کد خبر : 76223
/ 10:42
محمدحسین روشنک از ضرورت گسترش تجارت در راستای تولید ملی می‌گوید

تجارت و تولید دوبال کارآفرینی

موسوی زاده- در سال‌های نه‌چندان دور، فضای کشور برای کارآفرینان چندان مثبت نبود و جامعه به آن‌ها به چشم سرمایه‌دارانی می‌نگریست که فقط دغدغۀ افزایش سرمایۀ خود را دارند.

تجارت و تولید دوبال کارآفرینی

با‌این‌حال طی چند سال اخیر و به‌ویژه از زمانی‌که مقام معظم رهبری در نام‌گذاری سال‌ها بر موضوعات «اقتصادی» تأکید و در سخنرانی‌های خود، حمایت از کارآفرینان و تولید ملی را گوشزد کرد‌ند، کم‌کم فضای جامعه دچار تغییر شد؛ به‌طوری‌که امروزه کارآفرینی در جامعه به یک ارزش تبدیل شده است و افرادی که در حوزه‌های مختلف باعث اشتغال صدها جوان شده‌اند، توانمند و کارا نگریسته می‌شوند. البته هنوز در تعریف کارآفرینی و حمایت از کارآفرینان مشکلاتی وجود دارد؛ به‌عنوان مثال برخی هنوز کارآفرینی را محدود به چند فعالیت خاص می‌دانند. این موضوع، بهانه‌ای شد تا با محمدحسین روشنک، عضو هیئت‌امنا و رئیس کانون کارآفرینان خراسان رضوی، چهرۀ ماندگار تولید و تجارت و کارآفرین نمونۀ کشوری گفتگو کنیم و نظرات او را دربارۀ راهکارهای حمایت از کارآفرینان جویا شویم.

﷯ 

باوجود گستردگی مفهوم کارآفرینی، متأسفانه در کشور ما هنوز برخی تصور می‌کنند کارآفرینی شامل چند فعالیت خاص است. برای تغییر این رویکرد چه کاری باید انجام داد؟

یکی از ظلم‌هایی که به فضای کسب‌و‌کار شده، همین محدودکردن کارآفرینی به چند‌حوزۀ خاص است؛ این درحالی است که هر فعالیت اقتصادی که به افزایش درآمدهای ملی در حوزه‌های مختلف و از‌جمله تأمین معیشت فردی و خانوادگی در حوزۀ بخش خصوصی بینجامد، کارآفرینی محسوب می‌شود.

در گذشته، تعریف کارآفرینی فقط به حوزۀ تولیدات کارخانه‌ای منحصر شده بود؛ این درحالی است که کارآفرینی شامل فعالیت‌های کشاورزی، ساخت‌و‌ساز، صادرات، معدن و اصناف نیز می‌شود و افرادی که در این بخش‌ها فعالیت می‌کنند، ضمن اینکه باعث افزایش تولید ناخالص ملی در کشور می‌شوند، برای هزاران نفر اشتغال ایجاد می‌کنند. از‌این‌رو کارآفرینی، پیشه‌ای است که زمینۀ فراهم‌کردن محیط کسب‌و‌کار به‌منظور رشد اقتصاد در همۀ زمینه‌های اشاره‌شده را فراهم می‌کند. کارآفرینی را باید مفهومی گسترده دانست و درزمینه‌های مختلف آن را جستجو کرد. باید دید اشتغال در کجاها و با چه حجمی وجود دارد؛ آن‌ها را شناسایی کرد، سپس به‌‌سوی کارآفرینی و توسعۀ کارآفرینی در آن بخش‌ها حرکت کرد.

براساس این تعریف، فعالیت‌هایی که در حوزۀ اشتغال حاشیه‌نشینان و روستاییان صورت می‌گیرد یا فعالیت‌هایی که در‌زمینۀ افزایش صادرات غیرنفتی انجام می‌گیرد، مشمول مفهوم کارآفرینی می‌شود.

﷯ 

آنچه در موضوع کارآفرینی گفتید، جامع و کامل بود؛ به‌طوری‌که مفهوم کارآفرینی در همۀ حوزه‌ها را تبیین می‌کرد. سؤال اینجاست که تجارت را که نقش مهمی در کارآفرینی دارد، چگونه می‌توان موردحمایت قرار داد؟

سؤال بسیار خوبی مطرح کردید. تجارت، یکی از حوزه‌هایی است که نسبت مستقیمی با کارآفرینی دارد؛ به‌طوری‌که امروزه بسیاری از کشورهایی که توسعه یافته‌اند و یا در این مسیر گام برمی‌دارند، پی برده‌اند که تجارت و تولید دوبالی هستند که موفقیت در حوزۀ کارآفرینی، نیازمند تقویت هم‌زمان آن دو است؛ به‌طوری‌که اگر خواهان افزایش تولید ناخالص ملی و رونق اقتصادی کشور هستیم، باید همگام با بخش تولید به تجارت نیز توجه کنیم. به‌خصوص باید ذکر کرد که مفهوم تجارت با دهه‌های گذشته فرق کرده؛ قبلا تصور می‌شد تجارت یعنی واردات کالاهای مصرفی به کشور، اما امروز می‌دانیم تجارت می‌تواند شامل واردات مواد اولیه و تبدیل آن‌ها به تولیداتی با ارزش افزودۀ بیشتر و صادرات آن‌ها باشد. 

﷯ 

فکر می کنم ما در حوزه اقتصاد و مشخصا صادرات و کارآفرینی و نسبت این ها با هم نیاز به بازتعریف داشته باشیم ، حال آنکه رویۀ حاکم به دنبال حفظ وضع موجود است.

بله، تعریف سنتی از تجارت را باید کنار بگذاریم و بدانیم که توسعه در حوزۀ تجارت می‌تواند با حمایت از صادرات باعث ایجاد بازار برای کالاهای داخلی شود و درنتیجه، زمینه را برای افزایش تولید و اشتغال فراهم کند.

کارآفرینانی را که در این حوزه مشغول هستند، باید افسران خط مقدم جبهۀ اقتصاد مقاومتی معرفی کرد و از آن‌ها به‌عنوان افسران اقتصادی موفق کشور تقدیر کرد. اگر بخواهیم اقتصاد مقاومتی را در کشور اجرا کنیم، باید حداقل شرایط تجارت مانند تأمین زیرساخت‌های مبادلات ارزی برای واردات کالاهای اولیه و صادرات را فراهم کنیم؛ در‌این‌صورت است که اشتغال در کشور ایجاد می‌شود. دولت نباید کمک به توسعۀ صادرات را هزینه محسوب کند؛ بلکه باید با برنامه‌ریزی و کمک‌های گسترده در حوزه‌های صادرات، بسترهای افزایش صادرات غیرنفتی را برای کاهش وابستگی بودجۀ کشور به نفت فراهم کند. دولت باید در سفارتخانه‌های ایران، تحولی اساسی ایجاد کند تا آن‌ها حامی بازاریابی کالاهای ایرانی در خارج از کشور باشند و تجار ما بتوانند بازارهای هدف کالاهای ایرانی را افزایش دهند.

﷯ 

دولت تاکنون مشوق‌هایی برای توسعۀ صادرات درنظرگرفته است؟

در حوزۀ صادرات مانند معافیت مالیاتی و کمک‌های تسهیلات بانکی و یا موارد دیگر، دولت تسهیلاتی در‌نظرگرفته و تلاش‌های زیادی انجام داده است، اما این موارد به‌دلیل اختصاص‌نیافتن بودجه از یک طرف، و شفاف‌نبودن قانون و مقررات از‌طرف دیگر، باعث شده تأثیری که مورد‌انتظار کارآفرینان است، در توسعۀ صادرات محقق نشود؛ برای مثال در‌حالی‌که صادرات از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف است، نحوۀ اجرای این قانون به‌گونه‌ای است که این معافیت تأثیری بر رشد صادرات نگذاشته است.

﷯ 

در‌واقع شما معتقد‌ید که حمایت از صادرات، یکی از اساسی‌ترین اقدامات برای تحقق اقتصاد مقاومتی است؟

بله، همین‌طور است. البته در این راه می‌توانیم از تجارب سایر کشورها نیز استفاده کنیم و به‌عنوان مثال چین با حمایت از صادرات توانست در طول چند‌سال به یکی از کشورهای تأثیر‌گذار در تجارت جهانی تبدیل شود. همچنین کشورهایی مانند هند، برزیل و ترکیه با حمایت از صادرات، هم‌اکنون نقش فعالی در تجارت جهانی ایفا می‌کنند. استفاده از تجارب این‌ کشورها می‌تواند گره‌گشای ما باشد. چین برای صادرات یک دلار کالا ارزش قائل می‌شود، چون می‌داند همین یک دلار‌ها می‌تواند موجب تقویت فضای کارآفرینی شود، اما ما برای ١٠٠هزار دلار صادرات غیرنفتی آن‌گونه‌که شایسته است، ارزش قائل نمی‌شویم. 

﷯ 

شما در صحبت‌هایتان اشاره کرده‌اید که کارآفرینی شامل حوزه‌های ساخت‌و‌ساز و حتی کشاورزی هم می‌شود. می‌توانید در‌این‌خصوص بیشتر توضیح بدهید؟

همان‌طور‌که گفتم، کارآفرینی فقط مختص حوزۀ کارخانه و صنعت نیست. کارآفرینی شامل بخش‌های کشاورزی و صنعت نیز می‌شود. اگر نگاهی به اشتغال خراسان رضوی بیندازیم، خواهیم دید که خراسان رضوی و مشهد، یکی از حوزه‌های عمران و ساخت‌وساز در کشور است، به‌طوری‌که این بخش، یکی از موتور‌های محرک‌ اشتغال در این استان محسوب می‌شود. براین‌اساس هر‌قدر ساخت‌وساز در استان رونق بگیرد، کارآفرینی و اشتغال نیز وضعیت بهتری پیدا می‌کند. در‌واقع عمران و ساخت‌وساز برای ضعیف‌ترین اقشار تا تحصیل‌کرده‌های دانشگاهی اشتغال ایجاد می‌کند. براین‌اساس هر‌قدر موانع توسعه ساخت‌و‌ساز را رفع کنیم، اشتغال و کارآفرینی را تقویت کرده‌ایم.

﷯ 

در زمان تحریم و به‌علت نامناسب‌شدن فضای کسب‌وکار فضای سرمایه‌گذاری در حوزۀ ساخت‌وساز نیز کاهش یافته بود. البته حالا با حذف تحریم‌ها امید است فضای کسب‌و‌کار بهبود یابد و سرمایه‌ها به بخش مسکن بازگردد.

با‌این‌حال موضوع تحریم‌ها فقط بخشی از مشکلات سرمایه‌گذاری در این حوزه است. هم‌اکنون موانعی مانند مقرارت دست‌و‌پا‌گیر در صدور پروانۀ ساختمانی، نرخ‌های سرسام‌آوری که شهرداری براساس مصوبۀ شورای شهر برای صدور پروانۀ ساخت‌وساز درنظر می‌گیرد و از‌طرف دیگر، مقررات غیرقابل انعطاف تأمین اجتماعی و زیادی‌خواهی‌های سازمان‌های خدمات‌رسان مانند آب، برق و گاز باعث کندی ساخت‌وساز شده است. ازاین‌رو اگر خواهان کارآفرینی در حوزۀ ساخت‌وساز هستیم، باید این مشکلات را برطرف کنیم.

دربارۀ کشاورزی نیز باید اشاره کنم خراسان رضوی که قطب تولید زعفران و چندین محصول کشاورزی استراتژیک است، به‌خوبی و با سرمایه‌گذاری روی این محصولات مثلا زعفران می‌تواند باعث اشتغال در سطوح مختلف شود و همین کار می‌تواند از مهاجرت بی‌رویه به شهرها و به‌خصوص مشهد که امروز تبدیل به معضلی شده است، جلوگیری کند. علاوه‌براین صادرات همین محصولات به خارج از کشور می‌تواند ارز‌آوری خوبی داشته و جایگزین مناسبی برای پول نفت باشد. با‌این‌حال این کار با موانعی مانند نبود زیرساخت‌های مناسب حمل‌و‌نقل و مقررات دست‌وپا‌گیر و سرمایه‌گذاری نامناسب در اشتغال روستایی مواجه است که رفع آن‌ها برای تقویت کارآفرینی در حوزۀ کشاورزی ضروری است.

﷯ 

یکی از موانعی که بر سر راه صادرات محصولات تولیدی است و قدرت ما را در تجارت خارجی کاسته، هزینۀ تمام‌شدۀ کالاست. به نظر شما هزینۀتولید چگونه کاهش می‌یابد؟

کارشناسان معتقدند افزایش قابلیت‌های تولیدی، نقطۀ کلیدی در رقابت‌پذیری اقتصادی کشورهاست. «تولید بدون کارخانه» از‌جمله الگوهای تولیدی محسوب می‌شود که در دنیا سال‌ها سابقه دارد، اما در کشور ما موضوعی نسبتاً جدید است؛ هدف از آن استفاده از حداکثر امکانات تحقیقاتی و تولیدی با‌توجه‌به حداقل هزینه‌های تولیدی است. این روش ازجمله روش‌های متداولی است که درزمینه‌های مختلف تولیدی در کشورهای توسعه‌یافته استفاده می‌شود. ازجمله ویژگی‌های این روش، احتیاج به سرمایه‌گذاری ثابت کمتر برای تولید محصول مشخص است و به همین دلیل محصول مورد‌نظر با هزینۀ کمتری تولید می‌شود.

تولید بدون کارخانه، استعاره‌ای است از یک استراتژی کسب و کار بر‌پایۀ برون‌سپاری فرایندهای تولید با تأکید بر جایگاه‌یابی و بهره‌‏گیری از شبکۀ تأمین و توزیع به‌منظور دستیابی به مزیت‌های رقابتی تولید؛ به عبارت دیگر واگذاری فعالیت‌های مدیریتی و عملیاتی سازمان به بنگاه‌ها و شرکت‌های دیگر با هدف کاهش سرمایه‌گذاری ثابت و هزینه‌های تولید از یک طرف، و افزایش بهره‌وری و تمرکز روی فعالیت‌های راهبردی سازمان از‌سوی دیگر، با استفاده از نام تجاری مشخص و بهره‌گیری بهینه از منابع تحقیقاتی و تولیدی با جلوگیری از تکرار هزینه برای ایجاد امکانات و پرسنل.

شرکت‌هایی که اقدام به ایجاد برند کرده‌اند، در تولید بدون کارخانه‌، با بهره‌گیری از ظرفیت خالی مراکز تولیدی موفق بوده‌اند، به‌طوری‌که کالایی را به نام و متعلق به خود تولید و توزیع می‌کنند. تولید بدون کارخانه، شیوۀ نوینی برای استفادۀ بهینه از سرمایه‌گذاری‌های ثابت انجام‌شده در بخش تولید است. درواقع این شیوه کمک می‌کند بدون نیاز به سرمایه‌گذاری‌های جدید، میزان تولید یک محصول را افزایش دهیم. از‌طرفی این شیوه باعث می‌شود با پرکردن ظرفیت‌های خالی تولید که هم‌اکنون بدون استفاده مانده است، استیصال بیشتری ایجاد شود. 

﷯ 

یعنی به نظر شما این امکان وجود دارد که تولید‌کنندۀ یک کالا ، محصول خود را در کارخانۀ دیگری تولید کند؟ نمونۀ این کار در کشور دیگر به چه صورت است؟

در کشور، تعداد زیادی کارخانۀ مواد غذایی ایجاد شده است که در بخش‌های مختلفی مانند تولید ماکارونی، رب گوجه فرنگی و سایر محصولات غذایی و لوازم خانگی فعالیت می‌کنند، اما به‌دلیل تکرار سرمایه‌گذاری این صنایع با ظرفیت کمتری فعالیت می‌کنند. حال شما تصور کنید که یک صاحب برند، به این کارخانه‌ها سفارش دهد تا با برند او محصول تولید کنند. این کار ضمن اینکه باعث تولید محصول آن برند می‌شود، ظرفیت‌های خالی صنایع مربوط را با حداقل نقدینگی فعال می‌کند و با جلوگیری از تعطیلی و رکود آن واحد‌ها اشتغال ایجاد می‌شود. هم‌اکنون در دنیا برندهای معروفی درزمینۀ خودرو و لوازم خانگی و سایر اقلام مصرفی فعالیت می‌کنند که در کشور مادر به‌دلیل هزینه‌های تولید، دیگر کارخانه‌ای ندارند، اما با استفاده‌از برند خود در سایر کشورها و با کارخانجاتی که متعلق به خود آن‌ها نیست، محصول تولید و روانۀ بازار می‌کنند.

از فواید تولید بدون کارخانه، افزایش بهره‌برداری از ظرفیت‌‌های بدون استفادۀ ملی است که می‌تواند الگوی جدیدی برای کسب و کار معرفی کند تا درآمد واحدهای تولیدی افزایش یابد؛ بنابراین از یک‌سو، توجیه اقتصادی طرح‌های تولیدی بهبود می‌یابد و از سوی دیگر، مالیات پرداختی بنگاه‌های تولیدی افزایش خواهد یافت. تولید بدون کارخانه، با بهره‌گیری از ظرفیت‌‌های استفاده‌نشدۀ ملی، از سرمایه‌گذاری مجدد و اتلاف سرمایه‌های ملی جلوگیری می‌کند. افزایش استفاده از ظرفیت‌‌های ‌استفاده‌نشده موجب افزایش میزان بهره‌وری از امکانات موجود و بنگاه‌های تولیدی می‌شود و نهایتاً تولید ناخالص ملی را بهبود می‌بخشد. با رشد تولید ناخالص ملی، رفاه اجتماعی نیز توسعه خواهد یافت و موجب حفظ و افزایش سطح اشتغال می‌شود. استفاده از تولید بدون کارخانه باعث می‌شود با ورود سرمایۀ تجار و بازرگانان به حوزۀ تولید، ضمن رفع مشکلات، کمبود نقدینگی تولید این دو بخش به یکدیگر نزدیک‌تر و بسترهای لازم برای افزایش تولید ناخالص ملی در کشور فراهم شود.

کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی