کد خبر : 74788
/ 21:34
کدام پدر و مادری است که دوست نداشته باشد فرزندش در آینده سخنور باشد؟

چه فنّی! چه بیانی!

گاهی دیدن صورت سرخ کودکانمان هنگام صحبت کردن در جمع یا احساس غربت او موقع حضور در محیط‌های اجتماعی و تعامل با دیگران، بیش از خود کودک، ما را خجالت‌زده می‌کند.

چه فنّی! چه بیانی!

نویسنده: معین اصغری

شهرآرا آنلاین / بارزترین نمونۀ این جمع‌گریزی همان ترسی است که یک کودک ممکن است برای صحبت کردن در کلاس یا فعالیت‌های شفاهی در بدو دوران تحصیل خود تجربه کند. بیان این موضوع ناراحت‌کننده است اما این ناتوانی در برقراری ارتباط با دیگران، صحبت کردن در جمع یا کمبود شدید اعتماد‌به‌نفس می‌تواند نشانه‌های اولیۀ اختلالات روانی و نهایتاً بیماری اوتیسم باشد. هرچند که غلبۀ ترس بر کودک در محیط‌های پرجمعیت تاحدودی طبیعی است اما اگر قرار باشد این اختلال ادامه پیدا کند، لطمۀ جبران‌ناپذیری به آیندۀ فرزندان ما وارد می‌کند، لطماتی که باعث شده است والدین از همان ابتدا به فکر پرورش فن بیان در کودکان خود باشند.

موفقیت یک انسان بالغ، ریشه در کودکی او و مهارت‌هایی دارد که به‌دست آورده است. فن بیان و شیوۀ سخن‌وری ازجمله مهارت‌هایی است که در هر زمان و در هر حرفه‌ای که مشغول به کار باشید، مفید است. حضور مؤثر و فعال در جامعه و ارتباط گرفتن با اطرافیان همه و همه به میزان توانایی انسان در سخن گفتن و تعامل او در سنین کودکی بازمی‌گردد.

برای پدرها و مادرها و همچنین بسیاری از افرادی که به هر شکلی با کودکان ارتباط دارند، همچون مربیان، معلمان، پرستاران و... فرادادن مهارت‌های ارتباطی، مهارت‌های گفتاری و فن بیان به کودک، همیشه یکی از دغدغه‌های بزرگ محسوب می‌‌شود.به‌دلیل نگرانی‌های مداوم والدین و سؤالات ایشان در این‌باره تصمیم گرفتیم در این مطلب به بررسی راهکارهایی بپردازیم که در پرورش فن بیان کودکان و افزایش مهارت سخن‌وری آن‌ها اثرگذار است.

..........................................

 

هر پدر و مادری نگران موفقیت فرزندش است و بدون شک می‌دانیم که فن بیان کودکان و نحوۀ حرف زدن و ارتباط‌گیری کودکان، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت آیندۀ آن‌ها دارد. آیا تاکنون با این شرایط مواجه شده‌اید که در حضور اقوام و آشنایان، سؤالی از فرزند شما پرسیده شود و فرزند شما فقط به‌علت خجالت از پاسخ دادن امتناع کند؟

 

منظور از فن بیان کودکان چیست؟

تعبیر بسیاری از افراد از اصطلاح فن بیان، تلفظ بهتر و ادای کامل‌‌تر کلمات و واژه‌‌هاست. این تعبیر کاملا درست است اما باتوجه‌به اینکه عموم جامعه، فن بیان را مهارت خوب صحبت کردن یا سخن‌وری می‌پندارند، بنابراین تعریف ما نیز در این نوشته، داشتن مهارت خوب صحبت کردن خواهد بود، پس منظور از فن بیان کودکان این است: «توانایی خوب صحبت کردن کودک، به‌نحوی‌که فرزند ما به‌راحتی بتواند صحبتی مفید و به‌دور از خجالت انجام دهد.»

 

علت ضعف فرزند ما در هوش کلامی‌ و مهارت‌های گفتاری چیست؟

اگر به توانایی گفتگو و قدرت کلامی‌ کودکان اطرافمان با دقت بیشتری نگاه کنیم، متوجه می‌‌شویم به‌طورکلی بیشتر کودکان و فرزندانمان، زمانی که در موقعیتی جدی برای صحبت قرار می‌گیرند، مانند پاسخ دادن به سؤالات اقوام و آشنایان یا احوال‌پرسی با آن‌ها، کمی‌ دچار مشکل می‌شوند. علت این مشکلات را می‌توان از چند جنبه بررسی کرد:

بدون شک یکی از دلایل مهم، کم‌رویی و خجولی است. خجولی باعث می‌شود فرزند ما حتی بسیاری از اوقات که صحبتی برای گفتن دارد، سکوت کند، بنابراین در آموزش دادن فن بیان به کودکان، رفع خجولی و غلبه بر کم‌رویی، یکی از محورهای اصلی خواهد بود.

کم بودن دایرۀ لغات و همچنین ناتوانی در برقراری ارتباط کلامی‌ میان واژه‌ها، از دیگر دلایل ضعف در بیان کودکان محسوب می‌شود.

 

به هیچ‌وجه برچسب نزنید

اگر کودک شما برای حضور در جمع احساس سستی می‌کند و بی‌اعتماد‌به‌نفس است، به هیچ‌وجه سعی نکنید با زدن برچسب بی‌عرضه، خجالتی یا بی‌دست‌وپا او را برای صحبت کردن مقید کنید. اولین گام برای پرورش این مهارت در کودکان، برچسب نزدن به آن‌هاست. به آن‌ها نکاتی را یادآوری کنید که بدون حضور شما موفقیت‌آمیز بوده است؛ مثلا جشن تولد یکی از دوستان کودکتان را به او یادآوری کنید و بگویید: «یادت هست بدون حضور من هم به تو خوش گذشت؟». بی‌دست‌وپایی کودک را نه یک مشکل روانی یا روحی بلکه یک موضوع طبیعی برای خود کودک جلوه دهید. کودک باید باور کند که این مشکل درواقع مشکل نیست و نباید از شما بترسد.

 

قصه‌گویی

خیلی از کودکان باهوشی که در طول دوران تحصیل خود نابهنجار تلقی می‌شوند و خلاصه در مدرسه اختلالات رفتاری آن‌ها آزاردهنده می‌شود، باهوش‌تر از آن هستند که بخواهیم با تنبیه آن‌ها را سرکوب کنیم. در چنین مواقعی بهتر است بچه‌های بیش‌فعال و کسانی را که رفتار‌های اجتماعی خوبی از خود نشان نمی‌دهند، با کمک قصه و حکایت، آرام کنیم.

یکی از روش‌های خوب برای آموزش فن بیان به کودکان، قصه‌گویی است. از فرزند خود بخواهید قصه‌هایی را که شنیده است، تعریف کند. قصه‌گویی به فرزند شما کمک می‌کند در بیان خود از لحن استفاده کند. از فرزند خود بخواهید گفتار هر یک از شخصیت‌های قصه را با لحن و صدایی شبیه همان شخصیت بیان کند.

بهتر است قصه‌گویی نیز در جمع انجام شود تا در رفع خجولی و غلبه بر کم‌رویی مؤثر باشد. در تمامی‌ این بازی‌ها، سعی می‌شود با استفاده از جذابیت‌های خاص بازی، فرزند شما به صحبت کردن و استفادۀ فعال از دایرۀ لغاتش ترغیب شود. همچنین خلاقیت وی در جمله‌سازی‌ها، درنهایت به تقویت توانایی گفتاری و هوش کلامی‌ او می‌انجامد.

 

زمان اختصاصی حرف زدن

یکی از وظایف مهم شما پدر و مادرها این است که خانۀ خود را به محیطی تبدیل کنید که در آن کودک شما احساس امنیت کند. اگر او آهسته صحبت می‌کند، صبور باشید. اگر گیر می‌کند، لغاتی برای کمک به او، پیشنهاد دهید. اگر او از اطلاعات برداشت اشتباهی می‌کند یا از لغات اشتباه برداشت می‌کند، نه خودتان مسخره‌اش کنید و نه اجازه دهید خواهر و برادرهایش مسخره‌اش کنند.

بیش ازحد تصحیح کردن لغاتی که کودک از آن‌ها استفاده می‌کند، به‌جای اینکه مهارت‌های ارتباطی او را افزایش بدهد، دقیقاً برعکس عمل می‌کند؛ مخصوصاً درمورد کودکانی که خجالتی‌اند. هر چقدر بیشتر اصرار کنید که کودکتان درست و صحیح صحبت کند، بیشتر خواهید دید او کمتر و کمتر حرف می‌زند. انتظار «کاملا صحیح صحبت کردن» یک کودک دقیقاً مثل این است که از کسی که رانندگی بلد نیست، انتظار داشته باشید بهتر رانندگی کند.

 

انواع بازی

بازی کردن با کودکان نقش مهمی‌ در پرورش فن بیان در آن‌ها دارد. کودکی که از نعمت بازی‌های فیزیکی محروم بماند و مدام درگیر بازی‌های کامپیوتری باشد، نه‌تنها از نظر مغزی ذهن فعالی نخواهد داشت، بلکه از آموختن مهارت‌های اجتماعی نیز بازخواهد ماند. در بازی کردن با کودکان می‌توان هزارویک نکتۀ آموزنده را دخالت داد؛ از همکاری در بازی‌های گروهی و لزوم تعامل با دیگران تا شیوۀ سخن گفتن با کسی که رقیب او تلقی می‌شود. از اینکه بچه‌ها دائم انفرادی بازی کنند، جلوگیری و سعی کنید خودتان نیز گاه هم‌بازی آن‌ها شوید.

کودکان با بازی کردن می‌توانند خیلی چیز‌ها را یاد بگیرند. توجه داشته باشید که تمامی‌ بازی‌های آموزش فن بیان به کودکان نیاز به تمرین و تکرار دارد. بهتر است یک گروه از کودکان هم‌سن‌وسال تشکیل دهید تا بتوانند با هم فن بیانشان را تقویت کنند، چراکه هر سخنران، نیازمند مخاطب است اما اگر این امکان وجود نداشت، خودتان هم می‌توانید با کودکتان این بازی‌ها را انجام دهید؛ برای نمونه می‌توانید از این نوع بازی‌ها برای آموزش فن بیان به کودکان خود استفاده کنید.

بازی حدس زدن: یک پاورپوینت ارائه کنید و در آن اسم یا شکل خاصی را بنویسید. از یکی از بچه‌ها بخواهید پشت به پاورپوینت بنشیند و مابقی بچه‌ها به‌نوبت درمورد آن چیز توضیح دهند تا کودک بتواند حدس بزند آن کلمه چیست.

توصیف اَشکال: یک تصویر با شکل‌های هندسی را به یکی از کودکان نشان دهید و از او بخواهید شکل‌ها را توصیف کند تا هم‌تیمی‌اش بتواند آن شکل را بکشد.

بازی چند تا: این بازی ساده مخصوصاً برای کودکان خردسال بسیار خوب است و آن‌ها را جذب خود می‌کند؛ برای مثال درمورد یک ویژگی خاص که در حیوانات مشترک است، از او سؤال کنید: «چند حیوان می‌توانی نام ببری که تخم می‌گذارند؟ چند تا حیوان نام ببر که در دریا زندگی کنند؟ چند تا حیوان نام ببر که برگ بخورند؟». و... این کار باعث می‌شود کودک فکر کند و به کلماتی که می‌شنود، دقت کند.

بازی مشاغل: به کودک بگویید فرض کند که یک شغل خاص دارد؛ مثلا کشاورز است. سپس از او بخواهید درمورد آن شغل صحبت کند و بگوید صاحب آن شغل چه کار‌هایی انجام می‌دهد. این کار به تقویت فن بیان و گفتار کودک، بسیار کمک می‌کند.

جان بخشیدن به اشیا: از کودک بخواهید خودش را به‌جای یک شیء بگذارد و از زبان آن برای شما صحبت کند؛ مثلا به جای عروسک یا مدادش.

..........................................

 

بخش زیادی از وقت کودکان در مدرسه می‌گذرد که در رشد مهارت گفتاری آن‌ها بسیار مؤثر است 

  • معلم‌ها بخوانند

 

104621.pngاگر معلم هستید و با شاگردان خود ارتباط کلامی‌ دارید، باید بی‌شتاب صحبت کنید و اطلاعات را در واحدهای کوچک ارائه دهید. دادن میزان زیادی اطلاعات در یک لحظه، سبب می‌شود این گروه از کودکان از درک مطلب عقب بمانند. ممکن است شما درسی را به پایان برسانید و او هنوز در حال دست‌وپنجه نرم کردن با مطالب دقایق اولیه‌ باشد.

کاری کنید ترس این گروه از کودکان، از بیان شفاهی بریزد و آن‌ها را به شرکت در فعالیت‌های کلاسی تشویق کنید. کودک را مطمئن سازید که هرگز او را با پرسیدن سؤالی که پاسخش را نمی‌داند، در تنگنا قرار نخواهید داد. وقتی دستش را بلند می‌کند، هر چقدر لازم است، به او زمان بدهید و اگر لازم شد، با سؤال‌های کمکی یاری‌اش کنید.

رویکرد دیگر این است که بین پرسیدن سؤال از دانش‌آموزان و پاسخ دادن آن‌ها زمانی مکث کنید؛ مثلا ممکن است از دانش‌آموزان بپرسید که سه دلیل انقلاب آمریکا چه بود. یک دقیقه صبر کنید، سپس یک دلیل را از کودک دچار بیش‌فعالی یا اختلال کمبود توجه بپرسید. این کار به او اجازه می‌دهد فکر کند و اولین نفری باشد که جواب می‌دهد.

به دانش‌آموزان دچار مشکل در بیان شفاهی، اجازه دهید به پرسش‌ها به شکل کتبی پاسخ دهند. ترتیبی بدهید تا دانش‌آموزی که کند می‌نویسد، از یادداشت‌های کلاسی دوستش استفاده کند یا فهرستی از نکات مهم درس برایش تهیه کنید. کودک دچار بیش‌فعالی یا اختلال کمبود توجه، ممکن است نتواند هم‌زمان هم گوش دهد و هم بنویسد. همچنین فشار زمانی را با کوتاه کردن تکالیف و امتحانات نوشتاری کاهش دهید؛ مثلا اگر آزمونی شش سؤال نوشتاری دارد، می‌توانید از دانش‌آموزان دارای بیش‌فعالی بخواهید که فقط به سه سؤال پاسخ دهند.

به دانش‌آموزان نشان دهید که چگونه افکارشان را پیش از نوشتن به‌صورت نقشه سازمان دهند. در یک «نقشۀ ذهنی»، یک تصویر یا لغت که نمایندۀ ایدۀ اصلی است، درون یک دایره در وسط صفحه قرار می‌گیرد. ایده‌های مرتبط نیز بر روی خط‌هایی که از ایدۀ اصلی منشعب می‌شوند، قرار می‌گیرند. راهکار «پرسش از خود» را در هنگام نوشتن، آموزش دهید تا دانش‌آموز بتواند بر روی مسائلی مثل اینکه در حال نوشتن برای چه کسی است، سعی دارد چه بگوید و آیا افکارش را واضح بیان کرده است، تمرکز کند.

 

کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی