کد خبر : 76485
/ 11:12
ساخت ‌و سازهای پیرامون یک اثر تاریخی

مناقشۀ خدمت

یکی پیدا نمی‌شه به ما بگه قراره آثار ملی رو حفظ کنیم یا نه؟!» این سؤالِ آن دسته از دوستداران ایران و فرهنگ و تاریخش است که در همسایگی «مصلای طرق» زندگی می‌کنند

مناقشۀ خدمت

 سمیرا شاهیان- «یکی پیدا نمی‌شه به ما بگه قراره آثار ملی رو حفظ کنیم یا نه؟!» این سؤالِ آن دسته از دوستداران ایران و فرهنگ و تاریخش است که در همسایگی «مصلای طرق» زندگی می‌کنند و خواستار توجه و رسیدگی بیشتری به این بنای تاریخی هستند اما ما چند بار به مصلای طرق بپردازیم و موضوعش را تیتر روزنامه کنیم؟ آن هم تیترهای انتقادی مثلِ «و مُردگی تَن رنجور ایوان...» و «میراث جاودان یا جولانگاه تیله‌بازان!» و «مرثیه‌ای برای «ایوان»». مردم حق دارند از بی‌توجهی به «مصلای طرق» شکایت کنند. آن‌ها هر بار چشمشان به این تالار چهارگوش و ایوان بلندبالایش افتاده، جز ویرانی ندیده‌اند.با اینکه  از سال گذشته، ساخت و ساز  پروژۀ زائرشهر رضوی شروع شده است، اما  فعالیت‌های عمرانی اطراف «مصلای طرق»  هنوز آن‌قدر کامل نشده‌اند که به صراحت بتوان گفت دارند به این بنا خدمت می‌کنند یا به آن آسیب می زنند.
107046.jpg

ثبت در سال1318 هجری‌شمسی
می‌خواهیم از قصۀ تکراریِ بی‌توجهی به بناهای تاریخی بنویسیم. یکی بود، یکی نبود. یک کتاب «مطلع‌الشمس» بود که در جلد دوم، صفحۀ46 آن از مصلای طرق یاد کرده است. این بنای بزرگ و زیبا در کمال دقت ساخته شده است و تاریخش به سال 837هجری‌قمری برمی‌گردد. بزرگان متدین می‌گفتند در این بنا، دو برادر نیکوخصال به نام «درویش شمس‌الدین محمد» و «درویش یحیی» مدفونند. چون «مصلای طرق» جای پُررفت‌و‌آمدی بوده و معماری ارزشمندی داشته است، در سال 1318هجری شمسی «ادارۀ عتیقات» نام آن را در «وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه» ثبت می‌کند تا میراثی ماندگار برای آیندگان باشد.
107051.jpg

بدون شک تخلف شده است
حالا می‌خواهیم از بیش از هفت دهۀ پیش بنویسیم؛ یعنی زمانی که به اهمیت این بنای تاریخی پی بردند و نامش را در فهرست آثار ملی ایران ثبت کردند؛ البته مردم سن‌و‌سال‌دار این محله هم چیز زیادی از جزئیات نمی‌دانند. آن‌ها درکنار عِرقی که به مصلای طرق دارند، فقط می‌دانند که این مکان به پدرانشان برمی‌گردد که به زیارت قبورِ خاص آن می‌رفتند، حتی نامش را هم دقیق بیان نمی‌کنند. یکی، «مصلی» می‌خواندش و دیگری «ایوان» اما همسایگانِ سالِ1396 «مصلای طرق» اگرچه تاریخ بنا را خوب نمی‌دانند، دقیق می‌دانند که در اطراف بنای تاریخی محلۀ طرق چه پروژۀ بزرگی در حال ساخت است. عده‌ای‌شان از توسعۀ محله و دراختیار گرفتن 35هکتار از اراضی ورودی طرق توسط آستان قدس رضوی، خوشحال هستند و عده‌ای هم از ورود به عرصه و حریم تاریخی مصلای طرق، این «سِتُرگِ رنجور»، غمگین.
اما آیا ساخت‌وسازهای انجام‌شده و در حال انجام در مجاورت «مصلای طرق» مجاز است؟  معاون مدیرکل میراث‌فرهنگی ، مرجان اکبری ادامۀ روند ساخت‌و‌سازهای موجود در عرصه و حریم ایوان را کاری غیرمجاز می‌داند و می‌گوید: «این پروژه بدون شک تا همین امروز تخلف‌هایی داشته که هنوز به آن توجه نمی‌کنند.». او برای اینکه توضیح دقیق‌تری بدهد، از مسئول دفتر بافت‌های ادارۀ میراث‌فرهنگی می‌خواهد که صورت‌جلسات کمیسیون مادۀ5 را بیاورد تا با استناد به آن‌ها از تخلف‌های آستان قدس پرده بردارد. آذین مرکزی، مسئول دفتر بافت‌های ادارۀ میراث‌فرهنگی، می‌‌گوید: «براساس اطلاعاتی که ادارۀ میراث‌فرهنگی دربارۀ زوایای تاریخی مصلای طرق به مشاور یکی از طرح‌های موضعی‌موضوعی شهر مشهد به نام «طرح تفصیلی جنوب بزرگراه آسیایی» داده است، برای پهنه‌ای که این اثر تاریخی در آن واقع است، کاربری فضای سبز درنظر گرفته‌اند اما بخشی از زائرشهر که ساخته شده، کاربری صنعتی داشته است و آستان قدس بدون اینکه تغییر کاربری کمیسیون مادۀ5 را بگیرد، در آنجا با کاربری اقامتی، ساخت‌و‌ساز و بدون شک تخلف کرده است.».
107047.jpg
با پاسخ معاون میراث‌فرهنگی بهتر می‌بینیم به‌سراغ یکی از مسئولان آستان قدس رضوی برویم. خلیل اکبری، معاون فنی‌و‌عمران موقوفات آستان قدس رضوی، با گلایه از موضع میراث‌فرهنگی در برابر مجاز بودن فعالیت‌های عمرانی زائرشهر درکنار ایوان طرق پاسخ می‌دهد: «کاش میراث‌فرهنگی که این‌قدر پشت قضیه است، همت داشت و در سال‌های گذشته یک ریال بودجه صرف مصلای طرق می‌کرد تا بخش‌های زیادی از آن، دست‌کم به شکل امروزی تخریب نشود.». او اضافه می‌کند: «هر سال در اثر گذشت زمان، بخشی از ساختمان تخریب می‌شود.».
او پرداختن به حریم ایوان طرق را در شرایط فعلی که میراث‌فرهنگی اقدامی برای مرمت و احیای آن نمی‌کند، تلاشی بی‌فایده می‌داند و یادآوری می‌کند: «اصلا ما برای ایوان طرق 200هکتار حریم درنظر می‌گیریم، اما وقتی که به آن رسیدگی‌ نمی‌شود و قرار باشد بنا تا دوسه‌سال دیگر به‌طور کامل خراب شود، حریم چه فایده‌ای دارد؟ آیا دوستان ما در میراث‌فرهنگی که از زمان شروع پروژۀ زائرشهر از این طرف بام افتاده‌اند، اصلا تا حالا به این موضوع توجه کرده‌اند که این بنا نیاز به مرمت دارد؟ زیرا باید ساختمانی با عنوان اثر تاریخی وجود داشته باشد تا حریم برایش تعریف کنند!».

تجاوز پروژه به حریم «مصلای طرق»
در بازدید از ایوان طرق متوجه شدیم که ساخت‌و‌سازهای گستردۀ زائرشهر رضوی که دقیقاً از وی‍ژگی‌های یک شهرک مسکونی برخوردار است، رو به پیشرفت است. در سیمای زمین‌های اطراف ایوان طرق هم تغییراتی ایجاد شده است؛ بلوکه‌های سیمانی در فاصلۀ نزدیکی از بنا چیده شده‌اند و در پشت آن‌‌ها که فاصلۀ کمی با بنا دارد، کانکس‌ها و دفتر کارگاه‌ها مستقر شده‌اند. همچنین اطراف ایوان از زباله و نخاله‌های ساختمانی پر شده است.
از خانم اکبری می‌خواهیم که حریم ایوان طرق را به‌طور کامل تشریح کند. او می‌گوید: «ضوابطی برای عرصه و حریم این اثر تاریخی وضع شده که به‌طور کامل به آستان قدس رضوی نیز ابلاغ شده است.». او اضافه می‌کند: «مصلای طرق با توجه به ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد و سابقۀ تاریخی‌اش، حرایمی از جنس عرصه دارد که همۀ آثار تاریخی ندارند. حریم از جنس عرصه یعنی اینکه ضوابطی عین ضوابط عرصه بر آن مترتب است.».
اما ضوابط و مشخصات عرصه چیست؟ اکبری نقشۀ مصلای طرق را روی میز می‌گذارد و توضیح می‌دهد: « در عرصۀ مصلای طرق که مساحتش هفت هکتار است، هرگونه اقدامی که منجر به آسیب بنا شود و سلامت آن را تهدید کند، ممنوع است. همچنین هرگونه الحاقات و فعالیت‌های عمرانی اعم از مرمت، احیا، سامان‌دهی و توسعه در آن، پس از کسب مجوز از اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و تهیه و ارائۀ طرح و تصویب سازمان مذکور اجرا‌شدنی خواهد بود.». و سپس در توضیح بیشتر این جمله تأکید می‌کند: «یعنی اگر بخواهیم در آنجا یک آجر هم جابه‌جا کنیم، باید مصوبۀ شورای فنی را داشته باشیم.» همین جمله، حجت را بر ما تمام می‌کند و قید شنیدن ضوابط بعدی عرصه را می‌زنیم.
107048.jpg
اتفاقاً آقای اکبری هم نقشه دارد. مانیتور بزرگی را که به دیوارِ اتاقش نصب شده است، روشن می‌کند و نقشۀ ماهواره‌ای پروژۀ زائرشهر را که ایوان طرق هم در آن دیده می‌شود، با بزرگ‌نمایی نشان می‌دهد. او با قاطعیت می‌گوید: «ما تخلفی نکرده‌ایم، اما دوستان می‌گویند حریم... . ببینید، ایوان طرق با دیوار کنارش در بعضی جاها پنج متر هم فاصله ندارد! درکنار این اثر تاریخی ساخت‌و‌ساز کرده‌اند و چی هم ساخته‌اند!».
سپس نقشه را بزرگ‌تر می‌کند و ایوان طرق و ساختمان‌های مسکونی کنارش را نشان می‌دهد. بعد با کم‌توقعی می‌پرسد: «حریمی که دائم از آن دم می‌زنند، فقط مربوط به ضلع شمالی ایوان و زمین زائرشهر است؟ چرا پایین‌دست حریم ندارد؟ خانه‌های مسکونی پایین‌دست ایوان طرق چقدر با آن فاصله دارند؟ این فاصله10متر هم نیست! ».

ساختمان‌های مسکونی پایین‌دست قبل از پیوستن طرق به محدودۀ شهر ساخته شده‌اند
به‌دنبال یافتن پاسخ درست برای سؤال طرح‌شده به رئیس ادارۀ املاک شهرداری منطقۀ7 مراجعه می‌کنیم. مجید هاشمی دربارۀ وضعیت خانه‌های مسکونی مجاور با ایوان طرق می‌گوید: «ساختِ بیشتر این خانه‌ها به گذشته و قبل از پیوستن روستای طرق به محدودۀ شهرداری منطقۀ7 یعنی به سال79 برمی‌گردد، اما اگر ساختمان‌های تازه‌ای ایجاد شدند، غیرمجاز و بدون پروانۀ ساختمانی از شهرداری هستند.».
البته او به طرح تفصیلی آینده که مشاور به شهرداری منطقه داده است، هم اشاره و بیان می‌کند: «در طرح جدید، محدود‌ه‌ای یک‌و‌نیم‌هکتاری که خانه‌ها را نیز دربر می‌گیرد، به‌طورکامل در حریم درجۀ یک ایوان طرق درنظر گرفته شده است.». او اضافه می‌کند: «هنوز کمیسیون مادۀ5 طرح را تصویب نکرده است، اما پس از تصویب، شهرداری منطقه ناچار به تملک خانه‌های مذکور در بازۀ هجده‌ماهه است. کاربری این محدوده، فضای سبز است و درصورتی‌که تملک محقق نشود، پاسخ‌گویی براساس تراکم مسکونیِ کم انجام می‌شود.».

حریم مصوب را اعلام کرده‌ایم
معاون میراث‌فرهنگی خراسان رضوی از حرایم ایوان طرق می‌گوید: «هرچند از سال91 هنوز حریم ابلاغی مصلای طرق از تهران به دست ما نرسیده، حرایم مصوب ما در شورای فنی تأیید شده است.». او دربارۀ تفاوت حریم ابلاغی و مصوب توضیح می‌دهد: «حریم مصوب در اداره‌کل هر استان و درقالب جلسۀ شورای فنی تصویب می‌شود. اعضای ثابت شورای فنی عبارتند از معاون میراث(یا نماینده یا جانشین معاون میراث‌فرهنگی)، مسئول کمیتۀ کارشناسی استان و حداقل پنج نفر از کارشناسان باتجربه با تخصص‌های باستان‌شناسی، مرمت بنا، مردم‌شناسی و معماری که به مدت یک ‌سال با ابلاغ معاونت میراث‌فرهنگی تعیین می‌شوند.».
او ادامه می‌دهد: ما در تاریخ18/10/92 حریم مصوب را که اعتباری مشابه حریم ابلاغی دارد، برای بهره‌برداری به مشاوران مهرآزان ارائه کردیم تا در راستای حفاظت و صیانت از آثار تاریخی و لحاظ کردن در رأس طرح تفصیلی، آن را درنظر بگیرند. بر همین اساس در نامه‌ای که میراث‌فرهنگی برای مشاور معماری‌وشهرسازی آستان قدس فرستاده، اعلام شده است پروژۀ احداث 28بلوک اقامتی آستان قدس رضوی به نام «زائرشهر» در حریم درجه یک اثر فوق واقع است، بنابراین رعایت ضوابطِ حریمِ اعلامی به شرح زیر الزامی است:
1-درخصوص بخشی از ملک که در حریم درجه یک اثر واقع شده است(با مساحت 69هکتار) بند9 ضوابط حریم «حفظ محدوده، جهت محوطه‌سازی طبق طرح مصوب این اداره‌کل الزامی است. در این محدوده، هرگونه اقدام عمرانی اعم از ساخت‌و‌ساز و فعالیت کشاورزی ممنوع است.».
 
107050.jpg
(ویژگی های پروژۀ زائرشهر رضوی در طرح تفصیلی مصوب و طرح فعلی آستان قدس)

2- درخصوص سایر قسمت‌های ملک که داخل محدودۀ حریم درجه یک واقع شده است(46هکتار) طبق بند10 ضوابط حریم، «ضروری است کلیۀ ساخت‌و‌سازهای موجود در این محدوده جمع‌آوری شوند و هرگونه ساخت‌و‌ساز جدید در این محدوده ممنوع است.».
اکبری می‌گوید: «همچنین ما اعلام کرده‌ایم به‌منظور حفظ و اصلاح منظر طبیعی بنا، می‌بایست پیرامون محدودۀ ذکرشده(داخل محدودۀ حریم درجه یک به مساحت 46هکتار) خصوصاً حاشیۀ شمالی و شرقی آن درختان پهن‌برگ کاشته شود و تأکید کرده‌ایم: کاربری‌های انبارداری و حمل‌ونقل وکارگاه‌های صنعتی در وضع موجود می‌بایست جمع‌آوری شود و تخلیه و انباشت نخاله و زباله‌های ساختمانی در محدودۀ حریمِ اثر ممنوع است.
به‌علاوه در بند یک ضوابط و مشخصات حریم درجه یک(کل مساحت 69هکتار) نیز آمده است حداکثر ارتفاع مجاز جهت احداث بنا 7.5متر از سطح معبر مجاور است. و در بند11 آن قید شده نمای کلیۀ ابنیۀ پیرامون بنا باید متناسب با نمای بنای تاریخی باشد.».

به نفع ایوان ساخت‌و‌ساز کردیم
متوجه تذکرهای متعدد میراث‌فرهنگی به آستان قدس می‌شویم اما معاون فنی‌و‌عمران موقوفات، موضوع جدیدی را مطرح می‌کند و می‌گوید: «نکتۀ ما حریمِ غیرشعاعی ایوان طرق است.». او محدوده‌ای را که در جبهۀ شمالی پروژه قرار دارد، نشان می‌دهد و اضافه می‌کند: «کاربری زمین آستان قدس، طبق طرح تفصیلی، انبارداری بوده است. این کاربری ویژگی‌هایی دارد که برای بنای تاریخی، زیان‌رسان خواهد بود و ما با تغییر کاربری به اقامتی‌خدماتی اتفاقاً به نفع ایوان کار کردیم.».
خلیل اکبری توضیح می‌دهد: «بلوک‌های اقامتی پروژۀ زائرشهر فقط 25درصد از 35هکتار را اِشغال می‌کنند و 75درصد زمین را فضای باز درنظر گرفته‌ایم.». او دوباره تأکید می‌کند: «اگر این پروژه به‌طورکامل ساخته شود، ایوان طرق مفهوم گردشگری پیدا می‌کند.».

دغدغۀ آستان قدس، سود مالی نیست
مشخصات فنی پروژۀ زائرشهر را از مدیر نظارت دفتر مشاور قدس در مشهد جویا می‌شویم تا ادعای اکبری دربارۀ گردشگری شدن منطقۀ ایوان طرق برایمان روشن شود.
علیرضا نشاسته‌گیر‌پور هم نقشه دارد؛ نقشه‌ای با خط‌چین‌های رنگی که رعایت ضوابط در محدودۀ همین خط‌چین‌ها محل اختلاف نظر میراث‌فرهنگی با آستان قدس است. او  می‌گوید: «مساحت خط‌چینِ نخست یعنی نزدیک‌ترین محدوده به ایوان طرق، 0.8هکتار(8هزار مترمربع) و مساحت خط‌چین دوم، 3.2هکتار است. اوایل سال قبل میراث‌فرهنگی گفته بود در این دو محدوده حق ساخت‌وساز ندارید و بنا بر آن، ما طرح اولیه را تغییر دادیم و با حذف چهار بلوک اقامتی‌خدماتی، 5/5هکتاراز اراضی اطراف ایوان را فضای سبز درنظر گرفتیم. اما حالا حرف میراث تغییر کرده و مساحت جدیدی داده است.».
مهندس کاظم طیفوری، مدیرساختمان معاونت فنی‌وعمران موقوفات آستان قدس رضوی، نیز با اشاره به همین موضوع وارد بحث ما می‌شود که: «حالا میراث‌فرهنگی تأکید کرده در 46هکتار نمی‌شود ساخت‌و‌ساز کرد؛ یعنی هاشور جدیدی که روی نقشه اعمال کرده است، کل مساحت پروژۀ زائرشهر را هم شامل می‌شود!».
کارشناسان فنی موقوفات بر این باورند که ضابطه‌های میراث‌فرهنگی «ضابطه‌هایی یکهویی» هستند. مهندس نشاسته‌گیرپور از آخرین جلسۀ کمیسیون مادۀ5 می‌گوید که در آن حضور داشته: «حدود 15روز پیش در جلسه‌ای که نمایندگان سازمان‌های مختلف حضور داشتند، گفتم دغدغۀ آستان قدس از ساخت زائرشهر سود مالی نیست، بلکه دغدغه‌ای عام‌المنفعه است و واقعاً می‌خواهد به زائران کم‌بضاعت و آن‌هایی که تاج سر آستان قدس و زائر امام‌رضا(ع) هستند، کمک کند. من در آن نشست از نمایندگان نهادهای مختلف خواهش کردم با ضوابطِ سختِ میراث‌ فرهنگی، با موضوع زائرشهر برخورد نکنند.».

زائرشهر خدمت‌رسان  است
طیفوری با طرح یک سؤال از ارائه خدمتی بزرگ به زائران دفاع می‌کند. او می‌پرسد: «ایوان طرق چند سال است که رها شده؟». و بدون وقفه پاسخش را می‌دهد که: «زمانی که ما برای شروع این پروژه وارد زمین شدیم، در اطراف ایوان طرق، آدم‌هایی با هر سبک و سیاقی بودند؛ هم پیرمردهایی بودند که تیله‌بازی می‌کردند، هم معتادانی که جا و مکان نداشتند. ورود آستان قدس به این منطقه، بدون شک در حفظ اثر تأثیر خواهد گذاشت.». و دوباره می‌پرسد: «کاربری جدید برای ایوان طرق مزیت دارد یا اینکه چیزی نسازیم و زمین کشاورزی باقی بماند؟».

کجا تخریب شده؟
مدیر نظارت دفتر مشاور قدس در مشهد هم دفاع‌هایی از زائرشهر دارد. او می‌گوید: «چرا میراث‌فرهنگی از فضاهای سبز، فرهنگی، درمانی(دارالشفا)، مذهبی(مسجد) و حیاط مرکزی و آب‌نماها و... به‌عنوان یک بضاعت که باعث حفظ بیشتر این اثر تاریخی می‌شود، استفاده نمی‌کند؟ چه قصد تخریبی وجود داشته است یا ساخت‌و‌ساز اطراف چه تأثیری روی بنا گذاشته است؟ اینکه نمایندگان میراث‌فرهنگی در نشست کمیسیون مادۀ5 به‌تازگی اظهار می‌کنند نباید در 46هکتار ساخت‌و‌سازی انجام شود، موضوعی درون‌سازمانی است که اگر کارشناسان فنی بخواهند درباره‌اش توضیحی بشنوند، کسی این کار را نمی‌کند.». او هم به ساخت‌و‌سازهای مسکونی اشاره و بیان می‌کند: «به ما می‌گویند نساز ولی اطراف یک بنای تاریخی به فاصلۀ
 صد یا دویست متری خانه ساخته‌اند! آن ساخت‌و‌سازها هیچ اثر تخریبی روی این بنا نگذاشته است، اما حالا که پروژه‌ای مهندسی‌ساز، با کارکردهای فرهنگی‌ورزشی در حال شکل گرفتن است، ایوان طرق را تخریب می‌کند؟ درک این موضوع برای ما دشوار است.».

بین میراث‌فرهنگی و آستان قدس تعامل ایجاد کنید
معاون فنی‌و‌عمران موقوفات از تعامل می‌گوید و اصلاحاتی که روی پروژه اعمال شده است. او با اشاره به حذف بلوک‌های اقامتی‌خدماتی‌ای که کارشناس پروژه در بالا به آن اشاره کرد، می‌گوید: «اصلاحاتی که ما انجام دادیم، با رویکرد تعامل بوده است.».
وی ادامه می‌دهد: «شما می‌بینید که آستان قدس چقدر تعامل دارد؛ حاضر شده است بخشی از زمینش به مساحت 6هزارو200مترمربع را بدهد تا شهرداری خیابان شهیدرجایی را تعریض کند و بولوار شکل بگیرد. اگر بولوار شکل بگیرد، ایوان طرق همان اثر تاریخی‌ای می‌شود که میراث‌فرهنگی سنگش را به سینه می‌زند.».
او می‌افزاید: «آستان قدس طبق روال، در هر جا بخواهد عقب‌نشینی کند، باید زمینش را بگیرد، اما ما اعلام کردیم که بدون هیچ ادعایی زمین را می‌دهیم تا شهرداری بیاید عقب‌نشینی کند و بولوار شکل بگیرد. این کار به نفع مردم است.».
گویا ماجرا پیچیده‌تر از آن است که به این زودی روشن شود. خلیل اکبری از رضایتِ برخی مردم طرق این‌طور تعریف می‌کند: «در حال حاضر وضعیت طوری شده که به قول اعضای شورای محل، قیمت زمین که در گذشته مترمربعی 500هزار تومان بوده، به مترمربعی یک میلیون تومان افزایش یافته است، حتی اهالی آمد‌ه‌اند به ما گفته‌اند بخشی از اراضی ایوان، محل توزیع موادمخدر بوده است که 80درصد این توزیع‌کنندگان از مناطق دیگر به اینجا می‌آمدند، اما حالا خبری از آن‌ها نیست. شما کاری کردید که برای جوانان طرق، خاطرجمع هستیم.».

طرح احیا از میراث‌فرهنگی، پول از آستان قدس
درحالی‌که معاون فنی‌و‌عمران موقوفات می‌گوید «اگر میراث‌فرهنگی این‌کاره بود، پیش از شروع زائرشهر به فکر نگهداری و مرمت ایوان طرق می‌افتاد»، پیشنهادی مطرح می‌کند: «ما نمی‌توانیم با سلیقۀ خودمان ایوان طرق را احیا کنیم. شما نشستی برگزار کنید و ما و نمایندگان میراث‌فرهنگی را هم دعوت کنید. میراث‌فرهنگی بیاید و بگوید این مهندس ناظر من و این هم طرحی که باید طبق نظر مهندس ناظرِ معرفی‌شده بسازید. ما هم می‌گوییم چشم. ما دوست داریم این کار انجام شود. اگر شما نمایندگان میراث‌فرهنگی را متقاعد کنید که طرحشان را بدهند، ما هم پول احیایش را تأمین می‌کنیم و این می‌شود بهترین کار ممکن.».
اکبری دوباره یادآوری می‌کند: «ما به‌عمد ابتدا، محدوده‌های نزدیکِ ایوان طرق را نساختیم. منتظر ماندیم تا میراث‌فرهنگی طرح احیا را بدهد تا ما طبق نظر خودش اجرا کنیم، اما افراد بیکار را از اطراف ایوان جمع کردیم که بیشترین کمک به حل مسائل اجتماعی طرق است.».

کاربری اقامتی، به از انبارداری
خلیل اکبری می‌گوید: «در نشست‌ها به ما اخطار می‌دهند که شما کاربری صنعتی غیرمزاحم را به مسکونی تغییر دادید. اگر این کار را انجام دادیم، مصوبۀ کمیسیون مادۀ5 را داریم.».
وی اضافه می‌کند: «اما اگر کمی دربارۀ ان‌قلتشان فکر می‌کردند، خودشان پیش‌ترها می‌رفتند و کاربری را مسکونی می‌کردند، برای اینکه صنایع صنعتی مزاحم برای میراث‌فرهنگی مخرب است. من از شما می‌پرسم اگر کارگاه باشد، خوب است یا محل رفت‌و‌آمد آدم‌هایی که به اینجا رونق می‌دهند؟ اتفاقاً پروژۀ زائرشهر، خواسته یا ناخواسته به کمک ایوان طرق آمده است.».
اکبری می‌افزاید: «پیشنهاد من به شما این است که شما در روزنامۀتان هیچی ننویسید. یک جلسه بگذارید و بگویید حالا که آستان قدس قبول کرده است و پروژه‌ای با این مشخصات دارد می‌سازد و حریم اولیۀ اینجا را هم کامل رعایت کرده، میراث‌فرهنگی بیاید و طرح احیای این بنای تاریخی را بدهد.».

میراثی از سال 837هجری قمری
گویا ما هم در اختلاف‌نظر مسئولان، وارد دور تسلسل شده‌ایم. بین تخلف و خدمت مانده‌ایم و هر دو سازمان دفاعیه‌هایی دارند. دوباره به‌سراغ مرجان اکبری می‌رویم. او یک برگۀ قدیمی را از روی سیستم کامپیوتری‌اش نشان می‌دهد که وجهۀ تاریخی اثر را تأیید می‌کند. ما به تصویر چشم می‌دوزیم و معاون مدیرکل ادارۀ میراث‌فرهنگی جزئیات را می‌خواند: «نام باستانی این اثر که در فهرست آثار ملی غیرمنتقول ثبت شده، مصلی است. ایوان طرق مرکب از یک تالار چهارگوش است که بر فراز آن گنبدی بنا کردند و جلوی آن ایوانی است مرتفع و در انتهایش نیز محرابی دیده می‌شود.».
او یادآوری می‌کند: «حتی در برگۀ ثبت این اثر که به 78سال پیش برمی‌گردد، به قسمت‌هایی که استحکام کمتری داشته و همچنین تخریب شده است، اشاره شده، طوری‌که نوشته «مصلای طرق بنای معظم و زیبایی است که در کمال دقت ساخته شده است، لیکن آجرچینی‌های قسمت بالای آن که مجاور با لبۀ ایوان است و نیز دیوارهای زوایای پشت بنا بسیار سست است. درنتیجه طاق ایوان و چند قسمت از بدنه در عقب بنا فــروریختـــه است.»».
بعد از شنیدن توضیحات برگۀ ثبت، به نتیجه می‌رسیم که تخریب‌های یادشده، پیش از ثبت و رسیدگی توجیه دارد، چراکه «تاریخ بنای این مصلی را به سال 837هجری قمری مطابق با  433میلادی ذکر کرده‌اند.»، اما از زمانی که این بنا شناسنامه‌دار شده است، هیچ آسیبی پذیرفتنی نیست.

معضل ترافیک اطراف حرم را کنترل کردیم
اما بشنوید گفته‌های معاون فنی‌و‌عمران موقوفات آستان قدس رضوی را که می‌گوید: «اگر چند سال دیگر بگذرد، از مخروبۀ ایوان طرق، هیچ نشانی نخواهد ماند.».
وی می گوید:«صددرصد اگر ساخت‌و‌ساز پروژۀ زائرشهر را انجام نمی‌دادیم، تا پنج سال دیگر بنایی به نام ایوان وجود نداشت که مسئولان میراث‌فرهنگی مدعی‌اش شوند.».
خلیل اکبری ادعا می‌کند:‌ «زائرشهر آن‌قدر ویژگی مثبت دارد که حد ندارد.». او توضیح می‌دهد: «دلیلی که موجب شد ما در اینجا زائرشهر را بسازیم، کنترل ترافیک در روزهای پرآمدوشدِ مشهد بود. اگر همۀ مراکز اقامتی را در اطراف حرم درنظر بگیریم، زائران در شلوغی اطراف حرم مستأصل می‌شوند، اما اگر جایی مثل زائرشهر باشد که هم محل اقامت است و هم در آن صددرصد پارکینگ تأمین‌شده است، یعنی اینکه کار ویژگی مثبت دارد و زائر با استفاده از وسایل حمل‌و‌نقل عمومی در 20دقیقه می‌تواند به حرم برسد.».او دوباره از حرایم میراث‌فرهنگی گله می‌کند و می‌گوید: «طبق حرایمی که نمایندگان میراث‌فرهنگی ارائه می‌دهند، باید بروند کارخانۀ قندشیرین را هم بخرند!».

دغدغۀ همۀ نهادهای مربوط را اعمال کردیم
مهندسانی که در ارتباط مستقیم با پروژۀ زائرشهر هستند، سؤال‌های بی‌جوابی دارند. یکی از آن‌ها ضوابط خارج از محدودۀ ثانویه را تشریح می‌کند: «قید کردند که ارتفاع ساختمان‌ها نباید بیشتر از 7.5متر باشد. طبق این قانون، دوباره نقشه‌های زائرشهر بررسی شد و بر اساس ضابطۀ بیرون از محدوده برای ارتفاع، طبقات را کاهش دادیم؛ یعنی چهارطبقه‌ها را دوطبقه کردیم و برای اعمال طبقات بیشتر کمی از سطح زمین پایین‌تر رفتیم.». او با تأکید می‌گوید: «این درحالی است که طرح اولیۀ ما اصلا این نبوده و اگر دنبال سود بودیم، 60درصد از این زمین بزرگ را ساخت‌و‌ساز می‌کردیم. ما در طرح، دغدغۀ همۀ نهادهای مربوط را برای پروژه‌ای با سطح اشغال مناسب اعمال کردیم، حتی بعد از استعلامی که از فرودگاه گرفتیم، اعلام کردند با توجه به مسیر عبور هواپیماها، ساختمان‌های چهارطبقه خارج از ضابطه نیستند و هیچ اشکالی ندارد، ولی میراث‌فرهنگی دست‌و‌بال ما را در طراحی و ارتفاع طبقات بسته است.».

 
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی