کد خبر : 72605
/ 21:36
معلمان تا چه‌اندازه مجاز به استفاده از تنبیه برای دانش‌آموزان هستند؟

چوب معلم گله!

آنچه بسیاری از معلمان و حتی والدین نمی‌دانند، این است که تنبیه و تشویق باید طبق اصول خاص خودش انجام شود تا اثربخش باشد. متأسفانه بیشتر بزرگ‌ترها به تنبیه به‌عنوان یک شیوه تربیتی دم‌دست، راحت و بازدارنده نگاه می‌کنند.

چوب معلم گله!

معصومه متین‌نژاد- ۴۰‌سال گذشته را عین همان روزی که از مدرسه زد بیرون و دیگر پشت‌سرش را نگاه نکرد، هروقت یاد معلم و کلاس درس می‌افتد، دلش می‌گیرد. ۱۲سال بیشتر نداشت که سر یک شوخی ساده با همکلاسی‌اش، کار به چوب و فلک کشید. اولین بارش نبود ولی این بار اتفاقی افتاد که همه زندگی‌اش را تحت تاثیر قرار داد. به ضربه ۳۶ نرسیده، اختیارش را از دست داد و شد آنچه نباید می‌شد.

از درد ترکه‌ها دیگر چیزی یادش نمانده، ولی صدای ریشخند بچه‌ها و بدوبیراه‌های معلم از پس این همه سال، هنوز هم که هنوز است مثل ترکشی که روی قلبش جا خوش کرده باشد، آزارش می‌دهد. نه قربون صدقه ر‌فتن‌های مادر و نه توپ و تشرهای پدر، هیچ کدام باعث نشد که دوباره پایش را توی مدرسه بگذارد. تصمیمش را گرفته بود؛ شاگرد پادویی مغازه‌ دایی رضا که سرگرمی تابستان‌هایش بود، شد کار هر روزه‌اش.

وحید حالا بابای سه تا بچه است ولی همچنان دلش با آقای جمشیدی صاف نشده. همیشه می‌گوید: «ای کاش آقاها یا خانم‌های جمشیدی به جای ریشخند و توهین در مقابل بچه‌ها، با ترکه‌های بیشتری پاهای امثال مرا ‌می‌نواختند». هرچند این روزها دیگر نمی‌توان تنبیه بدنی را حتی به‌اندازه پشت‌دستی هم تایید کرد، ولی حقیقتا وحید راست می‌گوید؛ تاثیر تنبیه روحی به‌مراتب بیشتر و جبران‌ناپذیرتر از تنبیه جسمی است.ابزاری که در تعالیم دینی استفاده از آن حتی برای والدین هم ناپسند شمرده می‌شود، چه رسد به معلم‌ها و اولیای مدرسه که بچه‌ها در نزد آن‌ها بیشتر از یک امانت‌اند. موضوعی که اهمیت توجه به آن باعث شده تا این روزها درج خبرهای تنبیه‌های دانش‌آموزی هم مثل خطاهای پزشکی در سایت‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی سریالی شود.

..........................................

 

همه ما در هر سن ‌و سالی که باشیم هم طعم تنبیه و هم تشویق را چشیده‌ایم و می‌دانیم اثربخشی که تشویق دارد، تنبیه ندارد. بااین حال، تنبیه و تشویق هردو ازجمله الگوهای تربیتی هستند که برای آگاه‌سازی یک فرد درباره کارهای منفی یا مثبتش باید به‌کار گرفته شوند؛ چراکه حذف هر کدام از این دو و افراط در دیگری مساوی است با تزلزل شخصیتی در فرد. به‌عبارتی این استفاده درست، بهنگام و بجا از تنبیه و تشویق است که همه با هر الگوی تربیتی درپی آن هستند.این‌ها را گفتیم که بگوییم: فضای مدرسه هم مستثنا از خانه و خانواده نیست و معلم مجاز است که از هر دو اصل تربیتی برای آموزش‌و‌پرورش دانش‌آموزان که حکم فرزندانش را دارند، استفاده کند. این روزها بیشتر بچه‌ها در مرکز توجه خانواده‌ها و لای پر قو بزرگ می‌شوند و والدین انتظار همان برخورد و طی مسیر را از معلمان و مسئولان مدرسه دارند که توقع نابجایی است. غافل از اینکه مدرسه حدفاصل خانه با اجتماع است که بچه‌ها باید برای ورود به آن و برخورد با هرگونه ناملایمتی از سمت دیگران آماده شوند.

اما آنچه بسیاری از معلمان و حتی والدین نمی‌دانند، این است که تنبیه و تشویق باید طبق اصول خاص خودش انجام شود تا اثربخش باشد. متأسفانه بیشتر بزرگ‌ترها به تنبیه به‌عنوان یک شیوه تربیتی دم‌دست، راحت و بازدارنده نگاه می‌کنند که به خیال خودشان سریع هم پاسخ می‌دهد، درحالی‌که بسیاری از این تنبیه‌ها که امروز در مدرسه یا خانواده شاهد اعمال آن هستیم، فقط برای مدت محدودی بچه را از کار اشتباهش بازمی‌دارند و چه‌بسا او را جری‌تر هم می‌کنند.

 

اثربخشی یک تنبیه

اساس و بنیان مدیریت رفتار موثر، داشتن یک رابطه مثبت با دانش‌آموزان است. هرچه این ارتباط بیشتر باشد، بدون شک پیوند محکم‌تری هم بین معلم با دانش‌آموز برقرار می‌شود که درنتیجه آن اثرگذاری و هدایت هم بیشتر خواهد شد. مهم‌ترین نکته‌ای که باید یادآور شد این است که تنبیه موجب تغییر رفتار در بچه‌ها نمی‌شود، بلکه حتی تنبیه موثر شما هم، فقط مدت زمان محدودی وقوع رفتار نامناسب او را به تعویق می‌اندازد. یادتان باشد‌ این شدت تنبیه نیست که انجام رفتار نامناسب را در بچه محدود می‌کند بلکه قطعیت انجام آن است. یعنی دانش‌آموز باید مطمئن باشد که شما قطعا او را به‌خاطر اشتباهش تنبیه می‌کنید. تنبیهی که حتما متناسب با کار اشتباه او خواهد بود.

اگر دوست ندارید، بچه‌ها از تنبیهی که برای آن‌ها درنظر می‌گیرید، کینه‌ای از شما به دل بگیرند باید همیشه طوری عمل کنید که دانش‌آموز متوجه شود این تنبیه در واقع انتخابی است که خود او کرده، به‌عبارتی آن تنبیه نتیجه و بازخورد منطقی عمل خود اوست، نه برآیندی از دشمنی شما با شخص او.»

 

سرمایه‌گذاری باسود

رفتار مودبانه برای هیچ‌کس هزینه‌ای ندارد، اما چسب اجتماعی خوبی است که روز به روز افراد بیشتری را به‌هم پیوند می‌دهد. بنابراین، معلمان محترم باید با رفتار خودشان همان رفتار اجتماعی مناسبی را که از دانش‌آموزان توقع دارند به‌نمایش بگذارند. برای این منظور هم باید با ملایمت رفتار دانش‌آموزانی که ادب را فراموش کرده و یا از محدوده تعیین شده تخطی کرده‌اند، تصحیح کنند. به این نکته اخلاقی ظریف و تاثیری که این برخورد می‌تواند در هر دو دانش‌آموز داشته باشد، توجه کنید.

درحال صحبت با دانش‌آموزی هستید و مجبورید صحبت تان را با او قطع کنید تا رفتار نامناسب دانش‌آموز دیگری را تصحیح کنید. در این حالت شما هم می‌توانید بدون توجه به شخصیت دانش‌آموز اولی، حرفتان را قطع و با دانش‌آموز دومی برخورد کنید و هم می‌توانید از دانش‌آموز اولی عذر‌خواهی و با دانش‌آموز دومی برخورد کنید؛ حتم بدانید نتیجه این دو برخورد در هر دو دانش‌آموز بسیار متفاوت از هم خواهد بود. مطمئن باشید‌ اگر بپذیریم که دانش‌آموزان انسان هستند و نه ماشین‌های یادگیری، احتمال اینکه روابط کاری بهتری با آن‌ها برقرار کنید بیشتر می‌شود. پس؛

برای بروز رفتارهای خوب در دانش‌آموزانتان برنامه‌ریزی کنید و به جای اینکه روی اشتباه دانش‌آموزان تمرکز کنید، به دنبال راهکاری باشید که آن‌ها را به سمت انتخاب رفتار مطلوب هدایت می‌کند.

هنگام روبه‌رو شدن با رفتار نامناسب دانش‌آموزان هم، همیشه باید این نکته را برای آن‌ها روشن کنید که انتقاد شما متوجه خود رفتار است و نه کسی که رفتار از او سر زده است و این یعنی از برچسب زدن به دانش‌آموز باید جدا خودداری کرد.

یادتان باشد  یک سر تشویق، همیشه تنبیه است و شما هیچ الزامی به استفاده از روش‌های قهرآمیز برای پیشبرد کارهایتان ندارید، چه رسد به اینکه بخواهید خدای نکرده از تنبیه بدنی برای تربیت بچه‌ها استفاده کنید. شیوه‌های منسوخ شده‌ای که افزون‌بر شرع و عرف، هیچ متد تربیتی دیگری هم آن‌ها را نمی‌پذیرد.

درضمن اگر شما در برخورد با مسائل انضباطی بچه‌ها همیشه رویکردی قاطع و درعین حال عادلانه داشته باشید احتمال اینکه دانش‌آموزان هم مطابق انتظارات شما رفتار کنند بسیار بیشتر می‌شود.

 

تنبیه راه‌حل نیست

به‌نظر شما کلاس‌داری در چه شرایطی می‌تواند برای یک معلم بدترین حالت باشد؛ وجود دانش‌آموزان تنبل و درس‌نخوان، دانش‌آموزان لوس و پرتوقع یا بی‌انضباط و بی‌مبالات؟ واقعیت این است که حضور یک یا چند دانش‌آموز شرور در کلاس که به‌هیچ صراطی هم مستقیم نیستند، کابوس هر معلمی است. دانش‌آموزانی که فعالانه قصد برهم زدن نظم کلاس را دارند. نقش شما را به عنوان معلم به سخره می‌گیرد و گاهی شما را به سرحد جنون هم می‌رسانند و کنترل کلاس را از دستانتان خارج می‌کنند.

این بدترین شرایطی است که می‌توان برای کلاس‌داری یک معلم تصور کرد. با این‌حال، به گفته خود معلمان باتجربه، دراین شرایط هم، این صبر و استقامت معلم است که کلید موفقیت و راهگشای مدیریت کلاس است، بدون آنکه حتی نیازی به مداخله ناظم و مدیر و تهدید به اخراج از مدرسه یا خدای نکرده تنبیه بدنی باشد. در ادامه چند تکنیک ساده برای مدیریت این نوع دانش‌آموزان را هم، باهم مرور می‌کنیم که شاید برای شما هم کارساز باشد:

پیش‌داوری ممنوع: اینکه یک دانش‌آموز در گذشته، رفتار بدی داشته لزوما به این معنا نیست که تا ابد بد رفتار باقی بماند. پس هیچ‌گاه درباره سابقه دانش‌آموزان تحقیق نکنند تا منجر به پیش‌داوری نسبت به آن‌ها نشوید.

برچسب زدن، هرگز: هیچ‌وقت به دانش‌آموزان لقب ندهید و برچسب نزنید؛ «شرور، تخس، بی‌ادب یا کودن»؛ چراکه هر لقبی که رفته‌رفته به صفتی برای آن‌ها تبدیل خواهد شد‌.

درک، همیشه و در هر شرایطی: بسیاری از این دانش‌آموزان از خانواده‌های مسئله‌دار می‌آیند. کسی آن‌ها را جدی نگرفته و این کمبود توجه و محبت والدین و نزدیکان است که خودش را در مدرسه با رفتار شرورانه و خشونت‌طلبانه نشان می‌دهد.

بی‌اعتنایی، گاهی: دانش‌آموزان شرور عاشق جلب توجه هستند، پس با بی‌اعتنا به آن‌ها این پیام را بدهید که نمی‌توانند صبر شما را لبریز کنند. بعد از اتمام کلاس هم به طور خصوصی با آن‌ها صحبت کنید.

تکیه بر قوت، همیشه: کمتر پیش می‌آید که یک دانش‌آموز شرور فاقد هرگونه جنبه مثبتی باشد. بالاخره چیزی هست که او در آن عملکرد خوبی داشته باشد و توجه به همین موضوع می‌تواند سرآغاز یک تغییر در او باشد.

تغییرات، جزئی: از این دانش‌آموزان انتظار نداشته باشید یک‌باره متحول شوند. هدف‌های رفتاری ساده‌ای را برای تغییر در آن‌ها درنظر بگیرید و کمکشان کنید رفتار خود را قدم به قدم اصلاح کنند.

..........................................

 

قانون درباره تنبیه دانش‌آموزان در مدارس چه می‌گوید؟

قاعده بازی

101317.pngسال ۱۳۷۹ آیین‌نامه اجرایی مدارس به تصویب شورای عالی آموزش‌و‌پرورش رسید. فصل ششم این آیین‌نامه به مقررات انضباطی دانش‌آموزان می‌پردازد و در ذیل ماده ۷۶ موارد تنبیهی را عنوان می‌کند که معلمان و مسئولان مدرسه مجاز هستند در صورت تخلف دانش‌آموزان آن هم به شرطی که راهنمایی‌ها و چاره‌جویی‌های تربیتی در آن‌ها مفید و مؤثر واقع نشده، اعمال کنند. این موارد از این قرارند:

 

  • تذکر و اخطار شفاهی به طور خصوصی
  • تذکر و اخطار شفاهی در حضور دانش‌آموزان کلاس مربوطه
  • تغییر کلاس در صورت وجود کلاس‌های متعدد در پایه، البته با اطلاع اولیای دانش‌آموز
  • اخطار کتبی و اطلاع به ولی دانش‌آموز
  • اخراج موقت از مدرسه با اطلاع قبلی ولی دانش‌آموز حداکثر برای سه روز
  • انتقال به مدرسه دیگر

 

ماده ۷۷ همین آیین‌نامه هم تأکید می‌کند: «هر گونه تنبیه دیگر از قبیل اهانت، تنبیه بدنی و تعیین تکلیف درس به منظور تنبیه ممنوع است». درحقیقت قانون‌گذار قبل از اینکه به بیان و تشریح موارد تنبیهی دانش‌آموزان بپردازد در ماده ۷۵ یادآور این نکته شده است که تنبیه باید دانش‌آموز را به اشتباه خود متوجه و زمینه مناسب را برای ایجاد رفتار مطلوب در وی فراهم کند، بنابراین اعمال تنبیه باید متکی بر یافته‌های علمی و استفاده از الگوی مناسب تغییر رفتار باشد.ازاین‌رو، چنانچه دانش‌آموزی تنبیه بدنی شود یا سایر موارد تنبیهی که طبق مقررات ممنوع اعلام شده درباره او اعمال شود، قانون به والدین این اجازه را می‌دهد: 

به استناد بند۲ ماده ۸ قانون رسیدگی به تخلفات اداری که در آن اگر کارمندی در انجام وظایف محوله، قوانین و مقررات مربوطه را از روی عمد یا ناآگاهی نادیده بگیرد و نقض کند مرتکب تخلف اداری شده و قابل تعقیب در هیئت‌های رسیدگی به تخلفات اداری است، معلم یا هریک از مسئولان مدرسه که به تنبیه بدنی دانش‌آموزان یا سایر تنبیهاتی که طبق ماده ۷۷ آیین‌نامه، ممنوع شده، مبادرت کنند مرتکب تخلف اداری شده و والدین دانش‌آموز می‌توانند مراتب را با طرح شکایت به هیئت‌های رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان، مستقر در هر وزارتخانه یا ادارات مربوطه پیگیری کنند.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی