کد خبر : 75480
/ 19:05
گذری کوتاه بر تاریخچۀ سینماهای قدیم منطقه هشت

15 نما از سینما

شاید باورتان نشود که کمتر از یک‌قرن گذشته، فقط در منطقه هشت، ۱۵سینما وجود داشته که محفلی گرم برای علاقه‌مندان به این صنعت بوده است.

15 نما از  سینما

روز 21شهریورماه در تقویم «روز سینما» نام‌گذاری شده است. امروزه سینماها، با وجود چندبرابرشدن جمعیت، رونق دیروز را ندارند. اگر گشتی در محدودۀ منطقۀ8 شهرداری مشهد بزنید، تنها دوسینمای آفریقا و قدس را می‌بینید که مشغول‌به‌کار هستند. شاید باورتان نشود که کمتر از یک‌قرن گذشته، فقط در همین منطقه، 15سینما وجود داشته که محفلی گرم برای علاقه‌مندان به این صنعت بوده است.

شاید بتوان این روز را بهانه‌ای کرد برای معرفی سینماهای قدیم مشهد که بیشتر آن‌ها در خیابان ارگ سابق (امام خمینی) قرار داشتند؛ سینماهایی که این‌روزها از بیشتر آن‌ها مخروبه‌ای بیش نمانده است. ممکن است خیلی از ما ندانیم مخروبه‌هایی که در خیابان امام خمینی به چشم نمی‌آیند، زمانی مکان‌های فرهنگی‌تفریحی بوده‌اند. شاید بتوان این سرمایۀ عظیم را به‌کار گرفت و استفادۀ مفیدی از آن کرد.
105722.jpg 
نام سینما: باغ ملی
سال تأسیس: 1299
تعداد صندلی: 400
مؤسس: تارتار و شازده
مکان: خیابان ارگ سابق
سینما «باغ ملی» که توسط شخصی به نام شازده اداره می‌شد، فقط از یک‌پرده برای نمایش فیلم، تعدادی صندلی، یک‌دستگاه آپارات هندلی و یک‌چادر برای حصار تشیکل می‌شد. بسیاری از فیلم‌هایی که در این سینما به‌نمایش درمی‌آمد، صامت بود. این سینما تا سال 1318 اکرانِ فیلم داشت. فیلم‌های سینما «باغ ملی» را شرکت «سینما خراسان» تأمین می‌کرد.

نام سینما: ملی
سال تأسیس: 1305
 تعداد صندلی: 607
مؤسس: نیکلا گریگوریانس، حسن بیک
مکان: خیابان ارگ سابق
وضعیت فعلی: درتملک شرکت «سینما خراسان» و کمیتۀ امداد امام خمینی(ره)
نیکلا گریگوریانس با مشارکت مالی حسن بیک، مالک رستوران خرم، انبارهایی را در حاشیۀ خیابان خرید و «سینما ملی» را تأسیس کرد. نزدیک‌بودن این سینما به سینما تابستانیِ «باغ ملی» سبب شد نام آن را «سینما ملی» بگذارند.
سهامداران جدید «سینما ملی» فضای سالن را گسترش دادند و با ظرفیت 907نفر «سینما ملی» را تبدیل به مکانی مدرن و سینمایی مجهز کردند و نام «سینما ملی» را به «سینما هما» تغییر دادند.

نام سینما: مایاک (فردوسی)
سال تأسیس: 1305
  تعداد صندلی: 1640
مؤسس: مادام روزیک توماس، آرسن منگاساریان
مکان: خیابان ارگ سابق
تغییر وضعیت: تخریب در آتش‌سوزی
سالن اپرای «مایاک» در خیابان ارگ (امام خمینی فعلی)، روبه‌روی عمارت چهارطبقه قرار داشت. اداره‌کنندۀ این سالن، مادام روزیک توماس، پس از تأسیس «سینما ملی»، با همکاری پطروسیان تغییراتی در سالن ایجاد کرد و از سال 1305 این محل با نام «سینما مایاک» به نمایش فیلم پرداخت. این سینما در سال 1365 در اثر آتش‌سوزی، پس از 59سال فعالیت مداوم، برای همیشه تعطیل شد. مالکیت این مکان به مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) واگذار شده است.

نام سینما: دیده‌بان
سال تأسیس: 1306
تعداد صندلی: 1400
مؤسس: حبیبی و علی‌اُف
مکان: خیابان ارگ سابق
تغییر وضعیت: هتل و پاساژ
این سینما را حبیبی در سال 1306 و با مشارکت یکی از مهاجران روس، به نام علی‌اُف، احداث کرد. در سال 1308، یک‌سال بعداز اینکه این سینما دراختیار شرکت «سینما خراسان» قرار گرفت، به «ایران» تغییرنام داد. «سینما ایران» بین سال‌های1320 تا 1336 به‌صورت مقطعی، هم سالن نمایش فیلم بود و هم تئاتر در آن اجرا می‌شد. «سینما ایران» در سال 1356 به شخصی به‌نام قاسم کمال شهسوار و شرکایش فروخته شد. شهسوار در این محل، مجتمع تجاری «جنت» و هتل تأسیس کرد و عمر طولانی این سالن سینما خاتمه یافت.

نام سینما: توس
سال تأسیس: 1310
 تعداد صندلی: 200
مؤسس: نیکلا گریگوریانس و زاخارماگسارانی
مکان: طبقۀ بالای مغازه‌های فلکۀ آب
تغییروضعیت: تخریب و ساخت هتل «سپید»
این سینما در سال 1310 در بالاخانه‌های مغازه‌های حاشیۀ فلکۀ آب که قبل از آن مسافرخانۀ توس و در اجارۀ زاخار ماگارانی بود، احداث شد. مشکل اصلی این سینما نزدیک‌بودن آن به حرم مطهر بود. با این‌وجود چون سینما در مرکز شهر قرار داشت، خوب می‌فروخت؛ اما درنهایت افکارعمومی و تهدید مذهبیون کارساز شد و «سینما توس» تعطیل شد و به‌جای آن، هتل «سپید» را ساختند. سالن تابستانی این سینما نبش خیابان خسروی نو بود.

نام سینما: شهرزاد (هلال‌احمر)
سال تأسیس: 1322
تعداد صندلی: 450
مؤسس: سازمان شیر و خورشید سرخ ایران
مکان: میدان ده‌دی، هلال‌احمر
تغییروضعیت: سالن اجتماعات و تئاتر
سالن اجتماعات شیر و خورشید سابق در سال 1323 با نمایش فیلم «شهرزاد » و استقبالی که از این فیلم شد به «سینما شهرزاد» تبدیل شد. بعد از آن، تصمیم گرفتند سود فروش بلیت این سینما برای کمک به مصیبت‌دیدگان سیل و زلزله و مشابه آن خرج شود.
در سال 1325 شخصی به‌نام سیدجواد منصوری به‌مدت دو سال این سالن را اجاره کرد و نام سینما را به «جهان» تغییر داد، اما هیچ‌وقت این نام جایگاهی پیدا نکرد و مردم، آن سینما را به «شهرزاد » می‌شناختند. «سینما شهرزاد» پس‌از پایان قرارداد و گذشت 16سال تعطیل شد. این سالن پس‌از تعطیلی در سال 1338 تبدیل به سالن تئاتر شد و اکنون نیز به مناسبت‌های مختلف در آن‌محل تئاترهایی روی صحنه می‌رود.

نام سینما: متروپل
سال تأسیس:1330
  تعداد صندلی: 2900
مؤسس: وارطان دانیال پطروسیان، آرمناک سانتوریان و آبکارگاسپاریان
مکان: خیابان ارگ سابق
وضعیت فعلی: تخریب‌شده
پس از آنکه سرقفلی «سینما جهان» به پطروسیان واگذار شد، ابتدا نام «سینما جهان» را به «متروپل» تغییر داد. در ناآرامی‌های سیاسی 28مرداد 1332 عده‌ای ناباب به «سینما متروپل» حمله کردند و همۀ وسایل، صندلی‌ها، دروپنجره و آنچه که حمل‌شدنی بود را به غارت بردند. آقای گاسپاریان، بعداز تحمل این فاجعه و ازدست‌دادن بیشتر سرمایۀ سینما، از ادامۀ شرکت در امور سینمایی کناره‌گیری کرد و پطروسیان سهام او را خرید. پطروسیان به‌تدریج برای راه‌اندازی دوبارۀ این سینما اقدامات لازم را انجام داد که نتایج مطلوبی داشت. «سینما متروپل» پس از پیروزی انقلاب اسلامی مدتی فعال بود و در سال 1359 مصادره و برای همیشه تعطیل شد. این مکان پس از تخریب، دراختیار نیروی انتظامی قرار گرفت.

نام سینما: کریستال (ارشاد و شهر تماشا)
سال تأسیس: 1335
تعداد صندلی: 400
مؤسس: وارطان دانیال پطروسیان، آرمناک سانتوریان
مکان: خیابان ارگ سابق
وضعیت فعلی: تخریب‌شده
پنج‌سال بعداز افتتاح «سینما متروپل»، سینمای دیگری را در کنار این سینما بهره‌برداری کردند. نام این سینما، «سینما کریستال» بود. سینما «شهر تماشا» (کریستال سابق) به‌دلیل نداشتن ایمنی، از طرف ادارۀ اماکن عمومی، تعطیل و تخریب شد و درمالکیت نیروی انتظامی قرار گرفت.

نام سینما: رادیو سیتی (سانترال و انقلاب)
سال تأسیس: 1338
  تعداد صندلی: 528
مؤسس: محمد اسکوئیان
مکان: خیابان خسروی
وضعیت فعلی: تعطیل به‌دلیل آتش‌سوزی.
این سینما در کوچه‌ای واقع در اوایل خیابان خسروی احداث شد. با افتتاح سینماهای «آسیا» در سال 1339 و «مولن‌روژ» و «سعدی» در خیابان پهلوی سابق در سال1340، «سینما رادیوسیتی» از رونق اولیه برخوردار نبود. محمد اسکوئیان پس از سه‌سال مقاومت دربرابر سینماهای تازه‌تأسیس با بازسازی این سینما باعث رونق دوبارۀ آن شد و نام آن را به «سانترال» تغییر داد. این سینما در سال 1359 مصادره و پس‌از دوسال تعطیلی، در بهار 1361 با نام «انقلاب» بازگشایی شد تا اینکه در تاریخ 9خرداد 1371پس‌از 33سال فعالیت، به‌دنبال درگیری‌های خیابانی و بر اثر سرایت آتش از بانک کنارش در کام آتش سوخت. در‌حال‌حاضر مکان این سینما به‌صورت مخروبه دراختیار مجتمع اقتصادی کمیتۀ امام خمینی(ره) است.

نام سینما: آسیا (فلسطین و آزادی)
سال تأسیس: 1339
  تعداد صندلی: 700
مؤسس: دکتر عباس اسکوئیان
مکان: خیابان ارگ سابق
وضعیت فعلی: در‌حال‌تخریب
105723.jpg
«سینما آسیا» در 15مهر1332 در کوچۀ ارگ به بهره‌برداری رسید و در سال 1359مصادره شد. این سینما بعدها با نام «آزادی» و چندسال بعد با نام «فلسطین» به فعالیتش ادامه داد. در سال 1364 تعدادی از اتاق‌های طبقۀ اول ساختمان به‌دلیل نداشتن ایمنی تخریب و درنهایت تعطیل شد. مالکیت این سینما دراختیار مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) قرار دارد.

نام سینما: مولن‌روژ
تأسیس: سال1340    
  تعداد صندلی: 700
مؤسس: قاسم مربی هروی     
مکان: کوچۀ استانداری
وضعیت فعلی: انبار کالای بازرگانی
«سینما مولن‌روژ» را قاسم هروی در کوچۀ استانداری تأسیس کرد. ماجرای غم‌انگیز «سینما مولن‌روژ» از آن‌جا شکل گرفت که پس‌از افتتاح «سینما سعدی»، این سینما دیگر نتوانست مانند گذشته نمایش‌دهندۀ آثار برتر سینما باشد. پس‌از پیروزی انقلاب، «سینما مولن‌روژ» تبدیل به فروشگاه لوازم‌خانگی و قسمت بالکن آن تخریب و تبدیل به باشگاه ورزشی شد، اما ین باشگاه هم دوام چندانی نیاورد و در‌حال‌حاضر سالن نمایش این سینما تبدیل به‌ انبار کالا و سالن انتظار آن‌هم به همان‌صورت به یک‌شرکت بازرگانی تبدیل شد. در‌حال‌حاضر هم هیچ‌گونه فعالیتی در آن انجام نمی‌شود.

نام سینما: سعدی
سال تأسیس: ‌1340    
تعداد صندلی: 1500
مؤسس: ابراهیم شیخ‌زاده، محمدرسول تبریزیان، حسین مختاری
مکان: خیابان ارگ سابق
وضعیت فعلی: تخریب؛ تأسیس کمیتۀ امداد امام خمینی(ره)
آخرین‌سینمایی که در خیابان ارگ احداث شد، «سعدی» نام داشت. این سینما به‌دلیل سقف چوبی و شیروانی‌ای که داشت نتوانست موافقت کمیسیون ایمنی را دریافت کند و در سال 1358 ازطرف این کمیسیون تعطیل شد. پس‌ازمدتی که کمیسیون رأی به بازسازی سینما داد، مالکان آن تصمیم گرفتند برای امور خیریه آن را واگذار کنند و در اختیار نمایندۀ حضرت امام خمینی(ره) قرار دهند. آن‌ها در ملاقاتی با آیت‌ا... عباس واعظ‌طبسی، نمایندۀ حضرت امام(ره)، ملک را در اختیار ایشان قرار دادند و درازای آن چندجای قبر از آستان‌قدس دریافت کردند. درنهایت در مکان «سینما سعدی» ساختمان کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) احداث شد.

نام سینما: آریا (قدس1 و 2)
سال تأسیس: 1348
تعداد صندلی: 1200
مؤسس: دکتر عباس اسکوئیان
مکان: خیابان پاسداران
وضعیت فعلی: درتملک مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره)
105724.jpg
این سینما در سال 1348 در خیابان پاسداران تأسیس شد و در آذر 1350 در یک‌حادثۀ آتش‌سوزی، به‌کلی سوخت و ویران شد. این‌سینما پس‌از هشت‌ماه، بازسازی و آمادۀ بهره‌برداری شد، اما دیگر رونق گذشته را نداشت. پس‌از این آتش‌سوزی، به همۀ سینماهای شهر اولتیماتوم داده شد تا برای تعمیرات اساسی و برچیدن سقف‌های چوبی و شیروانی و تجهیزات سینما اقدامات لازم را انجام دهند.  این سینما پس‌از پیروزی انقلاب اسلامی، با حکم دادگاه به‌دلیل بدهی50میلیون‌ریالی به بانک ایران و ژاپن، توقیف شد و ادارۀ آن را بنیاد مستضعفان برعهده گرفت. این بدهی توسط بنیاد مستضعفان پرداخت شد و در تاریخ یک آذر 1359 «سینما آریا» به «سینما قدس» تغییرنام داد.

نام سینما: شهر فرنگ (آفریقا)
تأسیس: سال 1350
تعداد صندلی: 1350
مؤسس: شرکت تی.ام.دی (سهامداران: هراند منگاساریان، دیک چند و شرکت سینما خراسان)
مکان: میدان شریعتی
وضعیت فعلی: درتملک مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره)
105725.jpg
این سینما در 26تیر 1348 با ‌نام «سینما گلدیس»، پروانۀ ساخت دریافت کرد و در 21اردیبهشت 1350 با نام «سینما شهرفرنگ» افتتاح شد. هم‌زمان با قیام مردم علیه رژیم پهلوی در سال 1357 این سینما به آتش کشیده شد و پس‌از مصادره در سال 1360 توسط بنیاد مستضعفان، بازسازی و با نام جدید «آفریقا» بازگشایی شد. این سینما در مالکیت مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) و در ‌اجارۀ بخش خصوصی قرار دارد. 
کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی