کد خبر : 74607
/ 09:28
دکتر علیرضا رضاخواه

کودتا در کودتا

کودتا در کودتا

یک سال پیش در چنین‌روزی، پیش از نیمه‌شب ۱۵ جولای ۲۰۱۶، گروهی از نظامیان ترکیه با بستن پل‌های اصلی استانبول، تصرف شبکه‌های تلویزیونی و محاصرۀ بزرگ‌ترین فرودگاه کشور سعی کردند کنترل کشور را در دست بگیرند. هدف آن‌ها سرنگون کردن رجب طیب اردوغان بود، اما تلاششان با شکست مواجه شد، حادثه‌ای که سود آن بیش از هر‌کس دیگری نصیب شخص اردوغان شد. اردوغان خیلی زود و زیرکانه دریافت که این کودتای ناکام می‌تواند بهترین کاتالیزور برای دستیابی او به رؤیاها و جاه‌طلبی‌های شخصی‌اش باشد؛ از‌این‌رو با فرصت‌طلبی از کودتای ناکام علیه خودش اهرمی‌ ساخت برای کودتا علیه مخالفانش. تصفیه‌های خونین از همان شب اول شکست کودتا شروع شد. از سال گذشته تاکنون بیش از ٢٠٠هزار نفر از سازمان‌های مختلف سیاسی و امنیتی اخراج شده‌اند. بیشتر تصفیه‌ها در نهاد پلیس، ارتش و دستگاه قضایی صورت گرفت، همان نهادهایی که کانون حضور مخالفان اردوغان بود. در‌این‌میان ارتش، به‌عنوان نهاد اصلی حامی‌ ارزش‌های «کمالیسم»، بیشترین ضربه را، به‌ویژه در سطوح عالی خود، متحمل شد. به‌گزارش روزنامۀ «دیکین» ترکیه، وزارت دفاع ترکیه در آستانۀ سالگرد کودتای نافرجام ١۵ جولای ٢٠١۶ آمار رسمی‌ اخراجی‌های نیروهای مسلح ترکیه در سال اخیر را منتشر کرده است که بر‌این‌اساس ٧۶۵۵ نفر از پرسنل نیروهای مسلح ترکیه در یک سال اخیر اخراج شده‌اند. از‌بین این اخراجی‌ها ١۵٠ تن ژنرال ارتش ترکیه و ۴٢٨٧ نفر نیز از افسران با درجه‌های نظامی‌ مختلف بوده‌اند. این روند تا روز گذشته نیز ادامه داشت، به‌گونه‌ای که در آستانۀ برپایی مراسم سالگرد کودتای نافرجام حدود ٧٠٠٠ تن از کارمندان دولت و نیروهای نظامی‌ و انتظامی‌ اخراج شدند.

اما تصفیۀ نهادها و ساختارهای دولتی از نیروهای رقیب تنها دستاورد اردوغان از کودتای ١۵ جولای نبود؛ اردوغان توانست به‌دنبال فضای روانی ایجاد‌شده بعد از شکست کودتا پروژۀ تغییر ساختار سیاسی ترکیه از یک نظام پارلمانی به نظام ریاستی را با جدیت بیشتر دنبال کند، پروژه‌ای که قدرت اجرایی رئیس‌جمهور را دو‌چندان و اردوغان را از دارندۀ یک مقام نمادین سیاسی به سلطانی بلامنازع تبدیل می‌کرد؛ لذا اردوغان و حلقۀ مشاورانش در اقدامی‌ برنامه‌ریزی‌شده و با استفاده از دو کلید‌واژۀ «تروریست» و «کودتاچی» و ایجاد یک فضای امنیتی از‌یک‌سو گولنیست‌ها (که علاوه‌بر حضور در نهادهای قدرت ساختار غیر‌دولتی منسجمی‌ را به‌صورت یک دولت سایه در‌اختیار داشتند) و ازسوی‌دیگر کردها (که در چارچوب «حزب دموکراتیک خلق‌ها» به‌عنوان بازوی سیاسی «پ‌ک‌ک» فعالیت می‌کردند) را به‌عنوان دو رقیب قابل‌اعتنا از صحنۀ رقابت سیاسی حذف کردند. در‌کنار این اقدامات تصویب وضعیت فوق‌العاده نیز توانست کمک شایانی به پیشبرد اهداف اردوغان و کنترل اوضاع بکند.

اردوغان به‌خوبی توانست تهدیدهای ناشی از یک کودتای نظامی‌ و فضای پس از آن را به یک فرصت برای خود و هم‌حزبی‌هایش در حزب حاکم «عدالت و توسعه» تبدیل کند و در یک کودتای غیر‌نظامی قدرت را به‌سود خود یکدست سازد. ناگفته نماند که یکی از دلایل بسیار مهم موفقیت وی را می‌توان تکثر اپوزیسیون در این کشور دانست. گذشته از کردها و گولنیست‌ها، دیگر‌جریان‌های سیاسی در ترکیه، به‌دلیل فقدان «حس معاصرت» (مانند «حزب ‌جمهوری‌خواه خلق» که از حدود یک قرن پیش تا به امروز گفتمان سیاسی خود را به‌روز نکرده است) و یا داشتن مرزبندی‌های ایدئولوژیک با دیگرگروه‌های سیاسی (مانند «حزب ملی‌گرا»ی ترکیه که به‌هیچ‌وجه قابلیت تعامل با اقلیت‌های متکثر ترکیه را ندارد) و همچنین ماهیت منطقه‌ای و غیر‌ملی‌شان توان رقابت با حزب حاکم را ندارند. با‌این‌حال تحلیل‌گران معتقدند که روزهای خوش اردوغان در ترکیه مستدام نخواهد بود. راه‌پیمایی گستردۀ اخیر اپوزیسیون تحت عنوان «راه‌پیمایی عدالت» در این کشور را می‌توان آغازی بر پایان عصر اردوغان دانست. 

کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی