کد خبر : 75141
/ 21:29
در روز پزشک سراغی می‌گیریم از آن‌ها که در اینترنت در حال بمباران اطلاعاتی ما هستند؛

دکتـر سـلام

بخش مهمی از اخبار پزشکی‌ای که در اینترنت می‌خوانیم، نتایج پژوهش‌هایی است که گاه ضدونقیض هستند. بالاخره ما نفهمیدیم چای سبز سرطان‌‌زاست یا پیشگیری‌کننده از بروز سکته؟

دکتـر سـلام

نویسنده: تکتم جاوید

شهرآرا آنلاین / «... از کاسب محل شنیدم که دکتر فلانی تو تمام ایران بهترین متخصصه. از عطاری محلمون شنیدم که حجامت اون‌قدر خوبه که همۀ بیماری‌ها رو درمان می‌کنه. یک سایتی به انگلیسی پیدا کردم که نوشته بود سبزی جعفری سرطان‌زاست. توی یک مجله خوندم که رژیم لاغری اتکینز معجزه می‌کنه و همۀ خارجی‌ها تو دنیا با همین برنامه رژیم گرفتن و لاغر هستن. یک سایت تو اینترنت پیدا کردم که پزشکش ادعا کرده می‌تونه ظرف چند ساعت اعتیاد رو با یک روش جدید ترک بده...» این‌ها را شما هم حتماً گاهی گفته‌ یا بارها شنیده‌اید. خواهر، برادر، والدین، مادربزرگ، همسایه‌ها، مجلات خانوادگی، کاسب محل، تلویزیون‌های ماهواره‌ای، هم‌کلاسی‌ها، همکاران و خلاصه خیلی‌های دیگر همه پزشکان بالقوۀ اطراف ما هستند؛ یکی براساس تجربیاتش و دیگری چون فعال گروه‌های تلگرامی است! خودتان چه فکر می‌کنید؟ فکر می‌کنید همه حق نظر دادن دربارۀ سلامتی شما را دارند؟ آیا هر سایت پزشکی، معتبر است؟ آیا هر سایت انگلیسی حتماً درست ادعا می‌کند؟ آیا هر کسی که عکس پزشکی را در سایت گذاشته و مطالبی را نوشته، حتماً درست می‌گوید؟ چرا وقتی به گزارش اخبار پزشکی رادیو و تلویزیون گوش می‌کنیم، اخبار ضدونقیضی را می‌شنویم؟ اغلب این دانسته‌ها فقط باعث سردرگمی بیشتر و فریب ما می‌شوند.

..........................................

 

جستجوهای بی‌ربط

مشکل استناد به اطلاعات اینترنتی با فراگیر شدن اینترنت در سال‌های اخیر جدی‌تر شده‌ است. مطالعات حاکی از آن است که یکی از چالش‌های مهم پیش روی پزشکان، بیماران دارای اطلاعات غلط پزشکی هستند. این مطالعه که بر روی ۳۰۰پزشک انجام گرفت، نشان داد که ۵۳درصد پزشکان از وجود اطلاعات غلط در بین بیماران شکایت دارند.

طبق گزارش‌های منتشرشده در مراکز آماری مختلف جهان، ٧٠‌درصد شهروندان کشورهای توسعه‌یافته مسائل مربوط به سلامت و بیماری خود را در اینترنت جستجو می‌کنند و جالب‌تر آنکه برای بسیاری از مردم، اینترنت اولین منبع دریافت اطلاعات پزشکی حتی پیش از مراجعه به پزشک گزارش شده است.

محققان می‌گویند بیش از ۵۰درصد از ۱۰نتیجۀ برتر برای جستجوهای انجام‌شده برمبنای علائم بیماری، کاملا بی‌ربط است. مسئولان گوگل برآورد می‌کنند که یکی از هر ۲۰جستجوی انجام‌شده ازطریق این موتور جستجو(که تعداد آن به حدود ۱۰۰میلیارد جستجو در ماه می‌رسد) برای به‌دست آوردن اطلاعاتی درمورد مسائل مربوط به سلامتی است اما بررسی موتورهای جستجوی پرکاربر مانند گوگل و بینگ نشان می‌دهد که اکثریت قریب به اتفاق این نتایج، ناصحیح است و می‌تواند به تشخیص غلط و حتی خوددرمانی برپایۀ آن تشخیص بینجامد و مشکل‌ساز شود.

از سوی دیگر به‌دلیل یکسان نبودن شرایط بیماران، تکیه بر اطلاعات تک‌بعدی در اینترنت از جهتی دیگر هم می‌تواند گمراه‌کننده باشد، چراکه در جستجوی اینترنتی، هیچ‌کدام از این شرایط بیمار سنجیده و دیده نمی‌شود. این متغیرها که شما در طول روز چند ساعت می‌خوابید، تا چه حد ورزش می‌کنید، چه غذایی می‌خورید و حتی در کدام نقطۀ جغرافیایی زندگی می‌کنید، می‌تواند فرایند تشخیص بیماری را تغییر دهد و پزشک را کاملا به نتیجه‌ای خارج از پیش‌بینی ذهنی شما برساند.

 

تب خودبیمارپنداری

برخی افراد به‌صورت خودسرانه درون شبکه‌های مجازی و اینترنت به خوددرمانی براساس اطلاعات پزشکی می‌پردازند و با این کار به سلامتی‌شان آسیب وارد می‌کنند. «عمل کم، شبیه پول خرد است که ارزشش کم و سروصدایش زیاد است.». این جمله، توصیف دانسته‌های پزشکی بیماران با اتکا به منابع اینترنتی است؛ دانسته‌هایی که حالا در ذهن بسیاری از ما وجود دارد و به‌محض مواجهه با بیماری، اغلب مراجعه به پزشک را فراموش و حتی درمان را آغاز می‌کنیم.

خودبیمارپنداری یکی دیگر از آسیب‌های دسترسی به اطلاعات پزشکی در اینترنت است که افراد را دچار استرس بیماری می‌کند. دانشمندان نام آن را «سایبر کندریا» و در نوع آن‌لاین، «خودبیمارپنداری» گذاشته‌اند. جستجوی اینترنتی مداوم دربارۀ بیماری‌ها به‌ویژه بیماری‌های روانی، وسواس ابتلا به یک بیماری را ناخودآگاه به فرد منتقل می‌کند. متخصصان می‌گویند فرد در این شرایط مضطرب‌تر می‌شود. جستجوی اینترنتی بیشتری انجام می‌دهد. بدنش را بیشتر تحت نظر می‌گیرد و بیشتر به دکتر مراجعه می‌کند و هرچه بیشتر در اینترنت جستجو می‌کند، احتمال‌های بیشتری به‌نظرش می‌رسد. وقتی یک کتاب پزشکی را نگاه می‌کنید، ممکن است همۀ احتمالات را به یک‌باره نبینید، اما در جستجوی آن‌لاین، احتمالات بسیاری به یک‌باره به شما عرضه می‌شود و نگرانتان می‌کند. دلهره و نگرانی، ارمغان دیگر این اطلاعات نادرست است.

 

یافته‌هایی که نقض می‌شوند

105255.pngبخش مهمی از اخبار پزشکی‌ای که در اینترنت می‌خوانیم، نتایج پژوهش‌هایی است که گاه ضدونقیض هستند. بالاخره ما نفهمیدیم چای سبز سرطان‌‌زاست یا پیشگیری‌کننده از بروز سکته؟ براساس نتایج بررسی‌های کارشناسی، اگرچه بیشتر مطالبی که رسانه‌ها درمورد پژوهش‌های پزشکی دراختیار شما می‌گذارند، براساس تحقیقاتی است که در نشریات معتبر به چاپ رسیده است، برخی ایده‌های مقدماتی و هنوز کاملا بررسی‌نشدۀ محققان هستند که با دیگران درمیان گذاشته می‌شوند. این ایده‌های جدید ممکن است در آینده فرد را مستحق دریافت جایزۀ نوبل کند یا اینکه کاملا غلط از آب دربیاید. یک بررسی در سال‌های اخیر نشان داد که از ۴۵تحقیق پزشکی که در رسانه‌ها به میزان زیاد به آن‌ها استناد شده است و در نشریات مهم پزشکی هم به چاپ رسیده‌اند، نتایج هفت تحقیق با تحقیقات بعدی نقض شده‌ است.

 

اطلاعات پزشکی، خصوصی هستند

در یکم شهریور و روزی به نام پزشک به‌سراغ چند نفر از پزشکان مشهدی رفتیم و نظر آنان را دربارۀ جایگاه اطلاعات اینترنتی، جویا شدیم.

دکتر غلامعلی زارع، متخصص پزشکی قانونی و مسمومیت‌ها و استادیار دانشگاه علوم‌پزشکی مشهد: اطلاعاتی که در اینترنت و شبکه‌های مجازی به‌عنوان دانسته‌های پزشکی دردسترس همگان قرار دارد، موثق نیست. هیچ‌کس نباید به یک تیتر یا خبر یا مطلب به‌اصطلاح پزشکی و علمی که در این سایت‌ها منتشر می‌شود، اعتماد کند، حتی افرادی که گاهی به‌عنوان کارشناس به اظهارنظر در برخی موضوعات پزشکی می‌پردازند، هم به‌طور کامل پذیرفته‌شده نیستند. همچنین پزشکانی که اندک دانش و اطلاعاتی دارند و در برنامه‌ها و سایت‌های مختلف به‌عنوان کارشناس معرفی می‌شوند، نباید مرجع دانسته‌های افراد دانسته شوند.

از طرف دیگر باید به شهروندان آموخت که اطلاعات پزشکی و دارویی خود را دراختیار دیگران نگذارند. بسیاری از روش‌های درمانی فقط مخصوص خود شماست و نباید آن را به فردی دیگر با علائم مشابه تجویز کنید؛ به همین دلایل بهترین و معتبرترین منبع کسب اطلاعات پزشکی، سایت‌ها و منابع دانشگاهی علوم‌پزشکی و پزشک متخصص خود شماست.

دکتر فریدۀ اخلاقی، متخصص زنان و زایمان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی مشهد: طیف بیماری‌های زنان هم جزو پرطرفدارترین مخاطبان در اینترنت هستند. کمتر خانمی پیدا می‌شود که یک‌بار برای جستجوی نشانه‌های بیماری، نسخه‌ها و نحوۀ درمانش به سایتی مراجعه نکرده باشد، درحالی‌که این توصیه‌ها هیچ تأثیری ندارند و بهتر است درمان‌های خودسرانه را فراموش کنیم، فقط برخی سایت‌های معتبر که زیر نظر پزشکان اداره می‌شوند، می‌توانند مرجع پاسخ‌گویی به سؤالات باشند که آن‌هم در حد توضیحات کلی و درنهایت هشدار دادن و ارجاع دادن به پزشک متخصص است.

دکتر غلام‌رضا غیور، پزشک طب سنتی ایرانی: سایت‌های بسیار کمی داریم که زیر نظر مراکز دانشگاهی اداره می‌شوند و می‌توانند مرجع درست اطلاعات برای شهروندان باشند؛ به‌عنوان مثال می‌توان از سایت «تندرستان» نام برد که زیرنظر دانشکدۀ طب سنتی دانشگاه تهران فعالیت می‌کند و متخصصان، به سؤالات پزشکی آن پاسخ می‌دهند اما همۀ سایت‌ها این‌چنین نیستند. بسیاری از بیماری‌ها «خودمحدودشونده» هستند؛ یعنی اگر بیمار برای درمان به پزشک مراجعه نکند و دارویی نخورد، هم بعد از چند روز بهبود پیدا می‌کند. بیشتر افرادی که به‌دنبال علائم بیماری خود در اینترنت می‌گردند، جزو همین دسته هستند که حدود ۷۰ یا ۸۰درصد بیماران را تشکیل می‌دهند. ۵ تا ۱۰درصد بیماران دچار مشکلات خطرناکی هستند که اگر دیر راهنمایی شوند، آسیب جدی خواهند دید. در طب سنتی اوضاع پیچیده‌تر است. باوجودی‌که اطلاعات در این زمینه بسیار زیاد است و هرکس خودش را کارشناس این حوزه می‌داند، نمی‌توان با گفتن چند نشانه و علامت مختصر، بیماری را تشخیص داد و بیمار را درمان کرد. در طب سنتی، معاینۀ هر بیمار حدود ۳۰دقیقه طول می‌کشد. گرفتن نبض بیمار، مشاهدۀ رنگ چهره و صحبت کردن با او اهمیت زیادی دارد، پس نباید اطلاعات خود را در اینترنت جستجو کنید.

 

گشتی در سایت‌های معتبر

105254.pngگشتن در سایت‌های مختلف و فرستادن سؤالات پزشکی برای آن‌ها، یک کار مشترک در تمام دنیاست. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که نظر عمومی پزشکان دربارۀ وجود اطلاعات پزشکی در اینترنت، همراه با تردید است و ازسوی دیگر نگران بروز دلواپسی و ترس غیرضروری بیماران از بیماری خود هستند، چراکه بسیار محتمل است که با اطلاعات نامرتبط و ناکامل در اینترنت مواجه شوند و این استفادۀ نادرست از منابع پزشکی در اینترنت و درنتیجه درمان‌های غیرضروری یا خوددرمانی بیماران، منجر به افزایش هزینه‌های درمانی شود.

با این‌همه سایت‌های معتبر زیادی هم در حال حاضر فعالیت می‌کنند و اطلاعات بسیاری را در اختیار بیماران قرار می‌دهند. اگر سؤال شما این است که به کدام سایت‌ها اعتماد کنیم، پاسخ می‌دهیم که در درجۀ اول سایت‌های شخصی پزشکان قابل اعتماد هستند، به این شرط که واقعاً بدانید شخصِ پشت این سایت، پزشک است؛ به‌عنوان نمونه سایت شخصی دکتر نیلفروش‌زاده، متخصص پوست و مو، که شخصیت مشهور و پزشک حاذقی هم هست، یکی از آن‌ها محسوب می‌شود.

در کنار سایت‌های شخصی، برخی سایت‌های آموزشی و علمی هم هستند که معتبرند و مطالب صحیح‌تری دارند؛ مانند سایت‌های «‌الو دکتر»، «سلامت‌نیوز»، «پزشک آن‌لاین» و «آن‌لاین سلامت». همۀ مردم باید آگاهی پیدا کنند که به چه منابع خبری اعتماد کنند و به کدام‌ها اهمیت ندهند.

..........................................

 

  • چند نکته برای یادآوری

اطلاعات پزشکی چون حساس هستند و با سلامتی در ارتباطند، بهتر است در صورت امکان، آن دسته از اطلاعاتی را که ازطریق اینترنت به‌دست آورده‌اید، با منابع دیگر مثل کتب و مجلات معتبر مقایسه کنید. اعتبار مطالب کتاب معمولا از مطالب درج‌شده در اینترنت، بیشتر است.

از اعتبار نویسندۀ مقاله یا مؤسسه‌ای که وب‌سایت متعلق به آن است، مطمئن شوید. نویسندۀ مطلبی که می‌خوانید، باید مشخص باشد و درمورد مطلب نوشته‌شده صاحب‌نظر باشد. هر مطلبی را بدون اینکه بدانید چه کسی و با چه اعتباری آن را نوشته است، قبول نکنید.

به‌هیچ‌وجه به اطلاعاتی که افرادِ بدون آموزش پزشکی در تالارهای گفتگو یا در «چت‌روم‌ها» می‌نویسند، اعتماد نکنید. به این مطلب که درمان خاصی برای فرد خاصی مفید بوده است، توجه نکنید. این اظهارات، برداشت‌های شخصی نویسنده است که ممکن است فقط درمورد وی مفید بوده باشد و اصل ثابت‌شده، علمی نباشد.

درمورد سایت‌هایی که محصول خاصی به‌خصوص محصولات کمک‌پزشکی را تبلیغ می‌کنند یا محصول خاصی را می‌فروشند، احتیاط کنید؛ البته تبلیغ، عملی مذموم نیست ولی معمولا تبلیغ‌کنندۀ یک محصول درمورد آن بی‌‌طرف نیست.

به زمان انتشار مطلب و مقاله توجه کنید. مطالب علمی به‌سرعت تغییر می‌کنند. مطلب هرچه جدیدتر باشد، ارزش علمی بیشتری دارد.

مطالبی را که در اینترنت به‌دست آورده‌اید، به پزشک خود بگویید؛ به‌خصوص اگر می‌بینید چیزی که در اینترنت یافته‌اید، با توصیۀ پزشک شما متفاوت است. نظر نهایی درمورد مشکل خود را از پزشک خود بخواهید.

اطلاعاتی دربارۀ درمان قطعی بیماری‌های مزمن مثل دیابت، علمی نیستند. هیچ‌گاه سعی نکنید با اطلاعاتی که از اینترنت به‌دست آورده‌اید، بیماری خود یا بستگان خود را تشخیص دهید یا اقدام به درمانی خاص کنید. یگانه مرجع درمورد تشخیص و درمان درست بیماری‌ها پزشک شماست.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی