کد خبر : 73798
/ 23:41
هم‌زمان با «روز ملی جمعیت»، بار دیگر صاحب‌نظران و نخبگان از نرخ رشد جمعیت کشور ابرازنگرانی کردند؛

زنگ خطر تبدیل ایران به خانۀ سالمندان

تغییر و تحولات نرخ رشد جمعیت در سال‌های اخیر، جامعۀ ایران را با بحران کاهش جمعیت جوان و پیرشدن جمعیت مواجه کرده است.

زنگ خطر تبدیل ایران به خانۀ سالمندان

گروه گزارش

به گزارش شهرآرا آنلاین / وجود این بحران درحال‌حاضر خیلی به چشم نمی‌خورد، به‌ویژه که هنوز نهادهای حاکمیتی برای ورود هرسالۀ هزاران جوان به عرصۀ اشتغال نگران هستند؛ اما نرخ رشد جمعیت کمتر از ۲درصد به‌تنهایی می‌تواند نشانگر بحرانی باشد که اگر به‌درستی مدیریت نشود، از آنچه تصور می‌کنیم، نزدیک‌تر خواهد بود.

ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت در اردیبهشت۹۳ ازسوی‌ رهبر انقلاب و با تأکید بر افزایش جمعیت و نرخ باروری، تکلیفی بر همۀ نهادهای دولتی و مردمی‌ مسئول در موضوع جمعیت و خانواده بود؛ هرچند متأسفانه دستگاه‌های متولی دراین‌زمینه عملکرد قابل‌قبولی به جا نگذاشته‌اند. با توجه به فرارسیدن روز ملی جمعیت (سی‌ام اردیبهشت‌ماه)، در این گزارش به سراغ برخی از صاحب‌نظران و کارشناسان حوزۀ فرهنگی و اجتماعی رفته‌ایم.

 

عده‌ای همچنان سیاست کنترل جمعیت را زیرپوستی اجرا می‌کنند

103115.jpgدرهمین‌زمینه، دکتر کبری خزعلی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتگو با شهرآرا با بیان اینکه این نهاد هم سیاست‌ها را بررسی کرده و به دستگاه‌های دولتی ابلاغ کرده است، می‌گوید: «باوجود همۀ تأکیدات بر اجرایی‌شدن این سیاست‌ها، دولت یازدهم عملا به این سیاست‌ها بی‌توجه بوده و به سند ۲۰۳۰ یونسکو ملحق شده است.»

وی به تأکید سند جهانی توسعۀ پایدار ۲۰۳۰ بر کنترل جمعیت در کشورها اشاره می‌کند و می‌گوید: «آنچه به‌عنوان سیاست‌های جمعیتی در کشور انجام شد، درحقیقت همان سیاست‌های قبلی درخصوص کنترل جمعیت بود که البته نام آن را تغییر دادند.»

 

«تنظیم خانواده» شد «بهداشت و سلامت مادر»؛ اما محتوا تغییر نکرد

دکتر خزعلی ادامه می‌دهد: «فعالیت‌هایی درراستای اجرای سیاست‌های جمعیتی انجام شد، مثلا تبلیغاتی صورت گرفت و وزارت بهداشت هم بخش‌نامه‌هایی صادر کرد؛ اما همۀ برنامه‌هایی بود که از قبل انجام می‌شد و تنها نام آن تغییر کرده بود. "تنظیم خانواده" شد "بهداشت و سلامت مادر"؛ اما محتوا تغییر نکرد.» 

این صاحب‌نظر حوزۀ فرهنگی و اجتماعی، برخی آسیب‌های کاهش جمعیت را برمی‌شمارد و می‌گوید: «در آینده ما خانۀ سالمندانی به‌وسعت ایران خواهیم داشت و تعداد کمی‌ کودک و نوجوان که باید مخارج این خانۀ سالمندان را تأمین کنند.»

وی ادامه می‌دهد: «این نوجوانان و کودکان باید هم مخترع و مبتکر و دانشمند باشند و هم کارمند و کارگر و امور کشور را اداره کنند و هم از سالمندان نگهداری کنند.»

 

مشکلات اقتصادی بر کاهش جمعیت تأثیرگذارند

دکتر خزعلی مشکلات اقتصادی را از عوامل تمایل‌نداشتن خانواده‌ها به فرزندآوری عنوان می‌کند و می‌گوید: «با صنعتی که تولید ندارد، کشور ما ضعیف‌تر می‌شود و دربرابر برنامه‌های دشمن، تاب مقاومت نخواهد داشت.» 

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی معقتد است که درصورت کاهش نرخ رشد جمعیت و به‌تبع آن کاهش جمعیت مشغول‌به‌کار در جامعه پس از مدتی برای ادارۀ امور کشور مجبور می‌شویم نیروی انسانی موردنیاز را وارد کنیم.

وی می‌گوید: «مهاجرانی وارد کشور می‌شوند و قطعاً این افراد از دانشمندان و افراد باتجربۀ دیگرکشورها نخواهند بود. مسلماً افراد با تفکر داعشی هستند که بتوانند در ایران نفوذ کرده و درنهایت این تمدن را به اضمحلال بکشانند.»

وی بیان می‌کند: «بسیاری از زنان و مردان می‌دانند که جامعه به موضوع افزایش جمعیت نیاز دارد؛ اما اغلب تمایلی به فرزندآوری ندارند و این به‌دلیل فرهنگ‌سازی است که در چند سال گذشته در کشور صورت گرفته است.»

خزعلی می‌گوید: «در تحلیل‌هایی که درخصوص کنترل جمعیت در ایران صورت گرفته، بخشی از آن مربوط به تأمین دارو و شرایط عمل جراحی است؛ در‌حالی‌که بخش بسیار مهم و بزرگ‌تر آن، فرهنگ‌سازی است.»

وی می‌افزاید: «در این فرهنگ‌سازی خانواده‌ها به فرزندان خود به‌عنوان یک نعمت نگاه نمی‌کنند و بیشتر فرزند را مایۀ اذیت خود می‌دانند و به‌همین‌دلیل فرزند کمتر بین مردم جاافتاده است.»

 

موضوع کنترل جمعیت، یک طرح آمریکایی است

دکتر خزعلی می‌گوید: «موضوع کنترل جمعیت، طرحی آمریکایی است که پیش‌ازاین در زمان رضاخان و حتی در دورۀ ناصرالدین‌شاه هم مطرح شد. توسعۀ آمریکایی به‌معنی نابودی فرهنگ ایرانی است و این توسعه که این‌روزها باعنوان برنامۀ ۲۰۳۰ دوباره مطرح شده، به‌دنبال نابودی جوامعی مانند ایران است.»

 

رشد جمعیت، ضامن توسعه

103116.jpgغلامرضا حسنی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد، ۳عامل تأثیرگذار در رشد جمعیت را مرگ‌ومیر، موالید و مهاجرت عنوان می‌کند و می‌گوید: «نرخ رشد جمعیت ایران بین سال‌های ۱۳۳۵تا۱۳۴۵حدوداً ۱/۳درصد بوده و بین سال‌های ۱۳۴۵تا۱۳۵۵ که از سال۱۳۵۰ سیاست تنظیم خانواده شروع شد، رشد جمعیت از۱/۳درصد به ۷/۲درصد رسید؛ یعنی در سال۱۳۵۵رشد جمعیت ۴درصد کاهش یافت.

وی ادامه می‌دهد: «از سال۱۳۵۵تا سال۱۳۶۵ با توجه به اینکه انقلاب تازه پیروز شده بود و کشور هم درگیر جنگ بود، رشد جمعیت ایران از ۷/۲درصد در سال ۱۳۶۵به ۹/۳درصد رسید که منجر به افزایش ۵۰درصدی جمعیت ایران گردید و جمعیت ۳۳میلیونی کشور به ۵۰میلیون رسید.»

 

درحال‌حاضر نرخ رشد جمعیت کشور ۲/ ۱درصد است

به گفتۀ این صاحب‌نظر حوزۀ اجتماعی، با اجرای سیاست کنترل جمعیت در دهۀ۷۰، رشد جمعیت ایران از ۹/۳درصد در سال۱۳۶۵ به ۷/۲درصد در سال۱۳۷۵ کاهش یافت و این رقم در سال۱۳۸۵به ۳/۱درصد رسید و هم‌اکنون ضریب رشد جمعیت کشور ۲/ ۱درصد است که درواقع می‌توان گفت در سال ۱۳۶۵رشد جمعیت به ازای هر ۱۰۰۰نفر، ۳۹ نفر بوده است که اکنون این رقم به ۱۲ نفر کاهش یافته است. 

دکتر حسنی با بیان این مطلب که توسعه بدون رشد جمعیت رخ نمی‌دهد، تصریح می‌کند: «توسعه در کشورهای توسعه‌یافته دقیقاً در اوج رشد جمعیتشان اتفاق افتاده است؛ حتی انقلاب صنعتی زمانی رخ داد که بیشرین رشد جمعیت را داشتند. درواقع رشد جمعیت منجر به تقسیم کار اجتماعی بیشتر و توسعه می‌شود و در نظریات توسعه، رشد جمعیت یک پارامتر مثبت تلقی می‌شود.»

این جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، دلیل اینکه چرا در گذشته رشد جمعیت در ایران به‌عنوان یک معظل بوده است را چنین عنوان می‌کند: «مشکل ما با رشد جمعیت نبود، بلکه با شدت رشد جمعیت بوده است. درواقع هر کشوری برای توسعه به رشد جمعیت نیاز دارد؛ ولی باید ساختارهای کشور را با میزان رشد جمعیت هماهنگ کنند و به افزایش نیازهای ایجادشده مثل اشتغال پاسخ داده شود، وگرنه ظرفیتی که می‌تواند برای کشور به بالقوه تبدیل شود، به یک تهدید جمعیتی تبدیل می‌شود.»

 

۲۰ سال آینده، ضریب رشد جمعیت منفی خواهد بود

دکتر حسنی درمورد میزان باروری زنان ایرانی اظهارنظر می‌کند: «شاخص باروری نشان می‌دهد که یک زن در یک محدودۀ جغرافیایی به‌طورمتوسط چند فرزند می‌تواند به دنیا بیاورد. در کشورمان هر زن در سال۱۳۶۵ به‌طور متوسط۶ تا ۷ فرزندآوری داشته است که اکنون این رقم به ۶/۱نفر کاهش یافته است که درواقع این رقم زیر خط جایگزینی است؛ یعنی کشور ما با رقم ۶/۱ قادر به جایگزینی و تجدیدنسل نیست و در ۱۵تا۲۰سال آینده ضریب رشد جمعیت ما کمتر از نیم درصد یا منفی خواهد بود که همگان باید این موضوع را جدی بگیرند.»

 

بیکاری، از عواملی است که رشد جمعیت را کاهش می‌دهد

وی اقتصاد را یکی از پارامترهای مثبت در زادوولد دانسته و می‌افزاید: «ما قبل از آنکه نگران افزایش یا کاهش رشد جمعیت باشیم، باید نگران مدیریت آن باشیم. رشد جمعیت باید هم در بعد کیفی و هم در بعد کمی مدیریت شود. در سیاست‌های جمعیتی که ازسوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده است، به هر دو بعد کمی و کیفی کاملا توجه شده است؛ ولی درواقع ما در اجرا مشکل داریم.»

این جامعه‌شناس تأکید می‌کند: «ما کشوری هستیم که در بهترین شرایط ساختاری جمعیت هستیم و هم‌اکنون بیش‌از ۷۱درصد جمعیت در سن فعالیت هستند؛ یعنی در سن ۱۵تا۶۴ سالگی به سر می‌برند. ولی وقتی بیکاری باشد، سلامت جسمانی، روحی و روانی افراد دچار مشکل می‌شود و به‌جای اینکه رشد جمعیت برای ما یک فرصت و ظرفیت باشد، تبدیل به یک تهدید و معضل می‌شود.»

 

روستانشینی و خوش‌نشینی یا شهرنشینی و حاشیه‌نشینی؟

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد می‌گوید: «آینده‌نگری جمعیت روستاها بحرانی‌تر از مسائل شهرهاست. متأسفانه روند رشد مهاجرت روستائیان به شهرها بسیار زیاد است؛ در‌حالی‌که اکثر روستاها خالی از جوانان و نیروی کار است و روستاهای ما پر از افراد میان‌سال و کهن‌سال است. اگر این روند به همین شکل پیش برود، در آینده روستاها که تأمین‌کنندۀ نیروی کار و کشاورزی هستند، خالی از سکنه خواهند شد. مهاجرت روستائیان به شهرها به‌دلیل سکونت آن‌ها در حاشیۀ شهرها، خود باعث افزایش حاشیه‌نشینی و آسیب‌های اجتماعی می‌شود. مسئولین باید به موضوع روستاها و مهاجرت آنان به شهرها نگاه ویژه‌ای داشته باشند.»

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:

ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا 30 اردیبهشت

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی