کد خبر : 76518
/ 22:39
آسمان‌خراش‌های بالای شهر، تاب زمین‌لرزه را دارد یا بافت‌های فرسوده پایین شهر؛

زلزله ۷ ریشتری در کمین ساختمان‌های مشهد

مهم آن است که انجام مطالعات هر چه سریع‌تر کلید بخورد و در دستور کار قرار گیرد تا با توجه به ارتباطاتی که شهردار مشهد مقدس در سطح ملی و بین‌المللی برقرار می‌کند، بتواند گامی برای ایمنی شهر مشهد بردارد.

زلزله ۷ ریشتری در کمین ساختمان‌های مشهد

شهرآرا آنلاین / تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید که اگر یک زلزله ناچیز در شهرمان رخ دهد، چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا منزلی که در آن زندگی می‌کنید، مطمئن و ایمن است؟ یا با کوچکترین تکانی بر سرتان آوار می‌شود؟ می‌دانید چند گسل در شهر وجود دارد؟ گسل‌های فعال در کدام قسمت شهر لانه کرده‌اند؟ اگر زلزله‌ای رخ دهد، کدام منطقه شهرمان در امان است و در کدام منطقه مشهد باید انتظار تلفات سنگین را داشت؟ برج‌های چند طبقه و ساختمان‌های شیک و مدرنی که در بالاشهر مشهد ساخته شده، در برابر زلزله‌های چند ریشتری چقدر تاب مقاومت دارد؟ کوخ‌های گلی که در حاشیه شهر ساخته شده، چه صحنه‌ای را پس از زلزله به تصویر می‌کشد؟ قطعا این سوالات و هزاران سوال ریز و درشت دیگر ذهن بسیاری از ما را تاکنون قلقلک داده است. ممکن است برای برخی از آن‌ها جواب پیدا کرده و مابقی را بدون پاسخ رها کرده باشیم. اما در گفتار پیش‌رو به بررسی این موضوعات می‌پردازیم. 

خوب است بدانید شهر مشهد با ۳۵۱ کیلومتر مساحت دارای ۷ گسل فعال است که شهر را احاطه کرده‌اند. این گسل‌ها به عنوان گسل‌های کشف‌رود، شاندیز-سنگ‌بست، بینالود، شمال نیشابور، گسل نیشابور و توس شناخته می‌شود. نکته حائز اهمیت آن است که گسلی ناشناخته در محدوده ارتفاعات جنوب مشهد قرار دارد که به وسعت احتمالی ۱۰۰ کیلومتر در جنوب شهر واقع شده است. این گسل که محدوده منطقه ۹ مشهد را شامل می‌شود، رفتاری ناشناخته دارد و می‌تواند زلزله‌ای با قدرت بین ۷.۲ تا ۷.۳ ریشتر ایجاد کند. 

منطقه ۹ مشهد محدوده بولـوار وکیـل آباد، بـاغ ملک آباد، اراضی آبادگران، محدوده بینالود و سه‌راهی طرقبه و شاندیز را در برمی‌گیرد و برج‌های مشهور و شیک و عمده ساختمان‌های بلندمرتبه شهر را در دل خود جای داده است. منطقه‌ای که جزو مناطق برخوردار و مرفه‌نشین شهر شناخته می‌شود، اما بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته برخی از برج‌های سر به آسمان کشیده‌اش تاب مقاومت در برابر حمله بی‌امان زلزله را ندارد. از سوی دیگر علاوه بر قدرت هر زلزله، شتابی افقی که در اثر زلزله رخ می‌دهد نیز دارای اهمیت است. این شتاب تا حدی مهم است که در میزان خسارت زلزله تعیین‌کننده به شمار می‌رود.

 

جاخوش کردن خطرناک‌ترین گسل مشهد در منطقه ۹

مجموع ۷ گسلی که در این گزارش به آن‌ها اشاره شد، در محدوده اطراف و داخل شهر مشهد قرار دارند که بر اساس برآوردهای صورت گرفته، چنانچه همه آن‌ها با هم فعال شوند، قادرند زلزله‌ای به بزرگی ۶.۸ تا ۷.۳ ریشتر در این کلانشهر ایجاد کنند. سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد در خصوص وضعیت خطرپذیری شهر مشهد در برابر زلزله و وضعیت گسل‌های شهر، به خبرنگار ما می‌گوید: گرچه فاصله گسل جنوب مشهد در منطقه ۹ تا نقطه مرکزی شهر ۵ کیلومتر است، اما از آن به عنوان مهم‌ترین و خطرناک‌ترین گسل مشهد یاد می‌شود. این در حالی است که بر روی این گسل ساخت و سازهای بسیاری صورت گرفته و حریم آن‌ها رعایت نمی‌شود. 

امیر عزیزی نیز با اشاره به اینکه گسل جنوب مشهد محدوده جنوب غربی شهر یا منطقه ۹ مشهد را شامل می‌شود، اظهار می‌کند: در درجه اول گسل جنوب شهر و سپس گسل شاندیز- سنگ‌بست بیشترین میزان خطرپذیری گسل‌های مشهد را به خود اختصاص داده‌اند. در واقع این ۲ گسل، پهنه‌هایی هستند که خطر نسبی بالایی دارند.

 

کم‌ترین تاثیرپذیری از زلزله در مرکز و شمال شرق شهر

سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد در خصوص سایر پهنه‌های شهر خاطر نشان می‌کند: بر اساس تحقیقات صورت گرفته، وضعیت خطرپذیری گسل‌ها در حوزه مرکزی و شمال شرق مشهد کم‌تر است و چنانچه این گسل‌ها فعال شوند، میزان خطرپذیری و خسارت ناشی از زلزله در آنجا به مراتب کم‌تر است. به تبع، شتاب افقی ناشی از زلزله نیز در این محدوده‌ها کم‌تر خواهد بود. گرچه ساخت و سازها نیز در این قسمت از شهر از استحکام کافی برخوردار نیست و احتمال دارد با اندک تکانی آوار شود.

عزیزی در پاسخ به این سوال که چرا بدون در نظر گرفتن گسل‌های شهر، پروانه‌های ساختمانی صادر می‌شود، می‌گوید: تاکنون نقشه خطرپذیری برای شهر تهیه نشده و در اختیار شهرداری قرار ندارد. 

وی خاطر نشان می‌کند: به همین دلیل عمده پروانه‌های صادر شده در طرح جامع بدون در نظر گرفتن وضعیت گسل‌ها صادر می‌شود. این بدان معنا است که تاکنون برای مراجعه شهروندان به شهرداری و درخواست احداث ساختمان‌های بلندمرتبه بر روی گسل‌‎های پرخطر بررسی خاصی صورت نمی‎گرفته است. 

 

عدم ارائه اطلاعات قابل برداشت به شهرداری

سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد در توضیح بیشتر چرایی این موضوع، می‌گوید: علت این موضوع را باید در عدم ارائه اطلاعات قابل برداشت از سوی سازمان مسکن و شهرسازی، اداره راه و شهرسازی و سازمان زمین‌شناسی به شهرداری جستجو کرد. در واقع این سازمان‌ها اطلاعات قابل برداشت را باید در اختیار شهرداری قرار دهند تا به عنوان یک لایه GIS شهری بر روی نقشه‌ها قرار گیرد و در جریان پاسخگویی به درخواست‌های شهروندان لحاظ شود.

البته به گفته سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد به تازگی کارگروهی تشکیل شده که ۸ دستگاه دست‌اندرکار امر در آن عضو هستند و مطالعات بر روی گسل ناشناخته جنوب مشهد را انجام می‌دهند.

عزیزی با تاکید بر اینکه مطالعات میدانی زیادی برای بررسی وضعیت گسل‌های شهر به ویژه گسل جنوب مشهد نیاز است، یادآور می‌شود: این کار مستلزم گمانه‌زنی‌های بسیار و صرف اعتبارات و زمان زیادی است.

وی خاطر نشان می‌کند: همین که اداره راه و شهرسازی به این ضرورت رسیده که اجرای مطالعات بر روی گسل‌های یاد شده دارای اهمیت بوده، خوب است. چراکه اساسا دغدغه ایمنی در بین دستگاه‌های متولی امر وجود ندارد. 

 

دریغ از حتی یک صدم اعتبارات 

سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد که دل پر دردی از عدم اختصاص منابع برای این منظور دارد، بیان می‌کند: در واقع اگر یکصدم اعتبارات موجود دستگاه‌ها به بحث ایمنی اختصاص می‌یافت، می‌توان وضعیت به مراتب بهتری را برای این شهر متصور بود.

عزیزی با تاکید بر اینکه اعتبارات زیادی برای بررسی وضعیت گسل جنوب مشهد نیاز است، می‌گوید: چه اینکه در این خصوص نیاز به بهره‌گیری از مشاوران بین‌المللی است که نتایج به‌روزتر ارائه می‌کنند و از تعارف به دور هستند. این درحالی است که مشاوران داخلی با در نظر گرفتن مصالح و منافع نهادهای مختلف، نتایج واقعی را ارائه نمی‌کنند و همین امر سبب می‌شود نتایج شفاف نباشد.

وی با طرح این سوال که باید دید در صورتی‌که نتایج حاصل از این مطالعات قابل برداشت شود، رویکرد شهرداری در این خصوص چیست، می‌گوید: اینکه چقدر شهرداری در صدور یا عدم صدور پروانه‌ ساختمان بر روی گسل جنوب شهر ورود جدی پیدا کند، بستگی به رویکرد شهرداری دارد.

 

برای تخریب دیر است

در حال حاضر ساخت و سازهای بسیاری در منطقه ۹ مشهد صورت گرفته و برای تخریب دیر است و در این خصوص سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد اظهار می‌کند: با مشخص شدن نتایج این تحقیق ضرورت دارد رویکرد به سمت مباحث ایمنی پیش رود و ساختمان‌ها مقاوم‌سازی شود. در واقع توجه به مواد و مصالح ساخت و ساز در کنار رعایت حریم گسل‌ها می‌تواند موثر باشد.

عزیزی البته موضوع مقاوم نبودن بناها را مختص این کلانشهر ندانسته و می‌گوید: عدم مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و رعایت نکردن محدوده گسل‌ها مشکلی است که نه تنها در مشهد، بلکه در کل کشور وجود دارد. نمونه چنین امری احداث برج میلاد نزدیک گسل فعالی در تهران است. 

سرپرست مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد به نتایج مطالعاتی اشاره می‌کند که به بررسی وضعیت موجود در منطقه یک مشهد پرداخته و ادامه می‌دهد: این مطالعات از سال ۸۷ آغاز شد و تا سال ۹۵ به طول انجامید. رویکرد این مطالعات نیز بررسی وضعیت خطرپذیری ساختمان‌های منطقه یک در صورت بروز زلزله احتمالی بود. 

عزیزی در ادامه می‌افزاید: در حالی‌که مشاور بین‌المللی قوی برای این پروژه استفاده شده بود، اما با مشکل کمبود اعتبارات مواجه بودیم. به طوری‌که کار فقط ۶۰ درصد خواسته‌ها را محقق کرد و تنها در فاز اول، ۸ سال به طول انجامید. این در حالی است که مطالعات بر روی پروژه‌های ایمنی در کشوری مانند ژاپن تنها ۳ ماه تا حصول نتیجه و انتشار نتایج زمان می‌برد و اصولا پروژه ۸ ساله معنا ندارد.

 

107087.jpg

 

سهم مشهد؛ یک مطالعه موردی، آن هم در ۱۰ سال پیش

ازآنجا که گسل جنوب شهر قدرت تخریبی بیشتری دارد، در گفتگوی خبرنگار ما با رئیس کمیسیون عمران و طرح‌ریزی شهری شورای اسلامی شهر مشهد مورد تاکید بیشتری قرار می‌گیرد و وی می‌گوید: گسل جنوب مشهد از ارتفاعات جنوب شهر می‌گذرد و طی سالیان گذشته مطالعات جامعی در خصوص میزان خطرپذیری آن صورت نگرفته است. تنها مطالعاتی از سوی دکتر آشتیانی در ۱۰ سال گذشته پیرامون این مسئله صورت گرفت که آن نیز موردی بود. 

محمد هادی مهدی‌نیا در واکنش به این سوال که علت صدور مجوز ساخت و ساز بر روی گسل‌های شهر چیست، بیان می‌کند: مشهد مقدس به عنوان دومین کلانشهر کشور مطالعاتی در حوزه خطرپذیری را در اختیار ندارد و سازمان‌های دست‌اندکار این امر به مسئله ورود پیدا نکردند، به همین دلیل نیز نمی‌توان اظهار نظر دقیقی در این رابطه مطرح کرد و گمانه‌زنی نمود.

وی با اشاره به اینکه شهرداری تهران در خصوص وضعیت گسل‌ها و خطرپذیری پایتخت مطالعاتی انجام داده، اظهار می‌کند: شهرداری تهران با همکاری سازمان جایکای ژاپن در دهه هفتاد مطالعات خوبی در حوزه خطرپذیری گسل‌های تهران ترتیب داد. 

رئیس کمیسیون عمران و طرح‌ریزی شهری شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به اینکه جایکای ژاپن سازمانی با فعالیت‌های گسترده در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود، می‌افزاید: این سازمان مطالعات مرتبط به گسل‌ها و زلزله‌شناسی در کشورهای پیشرفته جهان از جمله کشورهای حوزه شرق آسیا را دنبال کرده است و خود را موظف می‌داند در راستای توسعه پویا، مطالعات انجام دهد و به کشورهای در حال توسعه کمک رساند.

 

به تعطیلی کشیده شدن راهکار فرار از گسل در شهرهای پیشرفته

مهدی‌نیا به اولویت وضع موجود اشاره کرده و می‌گوید: در گام نخست ضرورت دارد مطالعات نقشه‌های خطرپذیری توسط مشاوران بین‌المللی تدوین شود تا نسبت به وضع موجود شناخت صحیحی حاصل گردد.

وی علت عمده نپرداختن به موضوع شناسایی گسل‌های شهر را در این امر دانست که تاکنون نهادهای مرتبط به سراغ چنین مباحثی نرفته‌اند و بیان می‌کند: نهادی پیش از این موضوع را پیگیری نکرده درغیر اینصورت بحث قرارداد ریالی و موضوع اعتبارات شاید چندان مطرح نباشد. 

رئیس کمیسیون عمران و طرح‌ریزی شهری شورای اسلامی شهر مشهد به نکته جدیدی در خصوص بحث رعایت یا عدم رعایت حریم گسل‌ها اشاره کرده و خاطر نشان می‌کند: هم‌اکنون سیاست دوری از گسل در سطح کشورهای پیشرفته جهان به فراموشی سپرده شده است و رعایت حریم گسل‌ها راهبردی در برابر زلزله در دهه‌های پیشین به شمار می‌رفت.

مهدی‌نیا به وضعیت ساخت و سازها در کشورهای پیشرفته جهان اشاره کرده و بیان می‌کند: در حال حاضر در کشورهایی مانند آمریکای شمالی مشاهده می‌شود؛ ساخت و ساز در مجاورت گسل صورت می‌گیرد، اما تلاش می‌شود ساختمان به قدری مقاوم باشد که رفتار سازه با زلزله هماهنگ گردد.

به گفته وی، ۲ حوزه مدیریت بحران و شهرسازی را حوزه‌هایی هستند که می‌توانند به این بحث ورود پیدا کنند. 

وی تصریح می‌کند: مهم آن است که انجام مطالعات هر چه سریع‌تر کلید بخورد و در دستور کار قرار گیرد تا با توجه به ارتباطاتی که شهردار مشهد مقدس در سطح ملی و بین‌المللی برقرار می‌کند، بتواند گامی برای ایمنی شهر مشهد بردارد. 

شاید یک دلیل عمده به درازا کشیده شدن پروژه‌های مرتبط با مطالعات در حوزه گسل‌های مشهد آن است که موضوع ایمنی و مدیریت بحران اولویت اصلی مدیران شهر به شمار نمی‌آید. این در حالی است که خطر وقوع زلزله به شدت این کلانشهر را تهدید می‌کند. سال‌ها است زلزله‌هایی کمتر از ۶ ریشتر در شهر مشهد به وقوع می‌پیوندد و انرژی زمین سال‌ها است که تخلیه نشده است. عمده کارشناسان بر این باورند با توجه به دوره‌های بازگشت ۲۰ یا ۵۰ ساله زلزله، احتمال اینکه انرژی زمین یک‌جا آزاد شود و زلزله ۷ ریشتری در مشهد رخ دهد، دور از انتظار نیست.

 

منبع: پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی