کد خبر : 73166
/ 20:27
تداوم وقوع زلزله‌های سفیدسنگ همچنان موجب نگرانی مردم است؛

پیش‌لرزه یا پس‌لرزه؟

استان خراسان رضوی و مشهد همچنان شاهد پس‌لرزه‌های سفیدسنگ است و تا زمان نگارش این مطلب بیش از ۵۰۰زلزله در این محدوده ثبت شده است. اما علت این موضوع چیست؟

پیش‌لرزه یا پس‌لرزه؟

چرا پس از گذشت این میزان از لرزش زمین، همچنان شاهد وقوع پس‌لرزه‌ها هستیم؟ اما سؤال اساسی اینجاست که آیا زلزله‌های فعلی پس‌لرزه هستند یا پیش‌لرزه و نمونه‌ اصلی هنوز رخ نداده است؟ برای پاسخ به سؤالات بالا نگاهی جامع به پدیده‌ زمین‌لرزه خواهیم داشت.

 

زلزله چیست؟

کره‌ زمین چهار لایه‌ اصلی دارد؛ هسته‌ داخلی، هسته‌ بیرونی، گوشته و پوسته. پوسته و لایه‌ بالایی گوشته یک تکه نیستند و مانند پازل از بخش‌های متعددی تشکیل شده‌‌اند. اما این تکه‌های پازل‌مانند، ثابت نیستند و روی یکدیگر می‌لغزند و در برخی مواقع با یکدیگر برخورد می‌کنند. این تکه‌ها که به صفحه‌های تکتونیک معروف هستند، در لبه‌های خود ایجاد گسل می‌کنند و زلزله‌ها نیز حول همین مناطق رخ می‌دهند. 

عموما صفحه‌ها به آرامی حرکت‌ می‌کنند، در حالی که لبه‌های آن‌ها به یکدیگر قفل می‌شوند و جابه‌جا نمی‌شوند. زمانی که این صفحه‌ها به اندازه‌ کافی حرکت کنند، ناگهان لبه‌ها نیز با سرعت بیشتر جابه‌جا می‌شوند که این موضوع منجر به ایجاد زلزله در اطراف گسل‌ها می‌شود. حرکت صفحه‌ها نسبت به یکدیگر در سه جهت مختلف رخ می‌دهد؛ از یکدیگر دور می‌شوند که در این حالت مواد بخش گوشته‌ زمین به سطح زمین فوران می‌کند. به یکدیگر نزدیک می‌شوند که لایه‌ها روی هم قرار می‌گیرند و حرکت می‌کنند. درنهایت نیز لایه‌ها در کنار یکدیگر می‌لغزند.

 

پیش‌لرزه و پس‌لرزه

پیش‌لرزه و پس‌لرزه‌ها نمونه‌های ضعیف‌تر زلزله‌ اصلی هستند که قبل و بعد از آن رخ می‌دهند. البته تا زمانی که لرزش‌های زمین به پایان نرسیده باشد، نمی‌توان با اطمینان پیش و پس‌لرزه‌ها را مشخص کرد. این امکان وجود دارد که زلزله‌های به‌وقوع پیوسته همگی پیش‌لرزه باشند و نمونه‌ اصلی هنوز رخ نداده است. 

پیش‌لرزه و پس‌لرزه در منطقه‌ مشابه با زلزله‌ اصلی رخ می‌دهند. با این حال حد زمانی مشخصی برای پس‌لرزه‌ها وجود ندارد و ممکن است روزها یا حتی در برخی مواقع ماه‌ها پس از زمین‌لرزه‌ اصلی، رخ دهند.

امکان تعیین قطعی نوع زلزله‌ رخ‌داده توسط دانشمندان، وجود ندارد. این موضوع بدین معناست که پس از لرزش زمین، باید همواره آماده‌ وقوع مجدد زمین‌لرزه باشیم. در صورت گذشتن چندین روز از وقوع آخرین زمین‌لرزه، می‌توان با اطمینان بالا از اتمام لرزش‌ها و نوع هر یک صحبت کرد.

 

علت لرزش زمین هنگام وقوع زلزله

زمانی که صفحه‌های بالایی زمین در حال حرکت هستند اما لبه‌های آن‌ها به یکدیگر گیر کرده‌‌اند، انرژی موجود به آرامی در این لبه‌ها ذخیره می‌شود. زمانی که این انرژی ذخیره‌شده بیش از نیروی اصطکاک بین دو صفحه‌ مجاور می‌شود، ناگهان رها و به سطح زمین منتقل می‌شود. این انرژی در تمامی جهات و به‌شکل موج‌های لرزشی پخش و باعث لرزش زمین می‌شود. بدین ترتیب نتیجه می‌گیریم که وقوع زلزله‌های کوچک و پیاپی، بهتر از رهاشدن ناگهانی میزان زیادی از انرژی حول گسل‌هاست.

 

102183.jpg

 

نحوه اندازه‌گیری شدت زلزله

شدت زلزله به‌اندازه‌ گسل و میزان لغزش لایه‌های پیرامون آن بستگی دارد. اما این پارامترها قابل اندازه‌گیری توسط دانشمندان نیستند. در همین راستا شدت زمین‌لرزه از داده‌های ثبت شده توسط لرزه‌نگار به دست می‌آید. 

واحد اندازه‌گیری زلزله، ریشتر نام دارد. مقیاس ریشتر بیانگر میزان انرژی آزادشده در کانون زلزله است. اضافه شدن هر یک درجه به بزرگی زلزله، انرژی آزادشده آن را تقریباً ۳۱٫۶برابر بیشتر می‌کند. بدین ترتیب و با توجه به رابطه‌ لگاریتمی ریشتر، شاهد شیب افزایشی زیاد آن در درجات بالا هستیم.

 

امواج زمین‌لرزه

پس از وقوع زلزله، امواج آزادشده‌ انرژی به‌سرعت در محیط اطراف پخش می‌شوند. پس از هر زلزله دو موج اصلی منتشر می‌شوند. موج اول که موج اصلی یا Primary نام دارد، با سرعت زیاد در محیط منتشر می‌شود (موجP می‌تواند در مدت ۳۰دقیقه قطر کره‌‌زمین را بپیماید). این موج پس از رسیدن به مناطق مسکونی، حالتی مشابه تأثیر انفجار دارد و با فرکانس بالا ایجاد لرزش می‌کند که تشخیص آن از ایجاد لرزش در سطح مایعات یا صدای شیشه‌‌ها ممکن است. اموج اصلی را شاید بتوان اخطار اولیه‌ وقوع زلزله دانست. 

اما پس از موج اصلی، موج ثانویه یا Secondary در محیط منتشر می‌شود. این موج حامل انرژی اصلی آزادشده از گسل است و باعث حرکت بالا و پایین یا چپ و راست لایه‌های سطحی زمین می‌شود. 

بسته به فاصله از کانون زلزله، موج‌های P و S با فاصله‌ چندثانیه‌ای رخ می‌دهند. درست همانند صاعقه که نور و صدای آن با فاصله‌ زمانی در محیط منتشر می‌شوند. موج‌های S به دلیل ماهیت خود، قابلیت تخریب زیادی دارند. بدین ترتیب در صورتی که لرزش‌های کوچکی حس کردید، بلافاصله به مکان امن مراجعه کنید و آماده‌ موج اصلی باشید.

 

امکان پیش‌بینی زلزله

به طور خلاصه، امکان پیش‌بینی وقوع زلزله وجود ندارد. دانشمندان تاکنون روش‌های متعددی به کار گرفته‌اند که البته هیچ‌یک از آن‌ها توانایی تخمین دقیق زمان، مکان و شدت زلزله را ندارد. در این زمینه دانشمندان تنها با الگوی زلزله‌های رخ داده، به طور تقریبی سرعت لایه‌ها را در اطراف گسل‌های تخمین می‌زنند و پیش‌بینی حدودی از زمان وقوع زمین‌لرزه‌ بعدی می‌دهند که خطای زیادی دارد. بدین ترتیب درصورتی که در مقاله‌ یا خبری با پیش‌بینی زلزله مواجه شدید، به هیچ وجه به آن استناد نکنید و با پخش‌کردن آن باعث ایجاد شایعه نشوید.

با توجه به موارد بالا، امکان تخمین دقیق زمان به‌اتمام‌رسیدن لرزش‌های زمین نیست. با این حال برخی منابع زلزله‌شناسی از ادامه‌ زمین‌لرزه‌های خراسان رضوی تا ۲۴ساعت آینده خبر داده‌اند.

 

کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی