کد خبر : 76411
/ 14:29
گزارشی از پشت‌پردۀ ماجرای تأخیر پرواز هواپیماها؛

مافیای پرواز در ارتفاع پست

بیش از ۴۶درصد پروازهای داخلی با تأخیر انجام می‌شوند.» این آماری است که خود سازمان هواپیمایی کشور هم نتوانسته کتمان کند.

مافیای پرواز در ارتفاع پست

محدثه شوشتری- «بیش از ۴۶درصد پروازهای داخلی با تأخیر انجام می‌شوند.» این آماری است که خود سازمان هواپیمایی کشور هم نتوانسته کتمان کند و با فشارهای رسانه‌ای اعلام کرده است، آماری که شاید فراتر از این درصد هم باشد. شاهد عینی این معضل، اعتراضات بی‌نتیجه و سردرگمی چندساعتۀ مسافران است که بدون هیچ حساب‌وکتابی باید ساعت‌ها به انتظار بنشینند؛ یک ساعت، دوساعت، پنج ساعت، هشت ساعت و حتی عجیب نیست که پروازی با بیش از ده‌پانزده ساعت و یک روز تأخیر انجام شود! آن‌هم درحالی‌که هر مسافر هزینۀ چند‌صدهزارتومانی بلیت هواپیما را با هدف انجام بموقع سفر یا امور کاری‌‌اش پرداخت می‌کند.
پشت این معضل بزرگ، ضعف مدیریتی، نظارت صوری بر ایرلاین‌ها، لابی‌ها و رانت‌هایی که بین عوامل پیچیدۀ صنعت هوایی است جا خوش کرده، درعین‌حال بهانه‌ای که مدام در توجیه تأخیرهای پروازها از آن یاد می‌شود، «نقص فنی» یا «شرایط جوی» است. درواقع، نقص فنی یکی از دلایل تأخیر پروازهاست، نه تمام ماجرا. این بهانه سپر بلای همۀ سوء‌مدیریت‌ها شده است تا خیلی از مسائل صنعت هوایی پشت‌پرده بماند. برای ریشه‌یابی این موضوع سراغ خیلی‌ها رفتیم؛ از مدیران فرودگاهی که به‌صراحت اعلام می‌کردند تأخیر پرواز هواپیماها هیچ ربطی به مدیران فرودگاه ندارد و ایرلاین‌ها خودشان باید پاسخ‌گو باشند، تا مدیران سازمان هواپیمایی کشور و کارشناسانی که در صنعت هوایی دخیل هستند. دست‌آخر هم به سراغ قاضی ویژۀ جرائم فرودگاهی رفتیم که چندوقتی است خواب خرگوشی برخی از مدیران ایرلاین‌ها و مدیران فرودگاهی را آشفته کرده و آن‌ها مجبور شدند با پیگیری حقوق مسافران ازسوی دستگاه قضایی به‌عنوان مدعی‌العموم، جواب سؤال پس دهند. احضار و بازداشت مدیرکل فرودگاه هاشمی‌نژاد مشهد، بازداشت مدیرعامل شرکت زاگرس در مشهد، احضار مدیران عامل شرکت‌های هواپیمایی آتا، معراج، کاسپین و اترک، بازداشت خلبان هواپیمای پرواز٧۴٧ شرکت ماهان به‌دلیل حبس هفت‌ساعتۀ مسافران داخل هواپیما، نمونه‌هایی از برخوردهای قضایی برای سامان‌دادن به حقوق مسافران در بحث تأخیر پروازها و مشکلات در فرودگاه هاشمی‌نژاد بوده است.

قدرت دست سندیکا
دراین‌زمینه، قطعاً صحبت‌کردن از پشت‌پردۀ اوضاع نابسامان پروازهای هوایی و ناگفته‌های این صنعت، سؤالی نبود که هر مدیر مطلعی در سازمان هواپیمایی حاضر به درمیان‌گذاشتن آن با یک رسانه و ذکر نامش باشد. این شد که با قید این شرط که نامشان محفوظ بماند، پای صحبت یکی از مدیران سابق سازمان هواپیمایی کشور و از مدیران فعلی فرودگاه امام‌خمینی(ره) و یکی از کارشناسان سازمان هواپیمایی نشستیم.
این مقام‌مسئول سخنانش را با بحث مجوزهای ایرلاین‌ها شروع می‌کند و می‌گوید: «مجوز هر شرکت هواپیمایی حداقل باید با چهار هواپیمای سرپا (فعال) و تعداد مسیر مشخص پروازی داده شود، اما نکته اینجاست چون مدیران خیلی از ایرلاین‌ها از بدنۀ مدیران بازنشستۀ صنعت هواپیمایی یا واسطه‌های مدیران فعلی هستند، در بیشتر موارد مجوز تعداد پروازی که به برخی از ایرلاین‌های صاحب قدرت، ثروت و نفوذ در سازمان هواپیمایی داده می‌شود، بیش از ظرفیت تعداد هواپیماهای فعال آن است. در خیلی از موارد کیفیت هواپیماهای آن‌ها به حدی پایین است که هر روز باید درحال تعمیر و رفع نقص باشند، الزاماتی که خود سازمان هواپیمایی برای ایرلاین‌ها تعیین کرده، خودش بر این الزامات وفادار نیست. نکتۀ دیگر اینکه، خیلی از ایرلاین‌ها پروازهایشان را به چارترکننده سپردند. چارترکننده یک مسیر پروازی را به‌مدت یک‌سال خریده، لذا برای سودجویی بیشتر دست به هر شیوه‌ای برای پُرکردن صندلی هواپیماها می‌زند؛ حتی به شیوه‌های کلاهبرداری. یکی از حیله‌های چارترکننده این است که وقتی بلیت‌های کمتری برای یک پرواز به فروش می‌رود، دو پرواز در ساعت مختلف را یکی می‌کنند، قاعدتاً با این حیله مسافران پرواز اول بین یک تا دو یا چند ساعت در تأخیر می‌مانند. در ظاهر هم به مسافران می‌گویند مثلا هواپیما نقص فنی داشته است. یا در مواردی مدیران بالادستی، تحریم را بهانه می‌کنند؛ درصورتی‌که خیلی از تأخیرها اصلا ربطی به تحریم ندارد. در طرف دیگر ماجرا، به این‌گونه تخلفات ایرلاین‌ها ازسوی سازمان هواپیمایی نه نظارتی صورت می‌گیرد و نه تنبیه و جریمه‌ای در کار است.».
این متخصص حوزۀ هوانوردی پرده از مسائل دیگری نیز در صنعت هوایی برمی‌دارد: «متأسفانه یک مافیا در صنعت هوایی شکل گرفته است که برخی از ناظران هم در ایرلاین‌ها ذی‌نفع هستند و حکایت چاقو دستۀ خودش را نمی‌برد، شده است. یک سندیکا پشت این مسائل شکل گرفته که سیاست‌هایش را حتی به سازمان هواپیمایی کشور تحمیل می‌کند. خیلی از مدیران سابق سازمان هواپیمایی و فرودگاه‌ها در همین سندیکا (انجمن شرکت‌های هواپیمایی) فعال هستند؛ این‌قدر این سندیکا قدرت دارد که حتی مدیران سازمان هواپیمایی و فرودگاه‌ها را تعیین می‌کند که چه کسانی پشت صندلی بنشینند. در این شرایط، مادامی که هیچ برخوردی ازسوی سازمان هواپیمایی کشور صورت نپذیرد، هیچ اتفاقی در بهبود تأخیر هواپیماها رخ نخواهد گرفت. برنامه‌ریزی ایرلاین‌ها، ضعف‌های مدیریتی و سوء‌نظارت بر عملکرد آن‌ها به سازمان هواپیمایی کشور برمی‌گردد. متأسفانه مدیری داشتیم که درخصوص تخلفات یک شرکت هواپیمایی بزرگ گزارش ارائه داد، بلافاصله برکنارش کردند.».
وی نکتۀ دیگری هم به سخنانش می‌افزاید که به کم‌کاری مدیران فرودگاه‌ها برمی‌گردد. هر چند مدیران فرودگاهی شانه خالی می‌کنند و تأخیرها را فقط به گردن ایرلاین‌ها می‌اندازند، اما درواقع به‌تنهایی یک ایرلاین مقصر در تأخیر پروازهای هواپیماها نیست؛ زیرساخت‌ها و خدمات فرودگاهی هم در تأخیر پروازها دخیل هستند. خدمات هندلینگ که بار هواپیماها را جابه‌جا می‌کنند و گلوگاه‌های داخل فرودگاه هم در تأخیرها نقش دارند.

پشت خط شکایات و پاسخی که داده نمی‌شود!
در ادامۀ این بحث با هدف پیگیری اعتراضات مسافران از تأخیر پرواز هواپیماها، در نقش یک مسافر زیان‌دیده از تأخیر پروازها با دفتر شکایات و بازرسی سازمان هواپیمایی کشور تماس می‌گیرم. تلفنی داخلی، عدد ۴ را برای ارتباط با دفتر شکایات اعلام می‌کند. بوق... بوق... بوق... اپراتور اعلام می‌کند: «متأسفانه کسی پاسخ‌گو نبود.». یک هفتۀ تمام هر روز این شماره و دیگرشماره‌هایی که از روی سایت سازمان هواپیمایی کشور به موضوع شکایات ارجاع داده شدند را بارها و بارها می‌گیرم و هر بار همین قصه تکرار می‌شود! هیچ‌کس پاسخ‌گو نیست. با تلفن همراه و داخلی چند مدیر مرتبط در امور مسافران هوایی نیز تماس می‌گیرم. مدیر مدنظر در جلسه هستند، وقت مصاحبه ندارند و بهانه‌هایی از‌این‌دست، تحویل خبرنگار می‌دهند.
این در پیگیری‌ها سراغ مشاور رسانه‌ای و مدیر روابط‌عمومی سازمان هواپیمایی کشور هم می‌رویم و گلایۀ مسافران فرودگاه هاشمی‌نژاد مشهد را به‌عنوان دومین فرودگاه پرتردد کشور مطرح می‌کنیم.
رضا جعفرزاده در پاسخ به معضلاتی که از تأخیر پرواز هواپیماها به‌عنوان مطالبۀ مسافران عنوان می‌کنیم، می‌گوید: «علت تأخیرها این‌گونه نیست که رسانه‌ها اعلام می‌کنند. عوامل مختلفی در تأخیر پرواز هواپیماها دخیل هستند که شامل خیلی از موارد ازجمله نقص فنی، شرایط جوی، خدمات هندلینگ، ترافیک هوایی و عملکرد و برنامه‌ریزی خود ایرلاین‌هاست. سازمان هواپیمایی کشور نمی‌تواند صرف پریدن به‌موقع یک هواپیما، از کوچک‌ترین اطمینانی در نقص فنی هواپیماها بگذرد. ما به‌دنبال پرواز ایمن و سلامت هستیم و با درنظر‌گرفتن این حساسیت، تأخیرها به وجود می‌آید.».
وی در پاسخ به این سؤال که مگر در کشورهای دیگر که به اندازۀ فرودگاه‌های ما تأخیر ندارند، بحث ایمنی جدی گرفته نمی‌شود؟ حداقل تاریخ حوادث هواپیمایی آن‌ها مُهر تأیید را برای وضعیت ایمن‌تر و بهتر صنعت هوایی‌شان می‌زند، این‌گونه پاسخ می‌دهد: «شرایط ما متفاوت بوده است. محدودیت‌های زیادی در دوسه دهۀ گذشته داشتیم. علی‌رغم این محدودیت‌ها تعداد پروازها توسعه پیدا کرده و خدمات صنعت هوایی ایران گسترش پیدا کرده است.».
وی در واکنش به منفعل‌بودن سازمان هواپیمایی در برخورد با بی‌نظمی‌ها و تخلفات شرکت‌های هواپیمایی در تأخیر پروازها، عنوان می‌کند: «تأخیرات پروازها را سازمان هواپیمایی
پیگیری می‌کند. در این سازمان جلسات زیادی با مدیران عامل فرودگاه‌ها، مدیران ایرلاین‌ها و دست‌اندرکاران این مجموعه‌ها می‌گذاریم. رسانه‌ها طوری از شرکت‌های هواپیمایی صحبت می‌کنند که انگار انجام پرواز بموقع برای آن‌ها منفعت ندارد و مهم نیست؛ تأخیر پروازها به اعتبار این شرکت‌ها هم لطمه می‌زند و ضرر اقتصادی دارد.».

دو برابر ظرفیت فرودگاه مشهد پرواز انجام شده است
صحبت‌های این مدیر هم قانع‌کننده نیست و این‌بار سراغ مدیرکل فرودگاه‌ هاشمی‌نژاد مشهد می‌رویم؛ فرودگاهی پُرحاشیه که داستان تأخیرهای پرواز آن بارها با درگیری‌ بین مسافران با عوامل فرودگاه و ایرلاین‌ها خبرساز شده است؛ از شکستن شیشۀ دفتر هواپیمایی در فرودگاه گرفته تا زدوخوردها و درگیری‌های فیزیکی.
محمدباقر قاسم‌زاده در گفت‌وگو با خبرنگار شهرآرا همان ابتدای گفت‌وگو آب پاکی را روی دستمان می‌ریزد و می‌گوید: «تأخیر پروازها هیچ ربطی به مدیر فرودگاه ندارد و ایرلاین‌ها باید پاسخ‌گو باشند. بنده مسئول تأخیر پروازها نیستم، مسئول امور مسافران هستم!». وقتی دستورالعمل ابلاغی و قانون موجود در سازمان هواپیمایی کشور مبنی‌بر نظارت مدیران فرودگاه‌ها بر عملکرد ایرلاین‌ها در تأخیر پروازها را گوشزد می‌کنیم، وی پاسخ می‌دهد: «قانونی که بحث نظارت را مطرح کرده، به حقوق مسافر در زمان تأخیر برمی‌گردد. ما در فرودگاه مشهد آیین‌نامۀ حقوق مسافر را در بنرهای مختلف نصب کردیم که چه خدماتی ایرلاین‌ها باید به مسافران در زمان تأخیر و ساعت‌های مختلف آن بدهند. از طرف دیگر نظارت می‌کنیم تا این حقوق مسافر محقق شود.».

تأخیر چند پرواز در روز طبیعی است!
قاسم‌زاده مسئله‌ای به نام ضعف مدیریت را در سامان‌دهی تأخیرها رد می‌کند و می‌گوید: «قبول ندارم. کمبود هواپیما داریم. ظرفیت فرودگاه هاشمی‌نژاد مشهد جابه‌جایی ۵میلیون مسافر در سال است، اما ما در سال گذشته ١٠میلیون و ١۶٠هزار مسافر را جابه‌جا کردیم؛ آماری که نشان‌دهندۀ استفادۀ دوبرابری از ظرفیت فرودگاه هاشمی‌نژاد مشهد است.». پایان‌بخش سخنان مدیرکل فرودگاه‌ هاشمی‌نژاد مشهد این جمله است که «به‌طور‌میانگین روزانه ٢۵٠ پرواز در شبانه‌روز در فرودگاه مشهد انجام می‌شود، تأخیر چند پرواز طبیعی است.».

تکریم مسافران در فرودگاه‌ها سیر نزولی داشته است
اظهارات مدیرکل فرودگاه مشهد، ما را مجاب به پیگیری این موضوع از کمیسیون اصل۹۰ مجلس شورای اسلامی که مرجعی بر رسیدگی به شکایات و تخلفات سازمان‌های دولتی است، می‌کند. دراین‌رابطه، ولی داداشی، سخن‌گوی کمیسیون اصل۹۰ مجلس با بیان مواردی از تأخیرهای طولانی‌مدت در فرودگاه‌های کشور ازجمله مشهد که با آن شخصاً نیز مواجه شده است، می‌گوید: «برنامۀ بازدید از فرودگاه‌های کشور ازجمله مشهد را در دستورکار کمیسیون اصل٩٠ داریم. متأسفانه گلایۀ مسافران زیاد است.». وی با انتقاد از تکریم مسافران در فرودگاه‌ها، اظهار می‌کند: «متأسفانه بحث تکریم مسافران در فرودگاه‌های ما سیر نزولی داشته است. خیلی از صحنه‌های سرگردانی، معطلی و درگیری‌های لفظی مسافران با پرسنل شرکت‌های هواپیمایی برای تأخیر پروازها شاید برای مردم ما عادی شده باشد، اما نباید فراموش کنیم هر فرودگاه ویترین ورود مسافر خارجی به آن شهر و اعتبار و آبروی آن است که دیدن این‌چنین‌صحنه‌هایی خوب نیست.».

ورود دستگاه قضایی به‌عنوان مدعی‌العموم به تأخیر پروازها
و اما برای جمع‌بندی پیگیری بحث تأخیر پروازها، به‌دنبال قاضی و بازپرس ویژۀ جرائم فرودگاه هاشمی‌نژاد مشهد می‌رویم؛ طبقۀ دوم دادسرای ناحیۀ۴ مشهد واقع‌در خیابان وحدت مشهد، جایی که از اسفندماه سال گذشته پناهی برای مسافران زیان‌دیده و شکایات آنان از عوامل فرودگاهی و ایرلاین‌ها بوده است. قاضی محمدحسن اصولی‌صفار، ابتدا به شکل‌گیری شعبۀ ویژۀ رسیدگی به جرائم فرودگاهی مشهد اشاره می‌کند و می‌گوید: «تأخیرات بالای پرواز هواپیماها و سرگردانی مسافران در فرودگاه مشهد که در مواقعی سبب هرج‌ومرج و تضییع حقوق مسافران شده بود و از طرفی پاسخ‌گونبودن شرکت‌های هواپیمایی و کم‌کاری مدیران فرودگاه مشهد، سبب شد که دستگاه قضایی به‌عنوان مدعی‌العموم به این معضل ورود پیدا کند.».وی از نامه‌نگاری‌های متعدد در باب معضلات صنعت هوایی به مقامات قضایی کشور خبر می‌دهد و می‌گوید: «خوشبختانه دستگاه قضایی علی‌رغم فشارهایی که صاحبان نفوذ در شرکت‌های هواپیمایی داشتند، در برابر حقوق مسافران تمام‌قد ایستاد و خیلی از مدیرانی را که پیش‌از‌این در زمان تأخیر حتی تلفنشان را جواب نمی‌دادند یا در فرودگاه حضور نداشتند، پای کار کشانده است.». وی معضلات صنعت هوایی را پیچیده و درهم‌تنیده عنوان می‌کند و می‌افزاید: «متأسفانه سوء‌نظارت و سوء‌مدیریت در این صنعت وجود دارد که دراین‌میان دود این مشکلات فقط به چشم مسافران می‌رود. عده‌ای برای سودجویی بیشتر، منافع و حقوق مسافر را زیرپا می‌گذارند؛ درعین‌حال ما به‌طورجدی به این موضوع ورود پیدا کردیم و مسافران در صورت هرگونه شکایت می‌توانند به شعبۀ ویژۀ رسیدگی به جرائم فرودگاهی مراجعه کنند یا از طریق تلفکس ۳۳۶۷۴۰۴۶ و سامانۀ پیامکی ۳۰۰۰۱۳۵۷۵۷ مشکلات را اعلام کنند.». 
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی