؛ درحالی‌که کمتر از یک‌سوم این میزان تاکنون ساخته شده است. 
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی