کد خبر : 74004
/ 21:38
مطالبات نخبگان از شورا و مدیریت شهری آینده در حوزۀ بلندمرتبه‌سازی؛

نه به «برج‌سازی» بی‌ضابطه

با هیاهوی تبلیغات در بیلبوردها و تلویزیون‌های شهری خیلی زود مشتریان اعیانی‌شان را برگزیدند و این‌گونه شد که تب برج‌سازی و بلندمرتبه‌سازی در مشهد بالا گرفت ...

نه به «برج‌سازی» بی‌ضابطه

خبرنگار: محدثه شوشتری

به گزارش شهرآرا آنلاین / ظهورشان در شهر با موج تبلیغات گسترده، غوغایی به پا کرد؛ برخی‌ها با شعار «زندگی را در هتل پنج‌ستاره تجربه کنید» و برخی با توصیف سبکی از زندگی اشرافی و تجملاتی در خانه‌ای با باغ خصوصی، لابی مجلل، خدمات رُفت‌وروب و آشپزی، مجموعۀ آبی، نگهداری کودکان، کافی‌شاپ و...، اسمشان را بر سر زبان‌ها انداختند، با هیاهوی تبلیغات در بیلبوردها و تلویزیون‌های شهری خیلی زود مشتریان اعیانی‌شان را برگزیدند و این‌گونه شد که تب برج‌سازی و بلندمرتبه‌سازی در مشهد بالا گرفت و آن را تا «سونامی برج‌سازی در مشهد» پیش برد؛ سونامی‌ای که به گفتۀ متخصصان حوزۀ شهرسازی، بی‌ضابطه و بی‌برنامه ظرفیت چند دهه برج‌سازی مشهد را در طول سه‌چهار سال (۸۷ تا ۹۱) پُر کرد.

مجوزها همانند آب‌خوردن یکی پس از دیگری به برج‌سازان در نقاط دلخواه آن‌ها از شهر داده شد و حتی خود مدیریت شهری شریک بزرگ برج‌سازان شد! این برج‌ها یکی پس از دیگری در «بالاشهر» مشهد بدون درنظر‌گرفتن «طرح‌های پیوست زیست‌محیطی» و «کارشناسی» قد برافراشتند و این شد که تعداد انگشت‌شمار آن‌ها در چند سال به استناد مجوزهای صادر‌شده، به ۲۰۰ رسید؛ کار تا جایی پیش رفت که حتی مجوز به برج ۳۳طبقه بر فراز ارتفاعات جنوبی مشهد داده شد؛ البته در این مورد خوشبختانه با متوقف‌شدن ساخت‌وسازها در ارتفاعات، سایۀ سنگین ساخت این هتل ۷ستاره از روی کوه‌ها، محو شد. درعین‌حال خیلی از مجوزها عملیاتی شده و در مناطقی نظیر هفت‌تیر، هاشمیه و بولوار جانباز برج‌ها به دلخواه سرمایه‌گذاران جا خشک کردند.

دراین‌میان، نوک پیکان انتقاد متخصصان شهرسازی از این برج‌سازی بی‌ضابطه به سوی مدیریت شهری سابق است که معتقدند شهرفروشی کردند تا شهرگردانی کنند؛ برج‌سازی و بلندمرتبه‌‌‌سازی را فقط و فقط به‌دلیل منافع اقتصادی و نه منافع شهری دنبال کردند. این دغدغۀ متخصصان شهرسازی در دورۀ فعلی مدیریت شهری جدی گرفته شد، باوجوداین به‌دلیل حجم مجوزهای صادرشده، این مدیران فعلی بودند که مجبور به پاسخ‌گویی شدند و با شروع پروژه خیلی از برج‌ها، دیگر امکان ممانعت از ساخت نداشتند. 

حال با توجه به اینکه در آستانۀ روی‌کارآمدن دورۀ پنجم شورای اسلامی و مدیریت شهری هستیم، به سراغ برخی از متخصصان حوزۀ شهری رفته‌ایم که در ادامه، مطالباتشان در حوزۀ بلند‌مرتبه‌سازی و برج‌سازی و توسعۀ اصولی مشهد از شورای آینده بیان می‌شود.

 

نه به دامان سوداگری بیفتیم و نه رکود را تشدید کنیم

ابتدا به سراغ سیدمهدی درهمی، استاد دانشگاه و دکترای برنامه‌ریزی شهری می‌رویم که سابقۀ مدیریت در طرح میدان شهدا و شرکت گردشگری سپاد را در کارنامه‌اش دارد و عضو سازمان نظام‌مهندسی خراسان‌رضوی است. وی حوزۀ ساخت‌و‌ساز و توسعۀ شهری را راهبردی‌ترین نقطه در فعالیت‌ مدیران شهری می‌داند و می‌گوید: «ما دچار افراط و تفریط در شهر مشهد شده‌ایم. در این بحث اگر کسی بخواهد از افراط دوری کند، دچار تفریط می‌شود که کندی، رکود و بی‌رونقی ایجاد می‌کند و کسی که بخواهد به‌دنبال تغییر در تفریط باشد، به دامان افراط می‌افتد و یک تحرک کنترل‌نشده، غیراستاندارد با تصمیم‌های خلق‌الساعه و غیرکارشناسی در اقتصاد شهری را درپی‌ می‌گیرد. خود این روند نیز مخرب است.».

این صاحب‌نظر حوزۀ شهرسازی در بیان مطالبات از مدیریت‌شهری در حوزۀ بلندمرتبه‌سازی، عنوان می‌کند: «باید به دور از شتاب‌زدگی به سراغ این موضوع بروند. مشخص کنند آیا تعریف مشخصی از وضعیت فعلی مشهد دارند؟ آیا نقطۀ پیش‌رو را ترسیم کرده‌اند که قرار است در چه شاخص‌هایی به چه اعدادی برسیم؟ متأسفانه در شهر مشهد، بدون داشتن راهبرد و شاخص دست به هر اقدامی در توسعۀ شهر زده می‌شود.».ادامۀ توضیحات درهمی به اینجا می‌رسد که «اگر راهبرد توسعه نداشته باشیم، وضعیت مشهد به‌همین‌شکل خواهد ماند؛ یا به دامان سوداگری می‌افتیم و شهر به بازار مکاره تبدیل می‌شود که هر کسی در هر نقطه‌ای پول بدهد، به او مجوز ساخت می‌دهیم، یا بدون استراتژی می‌افتیم به جان بلندمرتبه‌سازی و شاهد رکود سرمایه‌گذاری می‌شویم و با بدبینی تصور می‌کنیم هر سرمایه‌گذاری ارباب زروزور است؛ درحالی‌که خیلی از این‌ها کارآفرین هستند که مدیران شهری باید به نفع شهر آن‌ها را هدایت کنند.».

 

با بلندمرتبه‌سازی بی‌ضابطه در شهر مواجه شده‌ایم

«خوش‌حالیم که پول جذب کرده‌ایم غافل از اینکه این پول بیمار‌گونه، هم بدنۀ شهرداری را در درازمدت مریض می‌کند، هم بدنۀ شهر را.». این جمله، توصیفی از درآمدهای حاصل از تراکم‌فروشی و صدور پروانه برای بلندمرتبه‌سازی است که درهمی به آن معتقد است و می‌گوید: «متأسفانه با یک بلندمرتبه‌سازی بی‌ضابطه در شهر مواجه شده‌ایم که ناشی از تشویق مدیریت شهری بوده است تا از محل فروش تراکم، درآمد به دست بیاورد. این نوع درآمدزایی همانند سیل می‌ماند که نه‌تنها مفید نیست، بلکه مخرب هم هست. در این شرایط مدیریت شهری به ولخرجی می‌افتد؛ غافل از اینکه این پول پایدار نیست و از طرفی هم سهم نسل‌های بعدی است که هدر داده‌اند.».

وی به آماری از میزان صدور پروانۀ ساخت‌وساز در سال۹۱ اشاره می‌کند که به ۵/۱۰ میلیون مترمربع در مشهد رسید و می‌گوید: «نیاز مشهد به صدور پروانه‌های ساخت، حدود ۵/۳میلیون تا ۴میلیون مترمربع در سال است. وقتی بیشتر از این میزان در یک سال مجوز داده می‌شود، یعنی از ظرفیت سال‌های بعدی استفاده می‌کنیم. این روش بدی است که با پول‌دادن هر دری برایت باز شود. استدلال این است که ادارۀ مدیریت شهری پول می‌خواهد، اما آیا مدیریت‌شهری به‌دنبال بهینه‌کردن هزینه و کاهش هزینه‌های زائد رفته است؟».

این کارشناس برنامه‌ریزی شهری در ادامۀ سخنانش مصداقی از این برج‌ها می‌آورد که بدون مطالعات کارشناسی قد علم کرده‌اند و می‌گوید: «کنار بوستان کوهسنگی که یک سرمایۀ بین‌نسلی و پُر‌رفت‌وآمد است، یک نفر مجوز برج می‌خواهد و ما به او مجوز می‌دهیم تا پارک عمومی کوهسنگی، حیات‌خلوت این برج شود و مردمی که برای رهاشدن از هیاهو و شلوغی شهر به پارک آمده‌اند، خودشان را در مواجهه با یک ساختمان غول‌پیکر ببینند و به‌جای احساس آرامش و امنیت، احساس ناامنی کنند.».

 

تأکید بر گفتمان تخصصی، نه تعلق‌خاطر سیاسی

درهمی در پایان سخنانش انگشت انتقاد خود را به‌سمت نخبگان و مدیران شهری نشانه می‌گیرد و بیان می‌کند: «ما نخبگان شهری و مدیران نخبه داریم، اما متأسفانه از گفتمان تخصصی و بدون تعلق‌خاطر از مسائل سیاسی اجتناب می‌کنند. باید مدیران صادقانه خطاهای راهبردی دورۀ مدیریت خودشان و طیف سیاسی خود را بگویند تا آیندگان استفاده کنند. من خودم مدیر طرح میدان شهدا بودم؛ بارها از این طرح بدون ملاحظه دوران مدیریت خودم انتقاد کرده و از خطاهای موجود سخن گفته‌ام. ما درحالی بازسازی میدان شهدا و بافت‌های فرسوده را آغاز کردیم که تجربۀ جدی از بازسازی در مشهد نداشتیم. طبیعی است که خطاهایی داشته‌ایم؛ اما مدیران باید صادقانه این خطاها را بگویند تا در طرح‌های بعد تکرار نشود و تا حد ممکن اصلاح شوند.».

شبیه این انتقاد را در گفته‌های دکتر جواد خدایی، دیگرصاحب‌نظر حوزۀ شهری نیز می‌بینیم که عنوان می‌کند: «موضوع بلندمرتبه‌سازی باید ابتدا تبدیل به یک گفتمان نخبگانی شود تا پس از بررسی جوانب مختلف آن، از دل این گفتمان ضوابط و مقررات قانونی خارج شود، نه اینکه بدون توجه به جنبه‌های زیست‌محیطی، هویت بصری و شهری، مباحث ترافیکی و... صرفاً به‌دلیل منافع اقتصادی دست به بلندمرتبه‌سازی بزنیم.».

بلند‌مرتبه‌سازی یکی از دغدغه‌های متخصصان حوزۀ محیط زیست نیز هست. برای نمونه، محمد عرفانی، معاون نظارت و پایش اداره‌کل حفاظت محیط زیست خراسان‌رضوی در گفتگو با شهرآرا، خواستار توجه بیشتر مدیران شهری به مباحث زیست‌محیطی در زمینۀ ساخت‌‌و‌ساز شده و عنوان می‌کند: «متأسفانه هیچ‌یک از مرتفع‌سازی‌هایی که تاکنون در مشهد انجام گرفته، پیوست زیست‌محیطی نداشته‌اند. برج‌های بی‌ضابطه، علاوه‌بر اینکه مانع جریانات بادی می‌شوند، جزیرۀ حرارتی ایجاد می‌کنند که افزایش دما و تشدید آلودگی هوا را به‌دلیل جابه‌جا‌نشدن آلاینده‌ها به‌دنبال دارند.».

 

حفظ منافع مردم یا منافع بساز‌وبفروش‌‌ها

در ادامۀ بررسی این مبحث به سراغ دکتر احمدیان، استاد دانشگاه و دکترای برنامه‌ریزی شهری نیز می‌رویم که معتقد است: «باید از ریشه بحث برج‌سازی در مشهد سامان داده شود. سرنوشت شهری مثل مشهد را نباید به دست تجار و بسازوبفروش‌ها بسپاریم. نباید حاکمیت اقتصاد حرف اول را بزند. مدیریت شهری و شورای شهر باید با این مسئله برخورد ریشه‌ای کند. مشهد را به‌سمتی ببرند که اقتصاد حرف اول را نزند، بلکه مصالح شهر و منافع مردم حرف اول را بزند. ما تاوان منافع کسانی را می‌دهیم که منافع افتصادی خودشان را با تحمیل خسارت‌های فراوان به شهر به دست آوردند.». وی به تجربۀ شکست‌خوردۀ اندیشه‌های مدرنیته در غرب اشاره می‌کند و می‌گوید: «حتی در دنیا نیز چندین دهه است به این مسئله پی‌ برده‌اند که حاکمیت اقتصاد در شهر، توسعۀ لجام‌گسیخته و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه‌، معضلات زیست‌محیطی را به‌دنبال دارد. نمونۀ این تغییررویه به "منشور آتن" در سال۱۹۳۳ برمی‌گردد. در آن سال بزرگ‌ترین شهرسازان دنیا دور یک میز نشستند و بررسی کردند که چرا شهرهایشان پُر از آلودگی شده، احساس امنیت و آرامش ندارند و اگر به همین رویه ادامه دهند، به‌تدریج دیگر شهرهایشان قابل زیست نخواهند بود. درنهایت به این نتیجه رسیدند که در مدل تحول در توسعۀ شهری، راه را اشتباه رفته‌اند و در این سال‌ها با ۹۰ بند مصوب در منشور آتن به‌دنبال اصلاح رویه برآمدند. حالا ما به‌جای درس‌گرفتن از این تجارب جهانی، راه اشتباه رفتۀ آنان را در توسعۀ شهری در پیش گرفته‌ایم.».

 

باید خط قرمز درشتی روی برج‌سازی بکشیم

نکتۀ دیگری که این مدرس دانشگاه به آن اشاره می‌کند، این است که: «برج‌سازی به‌دلیل فشار بیش‌ازحد به پوستۀ زمین، سبب فشار و تحریک گسل‌ها نیز می‌شود. با توجه به قرارگرفتن بیشتر ایران روی کمربند زلزله ازجمله محاصرۀ مشهد با گسل‌های مختلف و همچنین برداشت بی‌رویه از دشت مشهد که سبب فرونشست زمین شده است، باید خط قرمز درشتی روی برج‌سازی بکشیم.».

 

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:

ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱۳ خرداد

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی