کد خبر : 77000
/ 12:09
معاون آموزش ابتدایی اداره کل آموزش و پرورش خراسان رضوی؛

سایه سنگین کنکور بر مدرسه

شاید یکی از غم‌انگیزترین اتفاقاتی که این سال‌ها خواسته یا ناخواسته دچارش شده و البته در هیچ جای دنیا دیده نمی‌شود، پدیده‌ای باشد به نام «تست‌زنی دانش‌آموزان» از همان پایه اول، در شرایطی‌که بچه هنوز دست راست و چپش را نمی‌شناسد.

سایه سنگین کنکور بر مدرسه

الهام ظریفیان- نظام آموزش‌و‌پرورش در کشور ما از همان ابتدای تشکیل تا امروز با چالش‌های مختلفی روبه‌رو بوده است اما شاید یکی از غم‌انگیزترین اتفاقاتی که این سال‌ها خواسته یا ناخواسته دچارش شده و البته در هیچ جای دنیا دیده نمی‌شود، پدیده‌ای باشد به نام «تست‌زنی دانش‌آموزان» از همان پایه اول، در شرایطی‌که بچه هنوز دست راست و چپش را نمی‌شناسد. فصل پاییز و شروع‌به کار مدارس برای بسیاری از خانواده‌ها که بچه‌دبستانی دارند، یعنی شروع دغدغه‌ها و استرس‌های گوناگون که تنها یک قلم از آن‌، برنامه‌های جدیدی است که بسیاری از موسسات تحت ‌عنوان «آمادگی برای کنکور تیزهوشان» برای خانواده‌ها چیده‌اند، موضوعی که ابوالحسن حقیقی، معاون آموزش ابتدایی اداره کل آموزش‌و‌پرورش خراسان‌رضوی «سایه کنکور بر ابتدایی» می‌نامد. به‌بهانه همین دغدغه‌ها ساعتی پای گفت‌وگو با وی نشستم، در اتاق کوچکش در ساختمان قدیمی آموزش‌و‌پرورش خراسان که راه زیادی با دفتر روزنامه ندارد. در اولین سوال از او خواستم از خودش بگوید؛ «‌در درجه اول یک معلم بوده‌ و هستم. مدتی مدیر آموزش‌و‌پرورش نیشابور بودم، مدتی مدیر دانشگاه فرهنگیان نیشابور و زمانی هم مدیر مجموعه آموزشی خانه ریاضیات این شهر. بعد از آن مدیر آموزش‌و‌پرورش ناحیه٧ مشهد در قاسم‌آباد شدم. اکنون نیز در معاونت ابتدایی مشهد فعالیت می‌کنم.»

به‌واسطه سال‌ها تجربه معلمی، زیاد با دانش‌آموزان سروکار داشته‌اید. به نظرتان چرا در نظام آموزش‌و‌پرورش ما به‌ویژه مقطع ابتدایی، دانش‌آموزان مدرسه را دوست ندارند و وقتی از مدرسه تعطیل می‌شوند انگار آزاد شده‌اند؟!
البته این عمومیت ندارد. همه مدارس ما این‌طوری نیست.

بااینکه الان نظام آموزشی تغییر کرده و شیوه‌های آموزشی نرم‌تر شده، همچنان آن علاقه وجود ندارد؛ در‌حالی‌که طبق چشم‌اندازهای سند تحول بنیادین، نباید این‌طور باشد.
اشکال در همین‌جاست. بچه‌ها نباید از مدرسه گریزان باشند، به‌شرط اینکه مدارس ما بانشاط و خلاق باشند. چه کسانی می‌توانند این زمینه را فراهم کنند که مدرسه، کانون خلاقیت و نشاط باشد و بچه‌ها در آن زندگی کنند؟ این پیوند و مشارکت را در چهار بُعد تحول باید به وجود بیاوریم. اول باید یک تغییر نگاه به وجود بیاوریم و آموزش دهیم. اگر دنبال مدرسه بانشاط هستیم، باید به مدیر بگوییم چکار کند. دیگر چه کسی نقش دارد؟ معلمان، دانش‌آموزان و اولیا. اگر نقش‌های این چهار بُعد تحول را روشن کنیم می‌دانند چه کارهایی باید انجام دهند که وقتی زنگ مدرسه زده شد، دانش‌آموز دوست نداشته باشد مدرسه را رها کند. در آن شرایط لزومی نمی‌بیند که از مدرسه فرار کند. منِ ولیِ دانش‌آموز باید بدانم چه کارهایی انجام دهم که بچه‌ام بانشاط شود. تناقضات بین خانه و مدرسه باید از بین برود.

جدای از این حلقه مشارکتی که باید وجود داشته باشد، چیزی که اکنون در خود مدرسه اجرا می‌شود، بستر مناسبی برای رسیدن به آن چشم‌انداز است؟
یک اشتباه استراتژیک در سند تحول داشتیم. ساختار «شش، شش، سه» را قبل‌از اینکه زیرساخت‌های دیگر آماده شود، اجرا کرده‌ایم. در ابتدایی پنج‌پایه داشتیم، یک پایه به آن‌ها اضافه شد و شده‌اند شش‌پایه، در‌حالی‌که کلاس‌های تمام مدارس مضارب پنج بودند. این اولین چالش را در سیستم به وجود آورد. طبیعتا این زیرساخت باید فراهم می‌شد. اول فضا، تجهیزات و برنامه‌های درسی آماده می‌شد بعد آن را اجرا می‌کردیم. الان در آموزش‌و‌پرورش به‌دنبال اجرای زیرساخت هستند که بتوانند سند تحول بنیادین را به‌صورت کامل اجرایی کنند. من نمی‌گویم چالش وجود ندارد. چالش‌های متفاوتی در سیستم تعلیم و تربیت ما وجود دارد و ما باید به‌سمت رفع این چالش‌ها برویم، ولی اینکه چون چالش وجود دارد، حرکت را متوقف کنیم پذیرفتنی نیست.
107822.jpg

در محتوای کتاب‌ها و نظام ارزشیابی نیز این بسترها باید فراهم می‌شد. با‌توجه‌به اینکه این بسترها فراهم نشده، چقدر می‌توانیم به رسیدن به جایگاهی که مدنظر ماست، خوش‌بین باشیم؟
اعتقاد من این است که چون مفاهیم و برنامه‌هایی که برای سند تحول بنیادین درنظرگرفته شده خیلی اساسی است، به آن افق دست پیدا می‌کنیم. خیلی ناامید نیستم. این چالش‌ها را هم رفع می‌کنیم، منتها زیرساخت می‌خواهد. همیشه نباید انتظار داشته باشیم که این زیرساخت‌ها را از سطوح بالا و از وزارت برای ما کامل کنند و مانند یک نسخه شفابخش در‌اختیارمان بگذارند. اعتقاد ما این است که استان‌ها به‌تناسب توانمندی خودشان می‌توانند این ظرفیت بالقوه را به بالفعل تبدیل کنند. یعنی منِ نوعی، به‌عنوان متولی آموزش ابتدایی خراسان‌رضوی باید جلسات و کارگروه‌های متفاوتی برای توانمندسازی چهار بُعد تحول فعال کنم. این کار را داریم انجام می‌دهیم. تمام تلاشمان این است که فاصله‌ها را برای اجرایی‌کردن سند تحول بنیادین و رسیدن به همان نکته کلیدی که شما اشاره کردید، یعنی مدرسه بانشاط، کم کنیم.

ولی تناقض‌های موجود، مسیر را به‌سمت دیگری غیر از آنچه می‌گویید، می‌برد. الان سند تحول از یک آرمان صحبت می‌کند. دانش‌آموز وارد مقطع ابتدایی می‌شود و ارزشیابی توصیفی می‌شود. از آن طرف با کتاب‌های کمک‌آموزشی و آزمون‌هایی مواجه می‌شود که می‌خواهند این بچه را برای یک ماراتن به اسم «تیزهوشان» آماده کنند. این‌ها با هم نمی‌خواند! وقتی دانش‌آموز از کلاس اول دارد تست می‌زند، نشان می‌دهد که یا از آن طرف ایدئال‌هایمان را اشتباه نوشته‌ایم، یا اینکه داریم راه را اشتباه می‌رویم. این‌طور نیست؟!
اتفاقا ما خودمان در معاونت آموزش ابتدایی، ارزشیابی کیفی توصیفی و کنکورهای تیزهوشان را به چالش کشیدیم. می‌گوییم باید بچه‌ها را در مسیر طبیعی تربیت کنیم. می‌دانید که چند‌سالی است در آموزش ابتدایی، طرحی را به نام برنامه «شهاب» یعنی «شناسایی و هدایت استعدادهای برتر» دنبال می‌کنیم؛ یعنی دانش‌‌آموزان در همین مسیر طبیعی‌ شناسایی شوند و صرفا به‌دنبال بُعد علمی نیستیم. تمام‌ساحتی دنبال می‌کنیم. دانش‌آموزی هم که هوش و ذوق هنری دارد باید شناسایی شود. آن که استعداد ورزشی دارد نیز همین‌طور. این‌ها شناسایی شوند و بعد به‌صورت باغچه‌ای تربیت شوند، نه گلخانه‌ای. باغچه‌ای یعنی تربیت طبیعی. گلخانه‌ای یعنی مدارس استعدادهای درخشان. برنامه شهاب توصیه مقام معظم رهبری است و تاکید کرده‌اند همه دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت توجه ویژه داشته باشند که بچه‌ها در تمام ابعاد رشد پیدا کنند، نه فقط بُعد علمی. ما هم همین عقیده را داریم. ما معتقدیم کنکور استعدادهای درخشان برای ‌پایه هفتم و دهم باید حذف شود. همین روند برنامه شهاب که امسال به پایه هفتم رسیده باید باشد. از مخالفان برگزاری کنکور استعدادهای درخشان هستم. اصلا مخالف برگزاری کنکور هستم. کنکور سایه انتها بر ابتداست. کنکور باعث شده خانواده‌ها مسیر اصلی خود را که تربیت فرزند است، فراموش کنند و فقط‌و‌فقط به موفقیت در کنکور فکر کنند. آسیب آن در مقطع ابتدایی دیده شده است. در پایه اول درحالی‌که هنوز بچه دست چپ و راستش را نمی‌شناسد، خیلی از خانواده‌ها دغدغه ورود او به تیزهوشان را دارند! این‌ها مخرب است. نه اینکه من بگویم، حوزه معاونت ابتدایی در کشور این را می‌گوید.

پس چرا در مدارس اجرا می‌شود؟
نشست‌های تخصصی در وزارتخانه در معاونت گذاشته شده و گام‌های اصلی برداشته شده است. امسال در پایه هفتم نگذاشتیم برگزار شود. حوزه معاونت ابتدایی مقاومت کرد و داریم بارقه‌های امیدی می‌بینیم. کم‌کم مسیر طبیعی‌اش طی می‌شود و واقعا تاثیر می‌گذارد. وقتی خانواده‌ها به‌جای اینکه بگذارند بچه در سنین کودکی بازی کند، نشاط داشته باشد و از استرس دور باشد، او را به کلاس تست می‌فرستند، معلوم است که بچه از مدرسه فراری می‌شود. بچه‌هایی هم که در این آزمون قبول نمی‌شوند سرخورده می‌شوند. بنابراین ما مخالف آن هستیم.

بچه‌هایتان را به چه مدرسه‌ای فرستادید؟
بچه‌های من در دوره ابتدایی در مدرسه شاهد درس می‌خواندند. مدتی در یک مدرسه غیرانتفاعی بودند، بعد هم نمونه‌دولتی و تیزهوشان قبول شدند. الان هم دانشجو هستند.

چرا آن‌ها را به مدارس دولتی نفرستادید؟
خودشان دوست داشتند در این آزمون‌ها شرکت کنند و خود را محک بزنند. جلویشان را نگرفتم. گفتم استعداد خودشان را بسنجند.

بچه‌های شما هم ارزشیابی توصیفی شدند و بعد رفتند تیزهوشان؟
نه، زمان آن‌ها هنوز ارزشیابی توصیفی نبود.

در دانشگاه چه رشته‌ای می‌خوانند؟
این‌ها خصوصی است؛ چرا می‌پرسید؟!
107823.jpg

می‌خواهم ببینم چه نتیجه‌ای از تیزهوشان گرفته‌اند و اگر شما می‌گویید تیزهوشان خوب نیست و روی موفقیت بچه‌ها تاثیری ندارد، چرا خودتان این مسیر را برای بچه‌هایتان طی کردید؟! چون بقیه خانواده‌ها نیز همین ذهنیت را دارند. می‌گویند بچه من اگر بخواهد موفق شود باید برود تیزهوشان.
این را نمی‌گفتم؛ الان هم نمی‌گویم. پسرم با رتبه‌١٢۵ مهندسی‌مکانیک را در دانشگاهی خوب قبول شد. علاقه نداشت، ولی قبول شده بود و باید این مسیر را طی می‌کرد. ضمن اینکه من نه به او گفتم برو و نه گفتم نرو. جالب است که بعد از اینکه مهندسی‌مکانیک را تمام کرد، گفت، دوست دارم غیر از این رشته بخوانم. گفتم هر رشته‌ای دوست داری بخوان. اقتصاد شرکت کرد و رتبه‌اش شد‌١٧.

یعنی همه سرمایه‌گذاری‌هایی که مدرسه تیزهوشان رویش انجام داده بود، اشتباه بود!
ما همین اعتقاد را داریم. من به‌عنوان ولی می‌گویم که در مدارس تیزهوشان بچه‌ها تک‌بعدی تربیت می‌شوند؛ چون فقط به مسائل علمی پرداخته می‌شود. بُعد دیگری وجود ندارد. ما می‌گوییم مسیر ارزشیابی کیفی توصیفی یا برنامه شهاب، تمام‌ساحتی و تمام‌بعدی است. این الان در مدارس استعدادهای درخشان نیست. برنامه شهاب اگر کامل شود و درست اجرا شود، بچه‌ای که مهندسی خوانده، نمی‌رود اقتصاد بخواند. پسر من الان می‌گوید کاش از اول اقتصاد می‌خواندم. این‌ها اشکالاتی است که بچه‌ها در آینده دچارش می‌شوند. خیلی از بچه‌های استعدادهای درخشان علاقه واقعی‌شان رشته‌های ریاضی و فیزیک نیست. فکر می‌کنم بیشتر به‌دلیل فشار خانواده‌ها باشد. از آخر هم آن رشته را رها می‌کنند. فکر می‌کنم اصلی‌ترین دلیلش، تب‌و‌تابی است که کنکور ایجاد کرده. متولیان در آموزش‌و‌پرورش باید به‌سمت حذف کنکور بروند؛ یعنی دغدغه اولیا کنکور نباشد. وقتی این دغدغه برداشته شود، شاید خیلی از این مسائلی که الان چالش ایجاد کرده خود‌به‌خود حل شود.

نظام ارزشیابی کیفی سال‌٨٢ به‌صورت آزمایشی آغاز به کار کرد. درست است؟ از کی به‌صورت رسمی در همه مدارس اجرا شد؟
یکی‌دو سال آزمایشی اجرا شد و بعد به برنامه تبدیل شد. تقریبا ١۴سال می‌گذرد. نمی‌گوییم به تمام اهدافی که برای ارزشیابی کیفی درنظر گرفته شده بود، دست پیدا کردیم؛ چون تضادها و چالش‌هایی را با این برنامه مشاهده می‌کنیم. یکی‌ همین کنکور تیزهوشان است. برگزاری کنکور تیزهوشان برای بچه‌های پایه ششم، یکی از آن آسیب‌هایی است که به نظام ارزشیابی کیفی توصیفی ضربه می‌زند. در این طرح، ما داریم به خانواده‌ها این مطلب را می‌گوییم که به‌دنبال نمره نباشید. به‌دنبال استعدادهایی که درونی و در ذات بچه‌هاست باشید. به‌دنبال کشف این‌ها باشید. این (تیزهوشان) کمی است، آن (‌ارزشیابی توصیفی) کیفی است. ما به تغییر نگاه نیاز داریم. بخشی‌ از این تغییر نگاه، به سیاست‌گذاری ما در وزارتخانه برمی‌گردد. حذف این آزمون‌ها می‌تواند بزرگ‌ترین کمک به ارزشیابی کیفی توصیفی باشد، برای اینکه آن را از مسیر خودش
خارج نکند.

١۴ سال... یعنی بچه‌هایی که سال اولشان را با این نظام شروع کرده‌اند، دو سال پیش به کنکور رسیده‌اند. نتایج تحصیلی آن‌ها با نظام قبلی مقایسه شده‌است تا تاثیرات طرح سنجیده شود؟
نه، ارزشیابی کیفی توصیفی، مسیرش را تا پایان طی نکرده. فقط در دوره ابتدایی بوده. بعد از آن بچه‌ها به‌سمت سیستم کمی می‌روند؛ یعنی سیستم نمره. بنابراین بزرگ‌ترین گام این نظام باید این باشد که کنکور برداشته ‌شود. برای رفع این چالش، برنامه شهاب را دارند جایگزین می‌کنند تا این کنکورها حذف شود و بچه‌ها در فرایندی طبیعی شناسایی و هدایت شوند. کنکور قرار بود سال٩١ حذف شود، ولی چرا نشد؟

میزان موفقیت این بچه‌ها نسبت به بچه‌های قبل چقدر تغییر کرده؟ منفی بوده، مثبت بوده یا‌...
باید کار تحقیقی و میدانی صورت بگیرد که بتوانیم نتایج آن را بررسی کنیم. من حداقل در این زمینه چیزی به خاطر ندارم.

این نتایج حداقل در استان بررسی نشده است؟
نه، این تفکیک نشده. همه این‌ها جریان ارزشیابی کیفی توصیفی را گذرانده‌اند و وارد مرحله کنکور شده‌اند. آن تعدادی هم که رتبه‌های تک‌رقمی گرفته‌اند، در همین فرایند بوده‌اند.

در دوره بعدی ما هنوز تاکید بر نمره را مشاهده می‌کنیم که به گفته خودتان، یکی از عواملی است که مانع‌از دستیابی به اهداف نظام ارزشیابی کیفی می‌شود. آیا بهتر نبود سیستم ارزشیابی کیفی را وقتی که بسترهای آن آماده شد، اجرا می‌کردیم؟ بچه‌هایی که در این دوره با سیستم ارزشیابی کیفی شروع کرده‌اند و با ارزشیابی نمره‌ای در شش سال دوم رشد پیدا کرده‌اند، دچار سردرگمی بیشتر نشده‌اند؟
ارزشیابی کیفی توصیفی، فرایندی طبیعی است. ما اعتقاد داریم این نظام باید در مراحل بعدی هم ادامه پیدا کند.

خب الان دارد ناقص اجرا می‌شود! سوالم این است که این ناقص‌اجرا‌شدن، ما را از هدف اصلی دورتر نمی‌کند؟
تا همین جا هم که اجرا شده، اگر بتوانیم دغدغه و نگاه اولیا را از کنکورزدگی و اینکه فقط دنبال نتیجه باشند، برگردانیم و تغییر مسیر بدهیم که به‌‌دنبال شناخت و هدایت استعدادهای فرزندانشان باشند، موفق شده‌ایم. ارزشیابی کیفی توصیفی این را می‌خواهد. می‌خواهد تغییر نگاه در اولیا به وجود بیاورد که فقط به دنبال نمره٢٠ نباشند.

فکر می‌کنید این تغییر نگاه به وجود آمده است؟
تا حدودی.

ولی خیلی هم مقاومت می‌شود، حتی در خود آموزش‌و‌پرورش.
مقاومت هست. علتش هم همین کنکور مخرب است. تا زمانی‌که این کنکور باشد، این سایه هم هست؛ یعنی سایه کنکور الان بر ابتدایی افتاده. ما می‌خواهیم نور به مدارس ابتدایی بتابد. چکار کنیم؟ باید کنکور را حذف کنیم که دغدغه اولیا نباشد. کم‌رنگش کنیم. بچه‌ها هرکدام توانمندی‌ و استعدادی دارند. البته اجرای طرح به عوامل زیادی بستگی دارد؛ شرایط بازار کار، موضوع اشتغال و بعضی رشته‌های پردرآمد و... همه این‌ها به هم ربط دارند. آن زیرساخت‌ها باید آماده شود تا کنکور حذف شود. اگر دانش‌آموزی هنرمند است، باید برود به دنیای هنر. چرا فشار می‌‌آورند که حتما دکتر شود!

تعداد دانش‌آموزان ابتدایی در استان و مشهد چقدر است؟
استان خراسان حدود ٧١٢‌هزار‌ دانش‌آموز دارد که حدود ۵٠‌درصدشان یعنی ٣۵٠‌هزار نفر در نواحی هفت‌گانه مشهد و تبادکان تحصیل می‌کنند.

چه تعداد از آن‌ها هر‌سال دچار افت تحصیلی می‌شوند؟
خوشبختانه افت تحصیلی به آن صورت نداریم. آماری که ما داریم، نشان از رشد است. ولی آمار تکرار پایه در سال اول چیزی حول‌و‌حوش ۵درصد کل دانش‌آموزان اول است.

تکرار پایه یعنی همان مردودی قدیم؟
بله، علت‌های مختلفی هم دارد. پارسال طرحی را اجرا کردیم به نام «طرح ماندگار» که به علت و عوامل تکرار پایه توجه کردیم و حدود یک‌درصد توانستیم در کاهش تکرار پایه موفق شویم. پیش‌دبستانی خیلی مهم است. در خراسان غیر از آموزش‌و‌پرورش حدود ١۴دستگاه به پیش‌دبستانی ورود پیدا کرده‌اند که مهارت‌هایی را که بچه‌های پیش‌دبستانی برای ورود به ‌دبستان لازم دارند، آموزش نمی‌دهند.

یعنی محتوا در دستگاه‌های مختلف متفاوت است؟
بله، از دوسال قبل ما به همه نهادها و ارگان‌هایی که به پیش‌دبستانی ورود پیدا کرده‌اند، نامه زده‌ و از آن‌ها خواسته‌ایم باتوجه‌به حاکمیت آموزش‌و‌پرورش، مجوزشان را از ما بگیرند تا ما به آن‌ها محتوا بدهیم و براساس آن مهارت‌هایی را با بچه‌ها کار کنند که با آمادگی بیشتری به پایه اول ابتدایی بروند. این کار در کاهش تکرار پایه بسیار موثر است. خوشبختانه امسال بسیاری از این نهادها برای اخذ مجوز به ما مراجعه کرده‌اند و مراحلش دارد طی می‌شود. من به همه اولیا توصیه می‌کنم که بچه‌شان را قبل‌از پایه اول به سنجش ببرند. این سنجش خیلی مهم است و از تکرار پایه جلوگیری می‌کند. بعضی بچه‌ها اختلال در یادگیری دارند که باید قبل از ورود به مدرسه شناسایی و حمایت شوند. اگر خانواده‌ای بچه‌اش را پیش‌دبستانی دو نگذاشته باشد، سنجش می‌تواند به شناسایی او کمک کند. این باعث می‌شود ما ٩ماه قبل از ورود پایه اول فرصت داشته باشیم که مداخلات موثر را انجام دهیم تا بچه در پایه اول دچار تکرار پایه نشود.

این سنجش الان اختیاری است؟
بله، در پیش دو اختیاری است. اگر بچه‌ای اختلالی داشته باشد، ٩ماه فرصت داریم که به بچه کمک کنیم با آمادگی بیشتری به پایه اول ابتدایی برود.

اجباری‌نبودن پیش‌دبستانی دو، چقدر در تکرار پایه اول تاثیر دارد؟
کل پیش‌دبستانی اجباری نیست. اما الان اولیا به مزایای پیش‌دبستانی پی برده‌اند و دارند از آن استقبال می‌کنند ولی میزان تاثیرش را نمی توان گفت. 
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی