کد خبر : 75116
/ 22:27

به دنبال رفع موانع ساختاری هستیم

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد خراسان از ضرورت وحدت رویه و مشکلات پیش روی مسجد محوری می‌گوید...

به دنبال رفع موانع ساختاری هستیم

خبرنگار: سلامی

گفتگوی شهرآرا آنلاین /  «مساجد سنگر است، سنگرها را پر کنید». این جمله‌ای است که بنیان‌گذار کبیر جمهوری اسلامی ایران چند‌دهه پیش در باب قدر و عظمت مساجد در اسلام، از آن سخن به میان آورد. در اسلام از مساجد و کارکردهای آن صحبت‌های زیادی به میان آمده و قطعاً توقع اسلام از مساجد و نقش‌های آن، چیزی بیش‌از اقامه نماز و کارکردهای مذهبی و برگزاری مجالس مذهبی و ختم اموات است. بعد‌از انقلاب به اهمیت و نقش مساجد افزوده شد، به‌ویژه که این انقلاب از همین مساجد به پاخاست. بااین‌حال پس‌از گذشت بیش‌از سه دهه از انقلاب، متأسفانه هنوز نتوانسته‌ایم نقش و کارکردهای مسجد را در ارتقای وضعیت اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و... به جامعه نشان دهیم و نگاه اکثر ما به مساجد، محلی برای برپایی نماز جماعت است. روز جهانی مسجد بهانۀ خوبی شد تا با حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمد وفائی، مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد خراسان گفتگویی کنیم که در ادامه می‌خوانید. 

 

چه تعداد مسجد در سطح استان داریم و شما به چه نحوی با این مساجد در‌ارتباط هستید؟

حدود ۷هزار مسجد در سطح خراسان داریم که از این تعداد هزارو۳۰۰مسجد در مشهد واقع شده است. مرکز رسیدگی به امور مساجد به‌صورت مستقیم ارتباط با ائمۀ جماعات، اعضای هیئت‌امنا و خادمان مساجد را بر‌عهده دارد. در این بین مرکز رسیدگی به امور مساجد هرگز از فعالیت‌های آموزشی غافل نیست و در سطح سه استان با برگزاری کارگاه‌ها و همایش‌های آموزشی، ارتباط خود را با این سه قشر تداوم می‌بخشد.

 

فعالیت‌هایی را که در این چندساله درزمینۀ مساجد انجام داده‌اید، بیان کنید.

اولین کار ما به‌روزرسانی سطح آموزشی امامان جماعت در سطح استان است. کارهای بسیار ارزشمندی از سنوات قبل در مرکز انجام شده است. طرح «رواق مسجد» در مساجد برگزار می‌شود و هر ۱۵‌روز یک‌بار با بروشورهای مخصوص در سطح مساجد به ارتباط فرهنگی، مذهبی و... با نمازگزاران می‌پردازیم. طرح «پیام مساجد» نشریه‌ای است که در مناسبت‌های مختلف و در هر ماه در ۳هزار نسخه در‌اختیار ائمۀ جماعت مساجد قرار داده می‌شود. این نشریه می‌تواند بر فضای آموزشی مساجد تأثیر خوبی بگذارد. نشریۀ «بچه‌های مسجد» نیز در ۲۰‌هزار نسخه مرتب چاپ می‌شود و در‌اختیار مساجد قرار می‌گیرد. استقبال خوبی از این نشریه شده و درخواست ۳۰هزار نسخه از این نشریه به دست ما رسیده است. فعالیت دیگر ما برگزاری نمایشگاه است. به‌مناسبت‌های مختلف، نمایشگاه‌های متعددی در مساجد برگزار می‌کنیم. فکر می‌کنم برگزاری این حجم از نمایشگاه‌ها، به‌لحاظ نشان‌دادن چهره و رویکرد مسجد به جامعه، کاری ستودنی است. از فضای مجازی هم غافل نبوده‌ایم و در این حوزه، ارتباطات خوبی با ائمۀ جماعات و نوجوانان مسجدی داریم.

 

متأسفانه مشاهده می‌کنیم که ائمۀ محترم جماعات مساجد، به وظیفۀ خود به‌مثابۀ یک شغل نگاه می‌کنند، نه یک رسالت و فریضه. برخی از آن‌ها نماز را می‌خوانند و به‌سرعت از مسجد خارج می‌شوند تا فریضۀ نماز بعدی که در مسجد حاضر شوند. تا وقتی نگاه این باشد، تعالی تربیتی نمازگزاران و آنچه اسلام از کارکردهای مساجد می‌خواهد، محقق نخواهد شد. برای این تغییر رویه چه اقداماتی انجام داده‌اید؟

ساختار مسجد از امام جماعت، هیئت‌امنا، کانون‌های فرهنگی و بسیج تشکیل یافته است. با مدیریت ائمۀ جماعات است که این ساختار حرکت می‌کند. بنده اعتقاد دارم و همیشه این مطلب را می‌گویم که ساختاری که عرض کردم، هر‌زمانی‌که در خدمت اهداف اسلام و نمازگزاران باشد، می‌توانیم بگوییم از عهدۀ تکالیفمان بر‌آمده‌ایم و به وظیفۀ خود اهمیت داده‌ایم، ولی اگر غیر از این بود بدانیم که با اصول اولیه زاویه پیدا کرده‌ایم. در جواب سؤالی که فرمودید باید بگویم که این کاستی، یک نقیصه محسوب می‌شود و امیدوارم با کمک ذات باری‌تعالی و با اقداماتی که انجام خواهد گرفت، این مسائل رفع شود. ما با خلأهای زیادی مواجه هستیم؛ البته تلاش‌های خوبی برای رفع آن انجام پذیرفته است. نه‌تنها مرکز رسیدگی به امور مساجد، بلکه سازمانی مانند بسیج نیز اخیراً در قالب مسجد کارهایی انجام می‌دهد.

 

بیایید این سؤال را موشکافی کنیم. به چه عواملی باید بپردازید تا این نقیصه را برطرف کنید؟

چند‌عامل وجود دارد که بخشی از آن را ما باید تأمین کنیم و بخشی دیگر به عوامل بیرونی وابسته است که باید توسط دیگران رفع شود. آنچه باید توسط ما صورت پذیرد، موضوع آموزش امام جماعت مسجد است که امام‌جماعت محترم مسجد به‌خوبی واقف شود چه کارهایی در مسجد باید اتفاق بیفتد. الان هم ائمۀ جماعات در برخی از مساجد، خیلی فعال هستند. به‌عنوان مثال در طرح رسیدگی به حاشیۀ شهر مشهد، ائمۀ جماعات حضور فعالی دارند. در این طرح در‌نظر گرفته شده که ائمۀ مساجد حاشیۀ شهر، علاوه‌بر اقامۀ نماز، ساعت‌های خاصی هم در مسجد حضور داشته باشند.

 

برای این حضور شما برنامه‌ریزی کرده‌اید؟

خیر؛ ستاد حاشیۀ شهر که به دستور و تأکید مقام معظم رهبری در مشهد تشکیل یافته است، این اقدامات را درنظر گرفته است.

 

این کار توسط ستاد سامان‌دهی حاشیۀ شهر انجام شده است. بفرمایید سازمان رسیدگی به امور مساجد چه برنامه‌هایی داشته است؟

فراموش نکنید که خود ما هم عضو این ستاد هستیم.

 

علاوه بر این چه اقدامی صورت گرفته است؟

مجموعۀ ما کارهای خوبی انجام داده است، ولی برای پشتیبانی قضیه، دو مطلب دیگر را هم لازم است بدانید. اولی، فرهنگ‌سازی عمومی است که از گذشته در مرکز شروع شده و اخیراً با تدابیر اندیشیده‌شده، قوت بیشتری یافته است. مسئلۀ دیگر به امام جماعت برمی‌گردد. گرچه یک امام جماعت سه وعده بیست‌دقیقه‌ای نماز در مسجد می‌خواند، در این شهر بزرگ سه‌ساعت از وقتش را می‌گیرد تا به مسجد برسد و برگردد. اگر ما توقع داشته باشیم که امام جماعت به عنوان مثال پنج‌ ساعت برای مسجد وقت بگذارد این نیاز به تدابیری دارد. بخشی از این تدابیر به مسائل اقتصادی و معیشتی امام جماعت بر‌می‌گردد. همان‌طورکه هر فردی به‌دنبال کار و معیشت است تا گذران زندگی کند، یک امام جماعت نیز در‌کنار کارهای فکری و فرهنگی خود نیاز به معیشتی دارد که به‌واسطۀ آن، زندگی وی نیز در حد متعارف ادامه پیدا کند. متأسفانه ما نتوانسته‌ایم در این زمینه به ائمۀ جماعات کمکی کنیم. در‌این‌زمینه نمازگزاران و هیئت‌امنا هستند که نقش اساسی دارند. باید ساختار درستی درنظر گرفته شود که هم آن‌ها بتوانند پاسخ‌گوی مسائل باشند و هم امام جماعت بتواند کارهای خود را دنبال کند. این نقصی اساسی است که به‌صورت کلی خدمت شما عرض کردم.

 

مسائل اقتصادی و کمبود بودجه، امر صحیحی است و نبود آن درد تمام سازمان‌های دولتی و خصوصی است. با‌این‌حال نمی‌توان بیکار نشست و به‌دلیل نبود بودجه‌های مناسب از موضوع غفلت کرد. بالاخره یک‌جا باید بر این مشکلات فائق آمد. مساجد نمونه‌ای هم در این شهر هستند که با همت والا، کارهای بزرگی کرده‌اند و پای جوانان زیادی را به مسجد باز کرده‌اند. قطعاً آن‌ها هم هزار مشکل اقتصادی دارند، ولی چون رسالت خود دانسته‌اند، توانسته‌اند کار باارزشی از خود به‌جای بگذارند.

در این زمینه مسائل زیادی وجود دارد که نمی‌شود آن‌ها را رسانه‌ای کرد. اساسی‌ترین کارها در مساجد از امام جماعت مساجد شروع می‌شود، ولی باید بسترهایی نیز فراهم شود که بتوان در این زمینه‌ها فعالیت کرد. به‌عنوان مثال امام جماعتی به من می‌گفت که از هیئت‌امنا تقاضا کرده‌ است که کلید مسجد را به ایشان بدهند تا یک ساعت قبل از نماز، در مسجد را باز کند و بدون هیچ چشمداشتی به فعالیت‌های فرهنگی و... بپردازد. متأسفانه هیئت‌امنای آن مسجد مخالفت کرده و گفته بود که فقط یک‌ربع قبل از اقامۀ نماز، درِ مسجد را بازخواهند کرد. معذوراتی در برخی از مساجد وجود دارد که نمی‌خواهیم رسانه‌ای و به بطن جامعه وارد کنیم. من می‌توانم ده‌ها مسجد را به شما معرفی کنم تا بروید و گزارش بگیرید و ببینید که چه بروندادهای ارزشی‌ای از آن‌ها به جای مانده است. مشکلات فراوانی داریم. متأسفانه حتی دیده شده که در برخی از مساجد، خادم مسجد همکاری لازم را ندارد.

 

سؤال دیگر من دربارۀ هیئت‌امناست. گاهی مشاهده می‌کنم هیئت‌امنای مساجد حلقۀ بسیار بسته‌ای دارند و تقریباً گردش نخبگانی در آن صورت نمی‌گیرد. رسم است که برخی از خیرانی که مساجد را می‌سازند، در آن مساجد به‌عنوان عضو هیئت‌امنا تا زمانی نامحدود باقی می‌مانند، درحالی‌که مالکیت مسجد، خصوصی نیست که مختص چند نفر باشد؛ لذا افراد جوان و آشنا به مسائل فرهنگی روز، در آن مساجد کمتر حضور دارند. برای تغییر این رویه چه اقداماتی انجام داده‌اید؟

من دوست دارم شما یک هفته در مرکز ما باشید و تمام مشکلاتی را که ما از این نظر با برخی افراد داریم، از نزدیک لمس کنید. متأسفانه ما این مشکلات را هم درمورد هیئت‌امنا و هم در ائمۀ جماعات داریم. بنده به‌کرات در همایش‌ها و جلساتی که با ائمۀ جماعات دارم این موضوع را گوشزد می‌کنم که طلبه یا جوان به‌روزی را که آشنا به مسائل روز است، در‌کنار خود داشته باشید تا او با مأمومین و جوان‌ها ارتباط برقرار کند. عده‌ای استقبال می‌کنند و عدۀ دیگر به‌دلیل همان دیدگاه‌هایی که دارند که به‌عنوان مثال امام جماعت هر چه مسن‌تر باشد مورد اقبال بیشتر است، کمتر از این سخنان استقبال می‌کنند. در هیئت‌امنا هم که در‌این‌باره غوغایی داریم!

 

پس در این زمینه به ضمانت اجرایی نیاز دارید تا بتوانید این ساختار را تغییر دهید. آیا این کار را کرده‌اید؟

دوره‌های هیئت‌امنا در مساجد سه‌ساله است. یکی از شرایط برای عضوشدن در هیئت‌امنا این است که افراد بالای ۶۰سال نباشند. فکر می‌کنید در همین قانون چقدر توانسته‌ایم توفیق پیدا کنیم؟ فقط توانسته‌ایم در برخی مساجد که سن‌بالاها هستند، بگوییم که حداقل از پنج‌نفر آن‌ها، دو نفر جوان باشند، آن‌هم با این توجیه که حداقل تجربیاتشان به جوان‌ها منتقل شود.

..........................................

 

  • تأسیس دانشگاه مجازی «تربیت امام جماعت» 

 

تعدادی از کارها و اقداماتی که اخیرا انجام داده‌اید، چه بوده است؟

ما در واحد آموزش و پژوهش مرکز، طرحی داریم به نام تأسیس «دانشگاه مجازی تربیت امام جماعت». خدمتگزاران در مرکز به این نتیجه رسیده‌اند که امامان جماعت باید در دانشگاه خاصی تحصیل کنند و به دانش خاص خود مجهز باشند. در این راستا در مرکز آموزش‌های مجازی مرکز رسیدگی به امور مساجد، کلاس‌هایی به‌تناوب در طول سال برای ائمۀ جماعات برگزار می‌شود. در‌زمینۀ کار و تعامل با کودک، نوجوان و جوانان نیز به‌کرات کلاس‌هایی برگزار کرده‌ایم تا نحوۀ برخورد مناسب با این قشر به ائمۀ جماعت آموخته شود. فعالیت دیگر ما سامان‌دهی و ارتباط با مساجدی است که در فضای مجازی فعالیت می‌کنند، مسجدهایی را که مجهز به سیستم‌های هوشمند و فضای مجازی هستند، شناسایی کرده و به امامان جماعت آن‌ها به‌صورت تخصصی آموزش‌های مجازی را ارائه داده‌ایم.

 

فکر نمی‌کنید نبود آموزش جامع برای ائمۀ جماعت، یک نقص محسوب می‌شود؟

بله درست است. خاصیت کار فرهنگی این است که تأثیر آن زمان‌بر است. برای کارهای فرهنگی یک بازۀ زمانی نیاز داریم تا زیرساخت‌های آن انجام گیرد و به یک بازۀ زمانی نیاز داریم تا میوه و ثمره آن را بچینیم. حضور تیم مدیریت جدید در مرکز رسیدگی به امور مساجد هنوز در ابتدای راه است و آثار تحولی را که قرار است ایجاد شود، نمی‌توان در عرض یک یا دو سال دید.

امامان جماعت حاضر ما همین دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه در سطح کشور هستند. اینجا چند نکته وجود دارد. به تعداد تفکرات و سلیقه‌های فکری و سیاسی و رویکردهایی که در حوزه‌های علمیه، دربارۀ دین وجود دارد، رویکرد در مساجد داریم، چون خروجی کار ائمۀ جماعت از همان حوزه‌هاست. ما به امامت جماعت‌هایی نیاز داریم که خاص مسجد تعلیم‌دیده باشند. از طرف دیگر شما فرض کنید که ما به تعداد مسجدهای موجود در مشهد، امام جماعت به‌روز و خاصِ تربیت‌شده برای مساجد بخواهیم؛ این‌چنین ظرفیتی موجود نیست.

..........................................

 

  • ساختار برخی مساجد معیوب است

 

در برخی مساجد برگزاری مراسم ترحیم و ختم رونق و جلای خاصی گرفته است و حتی شرکت‌هایی هستند که پیمانکار برگزاری این‌گونه مراسم شده‌اند. نظارتی بر این ها دارید؟

ساختار برخی مساجد معیوب است و ما به‌دنبال بازسازی آن‌ها هستیم. به‌عنوان مثال شرکت‌هایی را که امور ترحیم در مساجد را برگزار می‌کنند و در چند سال اخیر رونق گرفته‌اند، نگاه کنید. این مجالس میلیون‌ها‌تومان خرج روی دست صاحبان عزا می‌گذارند که از لحاظ اقتصادی صاحبان عزا را دچار سختی می‌کنند. اسلام میانۀ خوبی با این مراسم پر‌خرج ندارد و در هیچ‌جای دین، برگزاری این مراسم پر‌خرج، توصیه نشده است.

 

آیا توانسته‌اید این شرکت‌ها را سر‌و‌سامان بدهید؟

برای سامان‌دادن این شرکت‌ها به این نتیجه رسیدیم که هفت مجموعه در کار هستند که باید با هماهنگی این مجموعه‌ها به این موضوع سر‌و‌سامان داد.

 

می‌توانید به‌صورت واضح‌تر بفرمایید چه اقدامات هماهنگی باید صورت پذیرد تا مشکل ساختاری مساجد حل و فصل شود؟

مثلا ما و نمایندگی فرماندهی سپاه امام‌رضا (ع) بیست جلسۀ مشترک در چند ماه اخیر برگزار کرده‌ایم. حاصل این جلسه تفاهم‌نامه‌ای بود. ما به این نتیجه رسیده‌ایم تا‌زمانی‌که این تفاهم‌نامه‌ها با کار کارشناسی انجام نگیرند، مساجد در راستای اهدافی که همه از آن انتظار دارند و کاملا هم درست است، نمی‌توانند حرکت کنند.

 

برای موفق‌شدن در برنامه‌های تعالی مساجد، باید رابطۀ دو‌سویه‌ای بین ائمۀ جماعات و مأمومین برقرار شود که از قالب تفاهم‌نامه‌ها بر‌نمی‌آید.

یک معلم، وقتی می‌تواند کار خودش را سر کلاس به نحو احسن انجام دهد که شرایط خاصی برای آن مهیا باشد. امام جماعت هم کار معلم را می‌کند و جدا از آن نیست. این شرایط متأسفانه در خیلی جاها مهیا نشده است.

 

105200.jpg

 

..........................................

 

دیدگاه یک/ عبدالرضا ضرّابى

  • نقش مساجد در تربیت دینی افراد

 

در فرهنگ دینی، نام «مسجد» یادآور بندگی و کرنش در پیشگاه خداوند متعال است. «مسجد» یعنی جایگاه سجده، و سجده اوج عبادت و بندگی انسان برای خداست. در‌حقیقت، برترین و اصیل‌ترین محل برای عبادت و تقرب‌جستن به خداوند متعال مسجد است. 

 

مسجد آشیانه و پناهگاه مؤمن است

ابعاد تربیتی مسجد به‌گونه‌ای با ابعاد عبادی آن مرتبط است؛ زیرا عبادت پرورش‌دهندۀ روح و روان آدمی و پاسخ به آن در‌واقع، پاسخ به یک نیاز طبیعی و مهم اوست. کسی که نیازهای جسمی و روانی خود را به‌طور منطقی پاسخ گوید، شخصیتی متعادل می‌یابد. معصومان‌(ع) در سخنان خویش، مسجد را آشیانه و پناهگاه مؤمن بر‌شمرده‌اند. مسجد با ایجاد آشنایی و پیوند میان مؤمن با نخبگان و صالحان جامعه، بستری مناسب برای پرورش و تربیت روحی‌اجتماعی وی فراهم می‌کند. در مکتب تربیتی اسلام و بسیاری از مکتب‌های تربیتی دیگر، «انزوا‌طلبی» و «جمع‌گریزی» بیماری روحی شناخته می‌شود، در‌حالی‌که اجتماعی‌بودن و جمع‌گرایی (در حد معقول آن) نشانۀ سلامت روح و روان انسان و تعادل فکری او به حساب می‌آید. مسجد با فراخوانی پیوسته مسلمانان را به داشتن روحیۀ جمع‌گرایی، انعطاف و نظم‌پذیری تشویق می‌کند.

افزون‌بر‌آن، مسجد معمولا جایگاه طرح مشکلات و مباحث اجتماعی است و به‌طور طبیعی، با حضور در چنین مکانی روح تعهد و دردمندی در فرد ایجاد می‌شود. مسجد، کانون رایزنی و مشورت است. شواهد گویایی نشان می‌دهد که مسلمانان حتی در‌خصوص مسائل نظامی در مسجد به مشورت می‌پرداختند. مسجد، خانۀ آشنایی با دردها و مشکلات اجتماعی و چاره‌اندیشی برای رفع آن‌هاست. 

امام خمینی(ره) در گفتاری، این نقش مسجد را مورد‌تأکید قرار داده، می‌فرماید: «این مسجدالحرام و مساجد دیگر در زمان رسول اکرم(ص) مرکز جنگ‌ها و سیاست‌ها و مرکز امور اجتماعی و سیاسی بوده؛ این‌طور نبوده است در مسجد پیامبر، همان مسائل عبادی نماز و روزه باشد؛ مسائل سیاسی‌اش بیشتر بوده. اسلام می‌خواهد که مردم آگاهانه برای مصالح مسلمین در آنجا فعالیت کنند.».

 

مسجد نمونۀ عینی حاکمیت ارزش‌های اسلامی

مسجد پایگاه عمومی مسلمانان و محل حضور قشرهای گوناگون است. از‌این‌رو جایگاه مناسبی است برای تعاون اجتماعی مسلمانان و مشارکت آنان در رفع نارسایی‌های اجتماعی. مسجد در جایگاه اصیل خود، یک الگوی ارزش‌گذاری است. ارزش‌های فراموش‌شده در مسجد مطرح می‌شود. مسجد هرچند یک واحد اجتماعی کوچک، ولی نماد یک جامعۀ اسلامی و نمونۀ عینی حاکمیت ارزش‌های اسلامی است. بنابراین، تحقق ارزش‌هایی از‌قبیل تقوا، علم، جهاد، برادری، مساوات و عدالت باید از مسجد آغاز شود.

از دیگر جنبه‌هایی که به نقش مسجد درزمینه‌های اجتماعی و سیاسی مربوط می‌شود، نقشی است که این نهاد مقدس در گسترش عدالت در ابعاد گوناگون آن و مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی ایفا می‌کند. از هنگامی‌که پیامبر‌(ص) مسجد را بنا نهادند، همواره آنان که مورد تعدی و ستم قرار می‌گرفتند به مسجد پناه می‌آوردند و داد مظلومان از ظالمان در مسجد ستانده می‌شد. 

از دیگر نقش‌های اجتماعی و سیاسی مسجد، می‌توان کارکرد مسجد را در پرورش نیروهای متعهدی دانست که حکومت اسلامی به آن‌ها نیاز دارد؛ زیرا مسجد بار هدایت فکری و تربیتی نیروهای جامعه را بر دوش دارد.

..........................................

 

دیدگاه دو / پژوهشگر علوم اسلامی، علی الهی‌خراسانی

  • لزوم انجام گفتگوهای دینی در مسجد

 

105199.jpgدربارۀ نقش و جایگاه مساجد در اسلام به‌صورت کلی می‌توان گفت که مساجد در تاریخ صدر اسلام به‌عنوان عبادتگاه طراحی و تأسیس نشده بودند؛ بلکه محل تجمع جامعۀ اسلامی و مرکز مشاوره و تصمیم‌گیری دربارۀ رویدادهای مهم بوده‌اند. 

مسجد، فضایی بوده که پیامبر‌اکرم(ص) بحث‌های مهم و تصمیم‌گیری‌های جامعه اسلامی را در آن مکان به مشورت می‌گذاشته است. بنابراین اینکه ما مسجد را صرفاً یک عبادتگاه در نظر بگیریم، جز تقلیل‌بردن نقش مسجد در جامعه چیز دیگری نیست. اگر صرفاً افرادی در مسجد گرد هم بیایند، نمازی بخوانند و بعد بدون آموزش سایر اندوخته‌های لازم، مسجد را ترک کنند، این امر برای آن‌ها نافع نخواهد بود. عبادتی که در سطوح زندگی انسان تأثیری نداشته باشد و نتواند انسان را به معرفت و تهذیب برساند، به نظر بنده، هیچ فرقی ندارد که آن عبادت را فرد نمازگزار در مسجد بخواهد بخواند یا در منزل به ادای آن بپردازد. از‌همین‌رو بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی(ره)، اشارۀ درستی دربارۀ مساجد داشتند و عنوان می‌کردند که «مسجد سنگر است، سنگرها را پر کنید.». این سخن می‌تواند راهبرد مناسب و درستی برای نقش مسجد در جامعه اسلامی باشد. 

اگر ما مسجد را سنگری تصور کنیم که در آن نیروها تجمع کرده‌اند، لازمۀ این راهبرد این است که مسجد به سرمایه‌ای اجتماعی تبدیل شود. درواقع مسجد به‌منزلۀ یک سرمایۀ اجتماعی و یک نهاد اجتماعی باید مورد‌نظر قرار بگیرد تا بتواند تأثیر بسزایی در سطح زندگی جامعۀ اسلامی داشته باشد.

 

ویژگی‌های مسجد به‌عنوان سرمایه‌ای اجتماعی

اگر مسجد بخواهد به یک سرمایۀ اجتماعی تبدیل شود، درواقع باید به‌مثابۀ یک نهاد اجتماعی باشد. برای تحقق این امر، باید قالب‌های متنوعی از فرهنگ اسلامی در مسجد اجرا شود. برای مثال مشارکت‌های مردمی و تعاون و همکاری باید در مسجد انجام گیرد. فرایند تصمیم‌گیری‌هایی که قرار است در محله صورت بگیرد باید در مسجد طی شود. امکان مشاوره برای جوانان باید در مساجد مهیا باشد و جوان‌ها بتوانند دربارۀ مسائل مختلفی که در زندگی خود به آن بر‌می‌خورند، از انتخاب همسر گرفته تا مسائل روحی، روانی، شغلی و‌... به مساجد رجوع کنند و جواب خود را از مسجد و نهادهای آن بگیرند. گفتگوهای دینی در مساجد باید رونق بگیرد. 

متأسفانه الان ما مشاهده می‌کنیم که هیچ گفتگوی دینی‌ای بین جوانان و کارشناسان دینی در مسجد اتفاق نمی‌افتد، مگر اینکه امام جماعت دو‌سه‌دقیقه‌ای می‌نشیند و برخی از مأمومین، چند سؤال کوتاه از وی می‌کنند. این درست نیست. باید یک وقت جدا از نماز، مثلا یک روز در هفته یا جمعه‌ها را، برای گفتگوهای صریح و گفتگوهای آزاد قرار داد.

در این گفتگوها هر جوانی باید بتواند بدون هیچ هراس و دلهره‌ای، سؤال خود را در جنبه‌های مختلف دینی، دربارۀ وجود و یگانگی خدا یا مسائل مختلف اعتقادی و فرهنگی، از کارشناس خبرۀ دینی بپرسد. کارشناس هم می‌تواند الزاماً امام جماعت آن مسجد نباشد.

 

لزوم به‌کارگیری افراد خوش‌فکر در مساجد

معمولا سه نهاد در مسجد تصمیم‌گیرنده هستند؛ امام جماعت، هیئت‌امنا و بسیج. گاه مشاهده می‌کنیم که بسیج در خیلی از تصمیم‌گیری‌ها و مدیریت مسجد حضور فعال دارد. هر سۀ این حلقه‌های تشکیل‌دهندۀ ساختار مسجد، باید از افراد خوش‌فکر، به‌روز و روشن‌اندیش باشند.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی