کد خبر : 75449
/ 21:46
گزارش میدانی شهرآرا، از ضرورت تهیۀ پیوست‌های مختلف در اجرای پروژه‌های عمرانی؛

پروژه‌های شهری با نگاه محله‌ای

محلات و‌ کوچه‌باغ‌ها و درخت‌های کهن‌سال و چنارهای محلات قدیمی شهر، به‌خصوص در مناطق آب‌وبرق، رضاشهر، پاچنار و... ، زیباترین تصویری است که در یاد اهالی قدیمی این محلات باقی‌مانده است ...

پروژه‌های شهری با نگاه محله‌ای

خبرنگار: نجمه سرباز

شهرآرا آنلاین / محلات و‌ کوچه‌باغ‌ها و درخت‌های کهن‌سال و چنارهای محلات قدیمی شهر، به‌خصوص در مناطق آب‌وبرق، رضاشهر، پاچنار و... ، زیباترین تصویری است که در یاد اهالی قدیمی این محلات باقی‌مانده است، اما امروز به‌جای آن، آپارتمان‌ها و مجتمع‌های تجاری و برج‌هایی که هر‌روز در‌حال افزایش هستند، سر برآورده‌اند. 

معلوم نیست قصۀ کوچه‌باغ‌های قدیمی شهر با رشد بی‌رویۀ برج‌ها و مجتمع‌های تجاری به کجا برسد. در پایان این قصه، مردم شهر چه باید بکنند؟ علاقه و وابستگی‌های مردم به شهرشان کم‌کم نادیده گرفته می‌شود و آن حس تعلقی که مردم در قدیم به کوی و دیار خود داشتند، امروز کم‌رنگ شده است. 

مردم معتقدند وقتی پروژه‌ای در شهر ایجاد می‌شود، باید نقش ساکنان نیز دیده شود و جزئی از شهر به شمار آیند. عدم‌تناسب طرح یا سیاست با فرهنگ و شیوۀ زندگی مردم، باعث ناکارآمدی و غیرقابل‌استفاده‌ماندن طرح اجراشده می‌شود.

 

ترافیک و آلودگی هوا در دل شهر

یغمایی، یکی از ساکنان خیابان صیادشیرازی است که با انتقاد از تجمع مجتمع‌های تجاری در این بولوار می‌گوید: «امروز خیابان صیادشیرازی، خیابان‌ هاشمیه و بسیاری دیگر از خیابان‌های شهر، حتی در مناطق کم‌برخوردار شهر، 

مثل بازار الماس‌شرق در اسماعیل‌آباد یا بازار فردوسی در طلاب، به مراکز تجاری و اداری و محل خریدوفروش تبدیل شده‌اند و نظر بسیاری از سرمایه‌داران شهر را به‌سمت خود جلب کرده‌‌اند.».

او ادامه می‌دهد: «مجتمع‌های تجاری نظر هربیننده‌ای را به‌سمت خود جلب می‌کند. وجود فروشگاه‌های لوکس و برندهای معروف در‌زمینۀ غذا، پوشاک، جواهرات و بدلیجات، لوازم‌ خانه، اسباب‌بازی و... نوعی آرامش و زیبایی بصری برای هربیننده‌ای به‌وجود می‌آورد که به‌راستی نیاز اهالی و مردم شهر است؛ دورزدن‌های خانوادگی، 

به‌خصوص در اوقات بعدازظهر و شب، تفریح و سرگرمی‌ای برای ما به‌وجود آورده است که خالی از لطف نیست، اما بزرگ‌ترین مشکلی که این مجتمع‌های تجاری برای اهالی ایجاد کرده است، همان‌طور که می‌بینید، ترافیک و آلودگی هواست. ترافیک به کوچه‌های اطراف هم سرایت کرده و حتی برای خود اهالی جای پارک باقی 

نمانده است.». شاید اگر پیوست‌های زیست‌محیطی این‌پروژه‌ها تصویب و اجرا می‌شد، امروز آقای یغمایی و همسایه‌هایش از ترافیک و آلودگی شبانه‌روزی گله‌مند نبودند.

 

خاطرات مردم، زیر چرخ توسعۀ نامتوازن

در خیابان صارمی، روبه‌روی یک‌ساختمان مسکونی بلند، که یکی از برج‌های معروف شهر است، می‌ایستم. اسم مجتمع در ابعاد بزرگ روی ساختمان حک شده است. برای صحبت با اهالی، به کوچه‌پس‌کوچه‌های اطراف می‌روم. عباسی، یکی از ساکنان قدیمی محلۀ هنرستان است که ساختمان محل سکونت او درست روبه‌روی مجتمع تجاری قرار دارد. وقتی از مسائل و مشکلات مجتمع تجاری می‌پرسم، می‌گوید: «هرروز که از پنجرۀ اتاقم به روبه‌رو نگاه می‌کنم، غول عظیم‌الجثه‌ای را مقابل خود می‌بینم که منظرۀ کوه‌ها را از من گرفته است.».

با دست به‌سمت کوه اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «در گذشته در همین منظره که امروز به یک‌برج تبدیل شده، باغ بود و خانۀ پدری‌ام با سقف شیروانی در آن قرار داشت. آن را خراب کردند و به‌جای آن برج ساختند. به‌مرور این مجتمع تجاری هم که در گذشته باغ بود، روبه‌روی خانۀ ما ساخته شد. 

در گذشته از پنجرۀ خانه، منظرۀ کوه‌ها را نگاه می‌کردم و دلم باز می‌شد، اما امروز باید پردۀ اتاق را بکشم و نگاهم تا دیوار بیشتر تجاوز نمی‌کند. 

نمی‌شود که شهر را همین‌طوری ساخت، باید یک‌سازوکاری برای آن تعریف شود. باید وقتی پروژه‌ای یا طرحی قرار است اجرا شود، حتماً در آن، تعلقات مردم لحاظ شوند.». عباسی با توسعۀ بی‌ضابطه مخالف است.

 

امیدواریم مسئولان جدید شهر بهتر باشند

«این اتفاق جدیدی نیست. سال‌هاست که باغ‌ها را خشک می‌کنند و به‌جای آن، برج‌هایی بلند می‌سازند.» دوباره حرف‌هایش را تکرار می‌کند و از نقش کم‌رنگ مسئولان در این بخش می‌گوید و امیدوار است این روند اصلاح شود. 

او ادامه می‌دهد: «اگر مسئولان حضور شبانه‌روزی داشته باشند، این زمین‌ها و کوه‌های محله، این‌طور موردتاراج زمین‌خواران قرار نمی‌گیرد. خودتان مشاهده می‌‌کنید که بیشتر این افراد با ماشین‌های میلیاردی‌شان یک‌روز می‌آیند و گشتی می‌زنند و فردا می‌بینی که صاحب یکی از زمین‌ها شده‌اند و پس‌فردا برجی در آن بالا می‌رود. دیگر چیزی از باغ‌ها و صاحبان آن‌ها باقی نمانده و روزبه‌روز هم بقایای آن در‌حال ازبین‌رفتن است.».

این گله‌ها تمامی ندارد و تقریباً همۀ آن‌ها که از سر اجبار یا به‌اکراه اما با اختیار همسایۀ برج‌ها و ساختمان‌های مرتفع شده‌اند، این‌چنین نگاهی به ماجرا دارند؛ اما پاسخ چیست؟ 

 

105680.jpg

 

جامعه‌شناسی در خدمت شهرسازی

این دغدغه‌ها را با کارشناسان مطرح می‌کنیم تا نظر آن‌ها را هم جویا شویم. محمدرضا برات‌نژاد، استاد دانشگاه و جامعه‌شناس مشهدی، با بیان اینکه علم جامعه‌شناسی ارتباط مستقیمی با شهر دارد و تأثیر مهمی بر بهبود زندگی و روابط اجتماعی افراد می‌گذارد، می‌گوید: «یکی از شاخه‌های جامعه‌شناسی، جامعه‌شناسی شهری است که به مطالعۀ زندگی اجتماعی شهرنشینان می‌پردازد. جامعه‌شناسی به‌عنوان یک علم می‌تواند به مطالعۀ روابط اجتماعی شهرنشینان و معضلات زندگی شهری و نیز مسائل فرهنگی شهرها بپردازد و از این طریق راه‌حلی برای بهبود زندگی شهری ارائه دهد.».

وی با تأکید بر اینکه کسی با توسعه و پیشرفت مخالف نیست، می‌گوید: «برنامه‌ریزان شهری باید در اجرای طرح‌های خود همواره مردم شهرشان را درنظر بگیرند تا بتوانند آن شهر را با افرادش بسازند. 

مدیران باید خصوصیات فرهنگی، اجتماعی، خواست‌ها، سلیقه‌ها و روحیات و علایق مردم را در ارتباط با فرهنگ و مذهب و نهادهای اجتماعی مدنظر قرار بدهند. حتی از تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی در شکل‌گیری ساختمان‌ها و بافت‌های شهری غفلت نورزند، چراکه در طرح و تدوین هر برنامه‌ای برای توسعه، نوسازی و یا بهسازی شهری، جامعه‌شناسی شهری، باید مدنظر قرار گیرد.».

برات‌نژاد خاطرنشان می‌کند: «علاوه‌براین در ارائه و تدوین هربرنامه‌ریزی شهری‌ای باید مؤلفه‌هایی ازجمله رضایت و حس‌تعلق مردم از زندگی در محلۀ مسکونی خود، تمایل جمعیت شهر برای سکونت در نقاط مختلف، نوع خواسته‌ها و علایق مردم برمبنای سنت و فرهنگ و مذهب، توقع آن‌ها از ساختمان‌های مسکونی و غیرمسکونی شهر، روابط مردم محله با یکدیگر و سایر محلات و ... باید موردمطالعه قرار گیرند.».

 

مشهد، نقطۀ تمرکز شرق کشور است 

دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت‌علمی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران و مشهد، نیز با تأکید بر اینکه در تهیۀ پیوست‌ طرح‌ها باید الزامات و رابطۀ پروژه با مردم آن‌محله و حتی پتانسیل‌های محله مدنظر قرار گیرد، می‌گوید: «اولویت به شاخص‌های زیباشناسی و معماری پروژه‌ها نیز باید درنظر گرفته شود، برخی هتل‌های مطرح مشهد معماری چندان‌پسندیده‌ای ندارند، اگر بناست کاری صورت گیرد، لازم است بنیادی باشد.».

وی در نشستی که دربارۀ لزوم پیوست فرهنگیِ پروژه‌های شهری برگزار شده است، با تأکید بر اینکه تراکم در فضای شهری و رواج ساخت‌و‌سازها یابد مدبرانه باشد، می‌افزاید: «باید در طراحی‌ها، مردم، ساختار و ظرفیت‌های منطقه نیز دیده شود، چراکه ما قرار نیست تاریخ کشور را در کتاب‌ها بخوانیم، می‌خواهیم خراسان را بسازیم و مشهد، نقطۀ تمرکز شرق کشور است.».

دکتر فیاض معتقد است که باید مشهدی‌ها را در اجرای پروژه‌ها هدف قرار دهیم و نباید فقط به زائر توجه کنیم، چراکه در ابتدا خود مجاوران مشهد حائز اهمیت هستند. بیشتر مردم مشهد از توریسم و گردشگری در این شهر دل خوشی ندارند.

 

زائر چندروز می‌ماند و می‌رود

او تصریح می‌کند: «زائر چندروز می‌ماند و می‌رود. مثلا جاده بزنید و دوطرفش درخت‌هایی باشد که سایه را افزایش دهد و خشونت صدای ماشین‌ها را بشکند. مشهد از شهرهایی است که فشارعصبی روی شهروندانش زیاد است و آن‌ها پرخاشگری می‌کنند. متولیان و برنامه‌ریزان شهری باید این‌فشار را از روی دوش مردم بردارند.».

به‌گفتۀ وی، به نظر می‌رسد در اجرای پروژه‌ها باید فضای جغرافیای انسانی را نیز حفظ کرد و نباید به فضای امن زندگی انسان‌ها ضربه زد.

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:

ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۲۰ شهریور

   

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی