کد خبر : 72622
/ 00:07
شهرآرا در گزارشی میدانی از بانک‌های استان به بررسی عقود اسلامی می‌پردازد؛

بانکداری بدون ربا، در شعار اجرایی ، در عمل صوری

شهرآرا در گزارش میدانی پیش رو، به صورت محسوس و نامحسوس، عقود اسلامی رایج میان بانک‌های خصوصی و دولتی را بررسی می‌کند.

بانکداری بدون ربا، در شعار اجرایی ، در عمل صوری

به گزارش شهرآرا آنلاین:

خبرنگار: الهام مهدی‌زاده

«گرفتن جریمه دیرکرد در دین اسلام حرام است، اما می‌بینیم که متاسفانه بانک‌ها همین پول‌ها را از مردم می‌گیرند» (آیت‌ا... جوادی آملی). ما در پاسخ به سوال هرروزه مردم در زمینه حکم اخذ دیرکرد از سوی بانک‌ها، می‌گوییم که اخذ دیرکرد از سوی بانک‌ها حرام است و اگر بر‌اساس زمان، مبلغی برای جریمه در نظر بگیریم، این کار ربا‌ست» (آیت‌ا... نوری همدانی). «متاسفانه در حال حاضر، بانک‌ها کار تجارت انجام می‌دهند که این رویه باید اصلاح شود. اخذ دیرکرد در اسلام حرام است و این مشکل در سیستم بانکی باید رفع شود» (آیت‌ا... جعفر سبحانی).

 

راند اول، پاس‌کاری از سرپرستی شعب به مدیریت تهران

این اظهارات فقط بخشی از موضع‌گیری‌های علما نسبت به عملیات بانکداری است که با وجود انتقادها و تاکیدات فراوان، بانک‌ها همچنان راه خود را در پیش گرفته و در عین حال، مدعی بانکداری بدون‌ربا و اسلامی‌اند.

در همین رابطه، شهرآرا در گزارش میدانی پیش رو، به صورت محسوس و نامحسوس، عقود اسلامی رایج میان بانک‌های خصوصی و دولتی را بررسی می‌کند.

مسیر مراجعه به بانک‌ها را از هسته مرکزی شهر مشهد در پیش می‌گیریم که تجمع بانک‌های دولتی و خصوصی چشمگیر است. نخستین مقصدمان ساختمان سرپرستی بانک ملی در خیابان سجاد مشهد است .سراغ روابط عمومی سرپرستی بانک ملی استان را از نگهبان دم در می‌گیریم و به سراغ آقای شتابی می‌رویم. وی در مراجعه ما، ابتدا پذیرای شنیدن علت حضور ما می‌شود، اما با شنیدن موضوع مصاحبه که در‌خصوص عقود اسلامی است، در پاسخی خیلی کوتاه، عنوان می‌کند: بانک ما (بانک ملی) یک بانک دولتی است و در این رابطه، مسئولان بانک ملی از هرگونه مصاحبه منع شده‌اند.

مسئول روابط عمومی سرپرستی بانک ملی استان پاسخ خود را با این جملات کامل می‌کند: اگر می‌خواهید مصاحبه بگیرید، این موضوع را با روابط عمومی بانک ملی کشور و آقای حسینی مطرح کنید. البته خود روابط عمومی بانک ملی نیز مجاز به پاسخ‌گویی نیست و در صورت بررسی و موافقت، یا خود آنان پاسخ سوالات شما را می‌دهند یا آنکه زمانی را اعلام می‌کنند که مراجعه کنید و مصاحبه بگیرید.

 

راند دوم، پاس‌کاری از شعب به سرپرستی

در ادامه، به سراغ یک بانک خصوصی می‌رویم. رئیس شعبه بانک پاسارگاد پس از طرح موضوع در ارتباط با عقود اسلامی، جرائم بانکی، سودهایی که دریافت می‌شود و درصد این جرائم بر مبنای عقود اسلامی، می‌گوید: ما از مصاحبه منع شده‌ایم. اگر می‌خواهید پاسخ سوالات خود را دریافت کنید، بهتر است به سرپرستی بانک پاسارگاد مراجعه کنید.

اما بانک صادرات شعبه احمدآباد، بانک مسکن خیابان احمدآباد و در ادامه، بانک پارسیان همین خیابان و بانک سپه در پیمانی نانوشته، همه هم‌صدا، پاسخ به نوع عقودی که در بانک‌های آنان بسته می‌شود را به سرپرستی‌های خود در سطح شهر مشهد حواله کردند که البته تجربه ما از مراجعه به سرپرستی نیز پاس‌کاری شدن به مدیریت تهران بود.

مسیر را تا سرپرستی بانک آینده در خیابان سجاد ادامه می‌دهیم. با مراجعه به روابط عمومی بانک آینده، در همان ابتدای امر، معرفی ما به یکی از مسئولان بانک آینده، بستر را برای پاسخ‌گویی مسئولان این بانک فراهم می‌کند.

جلال‌زاده، رئیس گروه بازاریابی بانک آینده، همان مسئولی است که روابط عمومی بانک آینده برای پاسخ‌گویی در‌مورد شرایط عقود بسته شده در این بانک به ما معرفی می‌کند.وی در‌مورد سودها و جرائمی که بانک‌ها در مقابل تاخیرها و دیرکردها دریافت می‌کنند و در نهایت، اینکه چقدر این مبالغ با روح مبانی اسلامی نزدیک است، می‌گوید: در همین ابتدای امر، باید به این موضوع اشاره داشته باشم که تمام مبالغ دریافتی بانک‌ها نظیر سود تسهیلات، کارمزدها و جرائم تاخیرها، همه، بر‌مبنای قوانین بانک مرکزی است و در این رابطه، هیچ بانکی نمی‌تواند سلیقه‌ای عمل کند.جلال‌زاده عنوان می‌کند: نرخ جریمه عقود ۶ درصد کل تسهیلات است. نرخ سود تسهیلات و سپرده‌ها نیز براساس قوانین و مقررات بانک مرکزی است و در این رابطه، نرخ عقود اسلامی برای تسهیلات ۱۸درصد است. برای روزشمار نیز ۱۰درصد لحاظ شده است.

 

سود علی‌الحساب یا راه میان‌بر؟

یکی از مواردی که علما در‌مورد عقود بسته‌شده در بانک‌ها به آن تاکید دارند، یکسان بودن نرخ سود سپرده‌هاست، در حالی که بر‌مبنای مبانی دینی، باید مشتری و بانک، هر‌دو، در سود یا زیان شریک باشند و پرداخت یکسان و مشخص سود از سوی بانک‌ها از سوی دین مبین اسلام مردود است. اما این مسئول بانک آینده در استان جرائم بانکی و نیز یکسان بودن سود تسهیلات از ابتدا تا پایان سررسید را این‌گونه پاسخ می‌دهد: قبل از انقلاب، بانک‌ها پیش از آنکه میان بانک و مشتری قراردادی عقد شود، نرخ کارمزد مشخص و قطعی را اعلام می‌کردند که این اعلام نرخ ثابت با مبانی اسلامی همخوانی نداشت، اما در نظام بانکی کنونی، زمانی که بانک در عقد سپرده‌گذاری‌ها مشارکت می‌کند، این سپرده‌گذاری از سوی بانک‌ها در قالب قرارداد مضاربه با مشتری می‌شود. بنابراین، مشتری در سود و زیان بانک شریک خواهد بود.

یکی دیگر از مواردی که به شبهات بانکی در حوزه موازین اسلامی دامن می‌زند، مربوط به پرداخت سودهای آن‌ها در سپرده‌گذاری‌های مردمی است. به عنوان مثال، در مراجعه مردم به بانک‌ها، عنوان می‌شود که سودی که برای مشتریان در سپرده‌گذاری‌ها واریز می‌شود علی‌الحساب است و در سررسید، رقم قطعی آن اعم از ضرر و زیان محاسبه و به حساب مشتریان واریز خواهد شد.

با این حال و به اذعان بسیاری از کارشناسان و حتی سپرده‌گذاران، آنچه بانک‌ها در سررسید سپرده‌ها واریز می‌کنند همان رقم علی‌الحسابی است که در لحظه عقد قرارداد به مشتریان خود وعده داده بودند و در این راستا، خبری از سود قطعی یا حتی زیان نیست.رئیس گروه بازاریابی بانک آینده سود قطعی و علی‌الحساب سپرده‌ها و مبالغی که واریز می‌شود را این‌گونه توضیح می‌دهد: واریز قطعی سود سپرده‌های بانک‌ها در پایان سال و معمولا پس از گذشت دو یا سه سال سپرده‌گذاری به حساب مشتریان واریز می‌شود.جلال‌زاده بیان می‌کند: باید به این نکته توجه داشته باشید که بانک از آن پول برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌ها استفاده کرده است و سود قطعی را تا زمانی که پروژه به پایان نرسد، نمی‌توان محاسبه کرد. بنابراین، در پایان یک سال، سودی که به حساب مشتریان واریز می‌کند همان سود علی‌الحساب است.

 

داستان صندوق‌های سرمایه‌گذاری بانکی

ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری را نیز از این مسئول بانکی جویا می‌شویم که این‌گونه توضیح می‌دهد: صندوق‌های سرمایه‌گذاری بانک‌ها به منظور استفاده از سپرده‌های مردمی در پروژه‌های سرمایه‌گذاری است و در این رابطه، بانک با استفاده از سپرده‌های مردمی، در بخش‌ و حوزه‌های سرمایه‌گذاری وارد می‌شود.او اجرا و تشکیل این صندوق‌های سرمایه‌گذاری را از جمله اهداف بانک‌ها در تحقق عقود اسلامی و به دور از شبهه ربا ذکر می‌کند و ادامه می‌دهد: به عنوان مثال، نرخ مشارکت در این صندوق‌ها به مشتریان بین ۲۱تا۲۳درصد اعلام می‌شود و این اختلاف در اعلام نرخ مشارکت نیز به دلیل همان سودها یا زیان‌های احتمالی است.

 

راند سوم، پاس‌کاری به دبیر شورای بانک‌ها

اما بانک صادرات و ساختمان مجلل سرپرستی این بانک در میدان جانباز یکی دیگر از بانک‌هایی بود که برای عقود اسلامی و اجرای آن در پرداخت تسهیلات و محاسبه جرائم به آن مراجعه کردیم.دو سرباز طبقه همکف این ساختمان با نگاه تیزبینی که دارند، رفت‌وآمدها را بدون کوچک‌ترین خطایی کنترل می‌کنند. بعد از ارائه کارت شناسایی و پرسیدن نام، نام‌ خانوادگی و شماره ملی، قبض اجازه ورود به این ساختمان صادر می‌شود: طبقه یازدهم، اتاق روابط عمومی است. آنجا بروید.اما عباس‌نیا، مسئول روابط عمومی بانک صادرات، در گفتگو با ما، ابتدا تاکید بر آن دارد که در عقود بانک صادرات، مسائل فقهی رعایت می‌شود و اینکه اکنون روزنامه شهرآرا با مراجعه به تک‌‌تک بانک‌ها می‌خواهد این موضوع را مورد نقد و بررسی قرار دهد، به نوعی، پیچیده کردن رسیدن به پاسخ سوال است.

 

صندوق‌های بانکی با سودهای قدکشیده تا ۲۶درصد

در ادامه گزارش، به صورت نامحسوس و در قالب سپرده‌گذار یا وام‌گیرنده، به سراغ بانک‌های خصوصی و دولتی مشهد می‌رویم. در گشت‌وگذاری چندساعته در میان شعب بانکی مشهد، از ۲۰درصد تا ۲۶درصد سودهای وسوسه‌انگیزی بانک‌ها با صندوق‌های جدید خود به عنوان پیشنهاد نخست مطرح می‌کنند؛ هرکدام از آن‌ها نیز در این کورس داغ سودبازی مدعی آن بودند که سودهایی که بانک آنان پرداخت می‌کند در مقایسه با دیگر بانک‌ها بیشتر است.

بانک رفاه نخستین بانکی است که با عنوان سپرده‌گذار به آنجا مراجعه می‌کنیم. رئیس شعبه این بانک در مراجعه ما پیشنهادی که برای سپرده‌گذاری دارد مربوط به صندوق این بانک است: حداقل سودی که برای این صندوق در نظر گرفته شده ۱۹درصد است و سود به صورت ماهانه به حساب مشتری واریز می‌شود.به گفته مسئول یکی از شعب بانک رفاه، این بانک برای مشتریان خود هر‌ماه یک عدد، آن هم برمبنای سود، واریز می‌کند که بر این اساس، در فروردین‌ماه تا ۵/ ۲۶درصد به مشتریان سود پرداخت کرده است.در ادامه، به سراغ بانک شهر می‌رویم که با پیشنهاد صندوق بانک خود، مدعی است که در پایان هرماه، برای حداقل سپرده‌گذاری به میزان ۱۰میلیون تومان، سودی ۲۰درصدی به حساب مشتریان خود واریز می‌کند و به دلیل اختلاف نرخ اعلام‌شده این صندوق با سودی که پرداخت می‌کند، به‌هیچ‌عنوان وجه ربوی به خود نمی‌گیرد.

بانک سرمایه مقصد بعدی ماست. پیشنهادی که این بانک برای سپرده‌گذاری ارائه می‌کند، دیگر سپرده‌های یک‌ساله نیست و همانند دیگر بانک‌ها، از سودهای بالای صندوق خود خبر می‌دهد: برای سپرده‌گذاری تا سقف ۵۰ میلیون تومان، سود ۵ /۱۷درصد است و بالای ۵۰ میلیون، اگر سپرده‌گذاری کنید، سود دریافتی بیشتر می‌شود.

بازدید نامحسوس از بانک‌ها را این‌بار در قالب وام‌گیرنده ادامه می‌دهیم. مقصدمان یکی از شعب بانک ملی در مشهد است. به عنوان وام‌گیرنده مراجعه می‌کنیم که در همان ابتدا، آب پاکی را روی دستمان می‌ریزد و می‌گوید: وام پرداخت نمی‌کنیم و اگر وام می‌خواهید، سال۹۶ مراجعه کنید. در ادامه، به سراغ یک بانک خصوصی می رویم. بانک انصار در مراجعه ما نرخ سود دریافتی برای تسهیلات را بین ۴تا۱۸درصد عنوان می‌کند، اما در پاسخ به این سوال که برای چه وامی نرخ سود ۴درصد دریافت می‌کنند، می‌گوید: چقدر وام می‌خواهید؟ می‌گوییم: ۱۰میلیون. پاسخ می‌دهد: سودش همان ۱۸درصد است، مگر آنکه پول شما مدت بیشتری در حساب باشد که در این صورت، اقساط وام کمتر می‌شود.بانک سینا مقصد بعدی گزارش ماست. سود نرخ تسهیلات آن نیز به گفته کارمند این شعبه ۱۸درصد است .

 

سودی که تا ۳۰درصد نیز می‌گیرند

اما در مراجعه به بانک قوامین برای دریافت وام، کارمند بانک جریمه دیرکرد پرداخت اقساط در این بانک را همان ۶ درصدی اعلام می‌کند که بانک مرکزی برای تمام بانک‌ها در نظرگرفته است و ادامه می‌دهد: بانک‌ها نمی‌توانند این رقم را به صورت سلیقه‌ای تغییر دهند، اما در برخی موسسات مالی، نرخ سودی که دریافت می‌کنند حتی تا ۳۰درصد نیز می‌رسد.

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:
ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱ اسفند

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی