کد خبر : 74532
/ 23:31
مجیدعسگری، مدیر فرهنگ‌سرای بهشت و دبیر اجرایی طرح ملی گوهرشاد از اهداف این طرح می‌گوید؛

طرح ملی گوهرشاد، هویت پایتخت معنوی ایران

سیاست‌های فرهنگی رضاخان برای انهدام هویت دینی و ملی مردم ایران به‌‌قدری در سطح کشور گسترده بود که تقریباً هیچ خانوادۀ ایرانی‌ای نیست که از آن متأثر نشده باشد.

طرح ملی گوهرشاد، هویت پایتخت معنوی ایران

شهرآرا آنلاین / قیام مسجد گوهرشاد در تیرماه ۱۳۱۴ مقدمۀ خونینی برای مقاومت مردم ایران دربرابر این سیاست‌ها بود. به‌همین‌جهت هرچند که این قیام در مشهد اتفاق افتاده است، اما پرداختن به آن می‌تواند زمینه‌ای برای بازخوانی یک خاطرۀ مشترک در سراسر ایران باشد.از طرفی اگر مشهد بخواهد به‌عنوان پایتخت معنوی ایران در سطح کشور شناخته شود، باید هویت تاریخی و دینی خود را با پروژه‌هایی واقعی در سطح کشور تعریف کند. ازاین‌منظر و با توجه به اینکه طرح ملی گوهرشاد قابلیت تعریف اقدامات مختلف در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی را دارد، دارای پتانسیل‌های لازم برای تبدیل‌شدن به یک جریان محوری در معرفی مشهد به‌عنوان پایتخت معنوی ایران و شهری با صبغۀ تاریخی و انقلابی است.

 

هویت زن مسلمان 

ادعای رضاخان و حلقۀ تجدد وارداتی حامی او این بود که تغییر لباس و کشف‌حجاب زنان لازمۀ پیشرفت کشور است و زن باید از قید دین رها شود تا بتواند در مسیر پیشرفت قرار گیرد. جالب اینجاست که او مردم را در مسجدی می‌کشد که پانصد سال پیش از آن با دغدغۀ توسعۀ فرهنگی توسط یک زن مسلمان و فعال اجتماعی به نام «گوهرشاد» در تمدن دینی بنا شده است.

 

بازخوانی تاریخ نهضت مقاومت فرهنگی مردم ایران و بررسی ثمرات و نتایج آن در جهان کنونی

جنبش عظیمی که در مسجد گوهرشاد سرکوب شد، به‌معنای واقعی کلمه، یک نهضت بوده است، نه یک اتفاق و حادثۀ تاریخی. هفت سال دفاع مقدس و مقاومت مردم ایران در سال‌های ۱۳۱۴ تا ۱۳۲۰ که با قیام مسجد گوهرشاد آغاز شد، مقدمۀ نهضت حجاب و نفوذ تفکرات دینی کنونی به کشورهای غربی است و ثمرۀ خون شهیدان این قیام بعد از هشتاد سال به بار نشسته است. لذا بازخوانی این قیام مردمی می‌تواند نشان‌دهندۀ تاریخ مقاومت فرهنگی مردم ایران اسلامی باشد.

 

104246.jpg

 

مقابله با تطهیر پهلوی

در سال‌های اخیر جریان طراحی‌شده‌ای برای تطهیر دوران پهلوی در رسانه‌های وابسته به غرب به‌راه افتاده است. یکی از ابعاد مهم واقعۀ گوهرشاد، نشان‌دادن ددمنشی و استبداد رضاخانی است که به‌راحتی صدها نفر در یک شب و در مسجدی داخل حرم مطهر به خاک‌وخون کشیده می‌شوند. مهم‌تر از این کشتار، استبداد رضاخانی در اعمال سیاست‌های فرهنگی ضددینی این دوران است که با سرنیزه و اجبار به‌دنبال تغییر در مدل زندگی و حجاب مردم است.

 

تولید محتوا

دوران کشف‌حجاب رضاخانی و آنچه در مسجد گوهرشاد اتفاق افتاده است، دارای جذابیت‌ها و تراژدی‌های رسانه‌ای و هنری زیادی است که می‌تواند سرفصل‌های جدیدی در تولید محتوای فعالیت‌های فرهنگی و هنری کشور ایجاد کند. در فعالیت‌های فرهنگی و تاریخی دنیا برای اتفاقاتی بسیار کوچک‌تر از این واقعه موزه ساخته‌اند و تولیدات رسانه‌ای و هنری متنوعی انجام شده است. اما متأسفانه در میان فعالان فرهنگی و هنری بعد از انقلاب دوران استبداد رضاخانی با بایکوت کامل رسانه‌ای و فرهنگی مواجه شده و به‌جز برخی تولیدات هنری، اتفاق ویژه‌ای نیفتاده است. باتوجه به این کم‌کاری و غفلت انجام‌شده و ازطرفی فراگیری و جذابیت ماجرا توجه جدی‌تر از قبل برای شکل‌گیری گروه‌های خودجوش در حوزۀ تاریخ شفاهی و جمع‌آوری محتوا و همچنین ایجاد فضای جدیدی از تولیدات محتوایی و هنری نیاز است.

..........................................

 

در گفتگو با نویسندۀ پاریس پاریس مطرح شد

  • دلایل فراموشی قیام فیروزه‌ای 

 

104243.jpgمرگ آرام دختر نوغانی برای صیانت از گوهر وجودش در پاریس پاریس، همان رمان تاریخی که سعید تشکری دست به قلم شد و نوشت ، بهانه ای شد تا به کمک آن از واقعه‌ای حقیقی که در آن شاه مملکت با قلدری به‌دنبال بخشیدن آزادی‌های زورکی بود، پرده بردارد.کتاب پاریس پاریس تشکری در کنار ۲۰ داستان کوتاه او درباره گوهرشاد، ازجمله‌کتاب‌هایی است که به موضوع کشف حجاب و سیاست‌های اغلب سفرنامه‌ای رضاشاه (سیاست‌هایی که بعد از سفرهایش به کشورهای مختلف به آن‌ها می‌رسید) پرداخته است. سیاست‌های فرهنگی رضاخان هم جزو همین‌ها بود، سیاستی که بعد از سفر به ترکیه و دیدار با آتاتورک غرب‌گرا تدوین شد و زمینه‌ساز هفت سال مقاومت فرهنگی مردم ایران گردید.تشکری در گفتگو با شهرآرا به تعداد اندک آثار تولید‌شده دربارۀ این ماجرا اشاره دارد و معتقد است که: «اکنون نویسندگان و هنرمندان متعهد ما در حاشیه قرار گرفته‌اند.».

 

رسانه‌های ما هم مناسبتی شده‌اند

البته این نویسنده توجه اندک به قیام‌های مردمی نظیر گوهرشاد را به کم‌توجهی رسانه‌ها نیز گره می‌زند و در نقد خود به این موضوع اشاره دارد که رسانه‌ها در پرداختن به موضاعاتی نظیر حادثۀ گوهرشاد تنها بر پایۀ تقویم کاری و درج خبری با مضمون تقویم توجه دارند.تشکری در ادامه با ارائۀ مصداقی دراین‌باره، نقد خود را به رسانه‌ها کامل می‌کند و می‌گوید: «مگر تاکنون دربارۀ واقعۀ کشتار مسجد گوهرشاد مشهد ما تولید فرهنگی در سینما و تلویزیون داشته‌ایم؟ درصورتی‌‌‌که بارها به همین رسانه‌ها گوشزد شده موج ضد فرهنگی فضا را گرفته است.».

او در ادامه با تأکید بر اینکه قاب رسانه خالی از تولید و توجه به این مضامین است، بیان می‌کند: «مخاطب از طریق سخنرانی تهییج نمی‌شود. او الگوی فرهنگی دیداری و شنیداری می‌خواهد. باوجود‌این رسماً نویسندگان و هنرمندان متعهد ما در حاشیه قرار گرفته‌اند و انبوه‌سازان همیشگی هم دغدغۀ مطالبات فرهنگی جدی را ندارند.».

 

همین آثار اندک را تاب نمی‌آورند

این نویسنده در پاسخ به این سؤال که نویسندگان و هنرمندان ما چقدر توانسته‌اند با پردازش رویدادهای تاریخی نظیر قیام گوهرشاد یا سایر رویدادهای تاریخی (آن هم در قالب زیبا و دلنشین هنری) مؤثر واقع شوند، می‌گوید: «این پرسش را از کسانی بپرسید که همین چند کتاب ما را هم تاب نمی‌آورند و با برچسب اقلیتی‌بودن ما را به حاشیه سوق می‌دهند و می‌گویند اکثریت جامعۀ شهری این را نمی‌خواهد.».

نویسندۀ رمان پاریس پاریس دربارۀ ادعای برخی مبنی‌بر کهنه‌شدن قیام گوهرشاد، عنوان می‌کند: «فرهنگ دینی مگر کهنه‌پوشی دارد؟ تقواداشتن مگر یک‌شبه به‌وجود می‌آید؟ ظرفیت قیام گوهرشاد تازه دارد نوسازی می‌شود و اسناد جمع‌آوری‌شده توسط مدیریت امور هنری شهرداری مشهد، فرهنگ‌سرای بهشت و حسینیۀ هنر و نیز برگزاری همایش سروهای فیروزه‌ای توسط وحید جلیلی، معاون فرهنگی مشهد و دیگردوستان یک جمع‌گرایی مثبت است.».

تشکری با تأکید بر این مسئله که اسناد متروکه نمی‌شوند، اما بایگانی می‌شوند، ادامه می‌دهد: «اکنون ما این اسناد را داریم و پشتیبانی نیاز داریم. نمی‌دانم در دوره‌های بعدی آیا بحث مسجد گوهرشاد برای شهرداری بازهم در اولویت خواهد بود یا خیر.».

به‌گفتۀ این نویسندۀ مشهدی، سروهای فیروزه‌ای در مسجد گوهرشاد یک اتفاق ملی است که زیرساخت تولید هرگونه اثر در قالب هنر و ادبیات را دارد و در این ارتباط ضرورت آگاهی از چنین اتفاق ایمانی و مردمی برای نسل‌های آینده با روایتگری‌‌هایی ادبی احساس می‌شود و آثار آن هم ماندگار خواهد شد.تشکری متذکر می‌شود: «قیام ملی گوهرشاد یک رخداد محلی و بومی نیست. یک رویداد بزرگ در سطح جهان دینی شیعی ماست که در مظلومیت و معصومیت کامل به سر می‌برد! چه واقعه‌اش و چه تولیداتی که از سر ادای وظیفه و دین به آن انجام شده است.».

 

گوهرشاد آلترناتیو فضای فرهنگی مشهد

به گفتۀ او جمع‌آوری تاریخ شفاهی گسترده از شاهدان و باز ماندگان این واقعه اثبات کرد که چقدر این قیام ملی نیازمند تولید و بازتولید آثار هنری و ادبی است.این نویسندۀ مشهدی درمورد نقش نهادی مانند شهرداری مشهد در پرداختن به موضوع قیام گوهرشاد و تشکیل دبیرخانۀ ملی برای این قیام می‌گوید: «بی‌تعارف حرف بزنیم شهرداری مشهد و شخص آقای جلیلی و همکاران ایشان با برگزاری جشنوارۀ بهار فیروزه‌ای و سمینار گستردۀ سروهای فیروزه‌ای آلترناتیو عمیق و وسیعی را به مشهد منتقل کردند.».

نویسندۀ کتاب پاریس پاریس ادامه می‌دهد: «اما بازهم تأکید می‌کنم در کنار هنرمندان و نویسندگان باید رسانۀ ما با گریز از فضای ویترینی و جشنواره‌ای و موسمی از تولید این آثار از سر وظیفه پشتیبانی کند نه آنکه در سالروز این واقعه یادمان بیاید که قیام گوهرشاد را باید زنده نگه داشت!».

104245.jpg

..........................................

 

ازسوی معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد صورت می‌گیرد

  • رونمایی از نشان شهدای گوهرشاد 

 

104242.jpg«رونمایی از نشان‌ها و یادبود‌هایی حجمی شهدای گوهرشاد در محل احتمالی گورهای دسته‌جمعی این شهدای مظلوم در روز بزرگداشت گوهرشاد انجام خواهد شد.»

محمدجواد میری، مدیر امور هنری شهرداری مشهد ضمن اعلام این مطلب از رونمایی از انیمیشن ۷۰دقیقه‌ای و خوش‌ساخت که موضوع آن هویت مشهد و واقعۀ گوهرشاد است نیز خبر می‌دهد. به گفتۀ میری، برای تهیۀ این انیمیشن، دو سال زمان سپری شده که به‌زودی رونمایی

می‌شود.مدیر امور هنری شهرداری مشهد دربارۀ اقدامات شهرداری مشهد دربارۀ حادثۀ گوهرشاد در قالب‌های هنری می‌گوید: «یکی از موضوعاتی که شهرداری مشهد به آن ورود داشته، ساخت فیلمی درمورد واقعۀ گوهرشاد بود که اکنون این فیلم با عنوان "لحاف چهل‌تکه" در مراحل آماده‌سازی است.».

 

حجاب محور ضربه دوازدهم 

وی اقدام شهرداری به تهیۀ نشان‌ها و یادبودهای شهری را یکی دیگر از فعالیت‌های شهرداری مشهد برشمرد و اظهار کرد: «این نشان‌ها و یادبودها در روز بزرگداشت این قیام در مشهد رونمایی می‌شود.».

مدیر امور هنری مشهد که پیش‌ازاین در حوزۀ گوهرشاد دست‌به‌قلم هم شده و دراین‌رابطه کتابی با عنوان ضربه دوازدهم منتشر کرده است، در ادامه و در توضیحاتی مختصر برای این کتاب عنوان می‌دارد: «کتاب ضربه دوازدهم، سال ۸۶ از محل پژوهش‌های تاریخی تدوین و درقالب کتابچه‌ای منتشر شد.». به‌ گفتۀ وی، در این کتاب به‌ موضوع کشف حجاب در دوران رضاخان تا وقایع پس از آن در دوران پهلوی پرداخته شده است.

مدیر امور هنری شهرداری مشهد، حجم اندک فعالیت‌های صورت‌گرفته در دهه‌های گذشته ازسوی نهادهای فرهنگی کشور دربارۀ قیام گوهرشاد را نشانۀ «غربت گوهرشاد» می‌داند و می‌گوید: «در این حوزه و در قالب‌های گوناگون ادبی متأسفانه یک ضعف عمومی در گذشته وجود داشته است.».

محمدجواد میری می‌افزاید: «آنچه باید درمورد حادثۀ قیام گوهرشاد به آن اشاره داشت، این است که درمورد این حادثه یک غربت مضاعف وجود دارد. به‌ویژه در دوران رضاشاه و با توجه به سیاست‌های وارداتی او تلاش‌های بسیاری صورت گرفت تا این حادثۀ تاریخی منعکس نشود.».

به گفتۀ میری با وجود عظمت و وسعت حادثۀ گوهرشاد، دراین‌رابطه حتی سال‌ها کسی جرئت نداشت به این حادثه و علل شکل‌گرفتن این رویداد تاریخی بپردازد.

میری ادامه می‌دهد: «البته در دهه‌های اخیر این توقع از دستگاه‌های فرهنگی وجود داشت که با تولیداتی فرهنگی این غبار فراموشی را از این تابلوی مقاومت مردمی بردارند، بااین‌حال در تمام این مدت به‌جز تعداد اندکی از آثار، اقدام درخورتوجهی ازسوی نهادهای فرهنگی کشور صورت نگرفته است.».

مدیر امور هنری شهرداری مشهد در نگاهی گذرا به حادثۀ گوهرشاد و وقایع شکل‌گرفته در این حوزه، ادامه می‌دهد: «واقعۀ گوهرشاد ماحصل مقاومت چندسالۀ مردم دربرابر سیاست‌های وارداتی و اجباری رضاخان است که با جامعۀ مذهبی مردم ایران در تعارض بود.».

میری در ادامۀ ممنوعیت روضه‌خوانی و عزاداری، ممنوعیت پوشیدن لباس روحانیت و منبررفتن، تغییر لباس و درنهایت فرمان کشف حجاب را ازجمله‌سیاست‌های رضاشاه ذکر می‌کند که با مقاومت مردمی و جامعۀ روحانیت همراه شد و دراین‌باره مردم مشهد با تجمع در مسجد گوهرشاد دربرابر این سیاست‌ها اعتراض کردند.

 

104244.jpg

 

قیام گوهرشاد، حلقه‌ای از مقاومت مردم

مدیر امور هنری شهرداری مشهد می‌افزاید: «در این حوزه هرکدام از سیاست‌های دستوری رضاشاه با مقاومت‌هایی ازسوی مردم همراه شد که در نگاهی به هرکدام از این رویدادها، می‌توان این رویدادها را با استفاده از انواع قالب‌های هنری و جذابیت‌های بصری دستمایۀ پردازش هنری قرار داد.».

اما میری در پاسخ به ارزیابی اقدامات و تلاش‌های صورت‌گرفته برای معرفی قیام گوهرشاد به‌عنوان یک برند فرهنگی و هویتی مشهد اظهار می‌دارد: «بی‌شک قیام گوهرشاد را به‌واسطۀ آنکه در مشهد شکل گرفته است، می‌توان جزو برندهای هویتی‌تاریخی این شهر دانست که دراین‌رابطه پس از ورود شهرداری مشهد به موضوع قیام گوهرشاد، حرکت‌هایی ازجمله ورود پژوهشکده‌های تاریخ‌نگاری واقعۀ گوهرشاد شکل گرفت و بسیار ارزنده است. امیدواریم این حرکت‌ها به جریانی برای پرداختن به حادثۀ گوهرشاد تبدیل شود.».

 ..........................................

 

گفتگو با نویسندۀ اولین کتاب دربارۀ قیام گوهرشاد:

امیدوارم این حرکت ادامه داشته باشد

 

104247.jpg

   

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی