کد خبر : 75309
/ 23:16

بن‌بست میدان شهدا

کارشناسان در گفتگو با شهرآرا ضمن اشاره به از بین رفتن هویت اقتصادی و اجتماعی بزرگ ترین میدان مشهد بر ضرورت احیای این فضای شهری تأکید کردند...

بن‌بست میدان شهدا

خبرنگار: مسعود سلطانی

شهرآرا آنلاین /  ۱۶سال زمان و بیش از هزار میلیارد تومان پول هزینه‌ای است که صرف پروژۀ میدان شهدا شده است، پروژه‌ای که، به تعبیر برخی کارشناسان، میدان شهدا را نابود کرد و، به گفتۀ شهردار مشهد، حس امام‌رضا(ع) را در این میدان از بین برد. نتیجۀ صرف این‌همه هزینه و زمان معوقۀ ۷۰۰میلیاردی و پرداخت روزانه ۶۰۰ میلیون تومان سود به سیستم بانکی است که از جیب مردم مشهد هزینه می‌شود اما آنچه به جا مانده نه مردم را راضی کرده است، نه مسئولان را و نه حتی مجریان طرح را.

مهندس تقی‌زادۀ خامسی، شهردار مشهد، در نشست خبری اخیرش که در مدرسۀ حکیم نظامی (در مجاورت میدان شهدا) برگزار شد، اولویت دوم خود را تعیین تکلیف پروژۀ این میدان عنوان کرد و گفت: «من از حضور در این میدان اصلا احساس رضایت ندارم. زمانی که من در نوجوانی در حوالی میدان شهدا زندگی می‌کردم، از میدان شهدا می‌شد امام‌رضا(ع) را حس کرد. من در جایی زندگی می‌کردم که شب‌ها با صدای حرم امام‌رضا(ع) می‌خوابیدم و صبح با صدای نقارۀ حرم از خواب بیدار می‌شدم اما اکنون، تا وارد حرم نشوی، اصلا نمی‌شود امام‌رضا(ع) را حس کرد.».این صحبت‌ها حکایت از عزم جدی مدیریت شهری جدید برای تغییر وضعیت موجود میدان شهدا دارد اما مشکلات این پروژه به قدر وسعت ۳۵هکتاری‌اش زیاد است. به همین منظور، شهرآرا نظرات کارشناسان دربارۀ مسائل و راهکارهای حل مشکلات میدان شهدا را از منظرهای مختلف بررسی می‌کند.

 

نمادی از نگاه مدیریت اقتدارگرا

دکتر حسین معروفی عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه فردوسی مشهد است. او اعتقاد دارد که نگاه غالب بر این پروژه کاملا اقتدار‌گرایانه، غیر‌مشارکتی و کالبد‌محور بوده و هست. او می‌گوید: «در میدان شهدا پروژه‌ای اجرا شده است که صرفاً به حل مسئلۀ ترافیک و کالایی‌سازی فضای شهری می‌پردازد. هرچند در کنار این دو هدف ادعاهای دیگری نیز مطرح شده مبنی‌بر اینکه میدان شهدا عرصه‌ای برای تعاملات مدنی خواهد شد اما، به دلیل اینکه پروژه هنوز به اتمام نرسیده و طولانی شده است، اصلا نمی‌توان دربارۀ تحقق این کارکرد مدنی اظهار نظر قطعی کرد.». این کارشناس شهرسازی دربارۀ بُعد معنایی میدان شهدا می‌گوید: «نمی‌توان انکار کرد که در پس ذهن سیاست‌گذاران و طراحان این پروژه ایجاد یک فضای قرن بیست‌و‌یکمی و سمبلیک در شهر بوده است، کاری که مدل مشابه آن را بیش از سه قرن پیش در شهر اصفهان تحت عنوان میدان نقش جهان می‌بینیم، میدانی که سمبل ایران زمان صفوی بوده است و نماد‌هایی مطابق با ایدئولوژی مذهبی حاکم بر آن زمان در طراحی آن دیده می‌شود.».

 

در میدان شهدا معنایی نمی‌بینم

او می‌افزاید: «اما در میدان شهدا معنایی نمی‌بینیم و احساس نمی‌کنم که این میدان بتواند به عنوان سمبل قرن بیست‌و‌یکمی در مشهد مطرح شود. وقتی به معماری میدان نگاه می‌کنیم، یک طرف شهرداری و آن سو تالار شهر را می‌بینیم که حضور این دو نهاد مدنی در میدان اصلی شهر یک ایدۀ کاملا غربی است که در دوران رنسانس تجربه شده است اما بحث مدیریت شهری در کشور ما متفاوت با آن چیزی‌ است که در کشورهای اروپایی می‌بینیم. آنجا شورای شهر و شهرداری به عنوان یک نهاد مستقل و قدرتمند فعالیت دارند اما در شهر ما اصلا چنین چیزی نیست و این بار معنایی وجود ندارد.».

 

تیری که از کمان رها شده

دکتر سید مسعود ریاضی، نایب‌رئیس کمیسیون عمران و طرح‌ریزی شهری شورای شهر، نیز که کارشناس عمران و سازه است دربارۀ وضعیت فعلی میدان شهدا به خبرنگار شهرآرا می‌گوید: «از منظر علم مهندسی عمران، پروژۀ میدان شهدا مسئلۀ ترافیک را تاحدود زیادی مرتفع کرده است و مشکلات عابر پیاده نیز با تکمیل شدن طرح مرتفع می‌شود.».

او در ادامه تصریح می‌کند: «گمان نمی‌کنم از نظر عمرانی و معماری بتوانیم کار تازه‌ای برای این پروژه انجام دهیم. البته این طرح اشکالاتی دارد و باید همان روز اول و در مرحلۀ طراحی به اشکالات توجه می‌شد که متأسفانه این اتفاق نیفتاده و عملا حالا این پروژه به مثابۀ تیری است که از کمان رها شده است. حالا سعی ما باید این باشد که این تیر رهاشده در مقصدی که برایش تعریف شده است بنشیند.».

 

اولویت خروج از بلبشوی فعلی است

این استاد دانشگاه ضمن بیان اینکه وقتی به عنوان یک شهروند به میدان شهدا نگاه می‌کند بسیار ناخرسند است می‌گوید: «نما و منظری که ما را یاد میدان شهدای قدیم و بافت قدیمی و دوست‌داشتنی مشهد بیندازد تا حدود زیادی از بین رفته است ولی فکر نمی‌کنم بتوان روی پروژه بازنگری معماری و شهرسازی اعمال کرد. البته این مسئله از منظر تخصصی جای بررسی دارد. در همین راستا کارگروه ویژه‌ای نیز تشکیل داده‌ایم اما، به عنوان یک مهندس عمران، فکر می‌کنم ابتدا باید تلاش کنیم این پروژه از بلبشوی فعلی خارج شود.». عضو شورای شهر اسلامی مشهد در ادامه خاطرنشان می‌کند: «یکی از مشکلات کشور ما این است که با تغییر مدیران مسیر پروژه‌ها نیز تغییر می‌کند و، اگر قرار بوده پروژه‌ای از نقطۀ «الف» به نقطۀ «ب» برسد، با تغییر مدیریت، به نقطۀ «الف» برمی‌گردد تا تمام مسیر طی‌شده توسط مدیران قبلی را زیر سؤال ببرند. من در مواجهه با پروژه‌ها در حالت کلی منتقد این رویکرد هستم چراکه، به خاطر همین رویکرد، ما همیشه در نقطۀ «الف» هستیم و هیچ‌وقت به نتیجه‌ای جدی نمی‌رسیم.».

 

تصمیم‌گیری با چشم باز

او می‌افزاید: «معتقدم، وقتی از منظر علمی پروژه تعریف می‌شود، یک بستۀ جامع تعریف می‌شود و شروع به اجرا می‌کند و، اگر در میان کار تفکر مدیریتی تغییر کند و مدیران جدید بخواهند تفکر جدید را اعمال کنند، نهایتاً پروژه مثل یک پارچۀ چهل‌تکه و ناهمگن می‌شود. این نظر شخصی من به صورت عام دربارۀ کل پروژه‌های شهری و کشوری است اما، با این حال، راه هنوز بسته نیست و در کارگروهی که تعریف شده است می‌خواهیم نقد‌ها و راهکارها را بشنویم تا با چشم باز تصمیم‌گیری کنیم.». دکتر علی یوسفی، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، نیز از منظر جامعه‌شناختی دربارۀ میدان شهدا صحبت می‌کند. او با توجه به صحبت‌های شهردار جدید مشهد می‌گوید: «قبلا میدان شهدا کارکرد معنوی داشت و محلی بود برای گردهمایی‌های خاطره‌انگیز. این کارکرد باید همچنان حفظ شود و میدان همچنان محلی برای انواع اجتماعات و حضور گستردۀ مردم باشد.».

 

تبدیل فضای مرده به فضای پویای اجتماعی

معاون فرهنگی و اجتماعی سابق دانشگاه فردوسی می‌افزاید: «اما در حال حاضر میدان شهدا کارکرد قدیم خود را ازدست داده است و دیگر حضور گستردۀ مردم را در آن نمی‌بینیم و بیشتر تبدیل به یک گذرگاه شده است. البته، اگر مدیریت مؤثر فرهنگی و اجتماعی صورت بگیرد، می‌توان این میدان را به فضایی زنده تبدیل کرد.». او در ادامه می‌گوید: «این میدان خاصیت نوستالژیک دارد و باید، با یک سری تغییرات کالبدی یا نمادین، تبدیل به محلی دائمی برای نشست و برخاست‌های مردم شود. باید، از طریق طراحی و المان‌سازی، محیط میدان شهدا را از فضایی ایستا و مرده به یک فضای اجتماعی پویا تبدیل کرد. البته لازمۀ انجام این امور بازنگری در سیاست‌های فرهنگی میدان شهداست. در تمام کشورها میدان اصلی شهر میدان تعامل است.». یوسفی تصریح می‌کند: «البته سازه‌های ساخته‌شده را نمی‌شود تخریب کرد اما، با اعمال مدیریت اجتماعی صحیح، می‌توان فضا را پویا کرد. به عنوان مثال، با برگزاری مراسم‌های آیینی، ملی و نمایش‌های خاطره‌انگیز و جذاب، می‌توان فضای فعلی میدان شهدا را که انباشته از عناصر غیرفرهنگی است تغییر داد.».

 

کارکرد ازدست‌رفتۀ اقتصادی و اجتماعی

محمدمهدی برادران، معاون سابق برنامه‌‌ریزی و توسعۀ شهرداری مشهد، نیز دل خوشی از وضعیت میدان شهدا ندارد. او معتقد است پروژۀ میدان شهدا هم کارکرد اقتصادی خود را از دست داده و هم کارکرد اجتماعی آن کم‌رنگ شده است. برادران می‌گوید: «مطالعات پروژۀ بازسازی میدان شهدا در زمان مسئولیت آقای بنی‌هاشمی به‌سرعت انجام گرفت و بعدها، طی چند مرحله، مورد نقد کارشناسان قرار گرفت و در آن بازنگری شد اما فعالیت‌های صورت‌گرفته هنوز نتوانسته است جایگاه میدان شهدا را به عنوان حیاط عمومی شهر شکل دهد.».

برادران ادامه می‌دهد: «ما پیشنهاد کرده بودیم چهار مجتمع تجاری واقع در میدان شهدا به عنوان چهار پاساژ مثل‌کشورهای اسلامی همانند مالزی و ترکیه باشد و تولیدات داخلی کشور که بناست صادر شود در این مراکز عرضه شود. به این پیشنهاد توجه نشد و الآن شاهد هستیم که مجتمع‌های تجاری این میدان رها شده و بیشتر به فضای اداری اختصاص داده شده است. همچنین تالار شهر مشهد، که بنا بود محلی برای تشکل‌های فرهنگی مردمی باشد، امروز به دفتر کار اعضای شورای شهر تبدیل شده است و صرفاً یک کاربری اداری دارد، نه عمومی.».

 

بذر امید در میدان شهدا

متخصصان بسیار دیگری نیز از منظر علمی به وضعیت میدان شهدا پرداخته‌اند. غالب کارشناسان نقدهایی جدی به این میدان دارند، نقدهایی که بعضاً شدنی نیست و هر نسخه برای آن حکم نوش‌دارو پس از مرگ سهراب را دارد اما، به‌ طور کلی، می‌توان امیدوار بود که، در صورت وجود عزمی راسخ میان مدیران در فضایی که شفافیت و عقلانیت حکم‌فرمایی کند، از ادامۀ روند مخرب موجود جلوگیری شود و چه‌بسا گشایش‌هایی در عرصۀ عمومی مرکز شهرمان پدید آید.

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:

ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱۲ شهریور

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی