کد خبر : 72398
/ 23:02
شهرآرا در گزارشی به نقد محرمانه کردن نتایج پژوهش‌ها می‌پردازد؛

ضرورت شفافیت اطلاعات برای همراهی مردم

رفتار مغرضانه سیاسی یا واکنش احساسی بدون تحقیق -اسمش را هرچه بگذاریم- نتیجه‌اش موجی بود که هفته گذشته به دنبال انتشار نقشه فرهنگی «حجاب» توسط دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد به راه افتاد، جریانی که گاهی با ظاهر شوخی و گاه جدی و همراه با شیطنت، این فعالیت‌های علمی را بیهوده و ناشی از «تفکر داعشی» قلمداد می‌کند.

ضرورت شفافیت اطلاعات برای همراهی مردم

مسعود سلطانی- اما جالب است که این مطالعات نه برخاسته از تفکر داعشی یا جزمی، بلکه توسط استادان دانشگاه فردوسی مشهد انجام شده بود و نه صرفا درباره مقوله حجاب، بلکه درباره ۲۲۰شاخص از جمله میزان «رضایت از زندگی»، «روابط خانوادگی»، «فقر»، «نابرابری اجتماعی»، «اعتیاد» و سایر شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی بوده است. تمام شاخص‌های این پژوهش از منظر مردم بررسی شده بود؛ یعنی نتایج آن حاصل نظراتی بود که مردم در پاسخ به پژوهشگران گفته بودند.برخی مغرضانه و برخی از روی بی‌اطلاعی، آن‌قدر در این تنور دمیدند که این نقشه اجتماعی حتی دستاویز شبکه‌هایی ماهواره‌ای نظیر «من‌وتو» نیز شد و تقریبا سایر رسانه‌ها هم هرکدام سعی کردند مسئله را از دید خود بررسی کنند.

در این میان، هرچند مطرح شدن نقشه فرهنگی حجاب با نیت خیر و نیک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نامی نبود، حساسیت‌های ایجادشده پیرامون این فعالیت‌ها می‌تواند نوید موثر بودن و بیشتر دیده شدنش را به فعالان این حوزه بدهد، چراکه با وجود اهمیت آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی، خیلی از پژوهش‌ها و مطالعات، برای متولیان امر، راهبری لازم را نداشته است و اتفاقاتی نظیر موج شدن یک نقشه فرهنگی حجاب می‌تواند با تبیین وضعیت موجود، آگاهی‌بخش باشد.در همین راستا، شهرآرا سعی کرده است با نگاهی روشن، ضرورت پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی را در گفتگو با دکتر میثم ظهوریان، رئیس دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، بررسی کند.

 

تحقیق و پژوهش، زیربنای کار فرهنگی موثر

دکتر میثم ظهوریان در گفتگو با خبرنگار ما، ابتدا بحث را از وظایف دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شروع می‌کند. او با تاکید بر اینکه گردآوری اطلاعات صحیح، پایه برنامه‌ریزی درست در مسائل اجتماعی و فرهنگی است، می‌گوید: لزوم توجه به اطلاعات پایه برای انجام هر پروژه‌ای مشخص است، اما اهمیت آن در برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی فرهنگی و اجتماعی از سایر حوزه‌های عینی‌تر مثل آسفالت کردن خیابان و غیره بسیار بیشتر است. وی می‌گوید: ما در دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری، تلاش می‌کنیم تا با تهیه کردن زیرساخت‌ها و پیش‌نیازهای کار اجتماعی و فرهنگی، زیر‌بنای کار اجتماعی و فرهنگی صحیح برای سایر نهاد‌ها را هم آماده کنیم.وی می‌افزاید: ذیل این هدف، طرح‌های پژوهشی بسیاری از جمله بررسی ابعاد آسیب‌های اجتماعی در مشهد، سنجش شاخص‌های فرهنگی و سنجش ابعاد هویتی شهروندان مشهد انجام شده است که هدف اصلی از آن دستیابی به توصیفی دقیق از ویژگی‌های فرهنگی‌اجتماعی شهر بوده است. از آن میان، می‌توان به سنجش نگرش مردم در مباحثی مثل نگرش شهروندان به زائران خارجی، نگرش شیعیان و اهل‌سنت اشاره کرد.

 

پژوهش‌‌ها باورهای ما درباره مردم را تغییر داد

رئیس دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، با اشاره به پژوهش‌های انجام‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شده از سوی این مجموعه، خاطرنشان می‌کند: در برخی مسائلی که فکر می‌کردیم چالشی جدی وجود ندارد، متوجه شدیم احتیاج به کار هست و بالعکس، در برخی دیگر از موضوعات، متوجه شدیم آنچه ما مسئله پیش‌بینی می‌کردیم، برای مردم حل شده است. مثلا در بررسی نگرش مردم به فلسطین، شبهه‌ای جدی مطرح بود که آیا مردم فکر می‌کنند ملت فلسطین ناصبی و دشمن اهل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بیت(ع) هستند. وقتی بررسی شد، متوجه شدیم این دیدگاه در بین کمتر از یک‌درصد مردم وجود دارد.همین پژوهش در حوزه فلسطین، به فرهنگ‌سراها کمک کرد تا در برنامه‌هایی که برای روز قدس ترتیب می‌دهند، اولویت‌های کاری‌شان را متناسب با نیاز و شکاف موجود در نگرش موجود تنظیم کنند.

 

شکاف بین حوزه نظری و علمی با حوزه اجرایی

این پژوهشگر حوزه مدیریت ضمن نقد شکاف و فاصله‌ ایجادشده بین حوزه نظری و علمی با حوزه اجرایی، می‌گوید: اغلب پژوهش‌هایی که در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در سطح کشور انجام می‌شود، در قالب و شکلی نیست که یک مدیر بتواند با توجه به اقتضائات زمانی و اجرایی، از آن استفاده کند، زیرا مدیران معمولا فرصت مطالعه تحلیل‌های آماری آن‌چنانی را ندارند.وی می‌افزاید: معتقدیم نتایج پژوهش‌ها باید در قالب‌های ملموس‌تری مانند نقشه‌های اجتماعی و فرهنگی به مخاطبان و مدیران ارائه شود تا ضمن فهم راحت، در قالب یک داشبورد مدیریتی، مسئله را هم به آن‌ها نشان دهد. همچنین از آنجا که در مجموعه شهرداری و برخی دستگاه‌های فرهنگی و اجتماعی دیگر، فعالیت‌ها به صورت منطقه‌ای و محله‌ای انجام می‌شود، از طریق ارائه داده‌ها به تفکیک مناطق و محلات در نقشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، امکان استفاده از داده‌ها در برنامه‌ریزی بخشی تسهیل می‌شود.

 

ضرورت عمومی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازی داده‌های پژوهشی

دکتر ظهوریان ضمن بیان اینکه معتقد است نتیجه کاری که با بودجه مردم انجام می‌شود باید در اختیار عموم مردم باشد،‌ اظهار می‌کند: نتایج پژوهش‌هایی که در دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری انجام می‌دهیم را روی سایت و کانال تلگرامی و سایر رسانه‌ها به صورت عمومی منعکس می‌کنیم تا هم مردم و هم دانشجویان و استادان دانشگاه از پژوهش‌ها استفاده کنند. وی می‌افزاید: برخی به ما نقد می‌کردند که اصل کارهای پژوهشی شما خوب است، اما انتشار نقشه‌های اجتماعی مناطق که شاخص‌های هر منطقه را نشان می‌دهد، بازار مسکن را دچار تغییر قیمت و مشکل می‌کند. این نقد در حالی مطرح می‌شود که حتی اگر در عمل، چنین چیزی هم صورت پذیرد، باز هم لزوم انتشار را بیشتر می‌کند، چراکه اگر این نتایج عمومی نشود و صرفا در اختیار عده‌ای معدود قرار بگیرد، نوعی رانت به وجود می‌آید.

وی تصریح می‌کند که گاهی ممکن است انتشار نتایج یک پژوهش با مصلحت مردم در تقابل باشد که از آن جلوگیری می‌کنیم، اما نباید به خاطر مصلحت مدیران یا برخی افراد که منافعشان تهدید می‌شود، جلوی انتشار کارهای علمی در قالب‌های ساده را گرفت.

 

برخی نهادها برای خود رانت اطلاعاتی راه انداخته‌اند

رئیس دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد ضمن انتقاد از کوتاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نگری‌ها و فرهنگ اشتباه اکثر نهادها، می‌گوید: متاسفانه شاهد هستیم که برخی نهادهای دولتی که با بودجه بیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌المال کارهای پژوهشی می‌کنند، نه‌‌‌‌تنها حاضر به انتشار عمومی نتایج این تحقیقات نیستند، بلکه از ارائه آن به سایر نهادهای دولتی مثل دفتر مطالعات نیز امتناع می‌ورزند. دکتر ظهوریان می‌افزاید: پژوهشی درباره مساجد توسط یک نهاد مطالعاتی که با بودجه مردم کار می‌کند انجام شده بود. این کار هزینه‌ای بالغ بر ۵۰۰ میلیون تومان داشت. وقتی به آن نهاد مراجعه کردیم تا نتایج آن را در اختیارمان بگذارند، از این کار امتناع کردند. به گفته رئیس دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری، در بسیاری از کشورهای دنیا، عمومی کردن پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌ها سال‌هاست انجام می‌شود. امروز شما می‌توانید به صورت آنلاین، از این تحقیقات و حتی کلاس‌های درس برخی دانشگاه‌های درجه‌یک استفاده کنید. شهرداری‌ها در بسیاری از شهرهای پیشرفته، از طریق پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، تمام اطلاعات مربوط به شهر، هزینه‌ها، بودجه و پژوهش‌هایشان را منتشر می‌کنند.

ظهوریان در بخش دیگری از سخنانش خاطرنشان می‌کند: محرمانه نگهداشتن داده‌ها و اطلاعات رانت به وجود می‌آورد. متاسفانه وقتی زیربنای قانونی خوبی در این زمینه نداریم، شاهدیم که از طریق همین رانت‌های اطلاعاتی، فساد، امتیازگیری و مشکلات دیگری به وجود می‌آید. نفس عمومی کردن نتایج پژوهش‌ها یک ضرورت است که باید زیرساخت قانونی محکمی برای آن ایجاد شود. وی تصریح می‌کند: در حال حاضر، قانونی داریم که مسئولان را موظف کرده است اگر مردم درخواست کنند، باید اطلاعات و آمار غیرمحرمانه یک اداره یا نهاد در اختیارشان گذاشته شود، اما متاسفانه همین قانون که اساسا اجرایی هم نمی‌شود، یک نقص جدی دارد و آن این است که وقتی مردم نمی‌دانند یک نهاد چه فعالیتی دارد و به چه نتایجی رسیده است، نمی‌توانند درباره چیزی که از آن بی‌خبر هستند پرسش کنند.

 

بازخورد روشن‌فکران متعصب

رئیس دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری درباره بازخوردهایی که از فعالیت این دفتر و رویکرد عمومی کردن اطلاعات داشته است می‌گوید: در این مدت که نتایج پژوهش‌ها را منتشر می‌کنیم، از سایر شهرها و سایر نهادها از ما خواسته شده است تا برایشان روش کار و نتایج آن را ارائه دهیم. ظهوریان می‌گوید: ما در طرح آسیب‌های اجتماعی ۲۲۰شاخص، در طرح هویت ۷۰شاخص و در طرح شاخص‌های فرهنگی بیش از ۵۰ شاخص را در سطح شهر و به تفکیک جغرافیایی رصد کرده‌ایم. در سایر طرح‌ها نیز نگرش مردم مشهد در ابعاد مختلف سنجیده شده و در قالب‌های ساده و جذاب گرافیکی، به صورت عمومی ارائه شده است. وی ضمن اشاره به مسائل پیش‌آمده پیرامون انتشار نقشه فرهنگی حجاب، می‌گوید: سه نوع بازخورد داشتیم. برخی مخاطبان و همراهان از این مطالعات تشکر کردند. برخی به واسطه اطلاعات کمی که داشتند و از روی دلسوزی، می‌گفتند انتشار این نوع پژوهش‌ها به صلاح نیست که در همین مصاحبه، توضیح دادم که این استدلال مورد قبول نیست؛ ولی از سمتی، متاسفانه شاهد برخی تنگ‌نظری‌ها، کوتاه‌بینی‌ها و شیطنت‌هایی با نگاه سیاسی هم بودیم. دکتر ظهوریان تصریح می‌کند: برخی واکنش‌های کانال‌های سیاسی، سلبی و غیرقابل‌پذیرش بود که من اسم این دسته را می‌گذارم «روشن‌فکر‌های متعصب»؛ یعنی کسانی که بررسی توصیفی وضعیت مقوله حجاب را به خاطر رنگ ارزشی آن، حتی در کنار ۲۱۹شاخص دیگر، نمی‌توانند تحمل کنند، چون موردعلاقه این افراد نیست.

 

101032.jpg

 

..........................................

 

دکتر قلمبر، استاد شهرسازی و عضو هیئت علمی دانشگاه:

دنیا بر سر انتشار اطلاعات رقابت می‌کند، ما مخفی می‌کنیم!

 

سلطانی- واقعیت این است که نگرش‌های قدیمی درباره مدیریت شهری تغییر کرده است. در گذشته، مدیریت شهر واحد مستقلی بود. حتی برنامه‌ریزی هم به صورت منفک از مردم انجام می‌شد، اما در نگرش‌های جدید، چه در نگاه نئوسوسیالیستی و چه نئولیبرالیستی، راضی نگهداشتن مردم و همراه کردنشان در سیاست‌های مدیریت شهری، بسیار حائز اهمیت است.این جملات بخشی از نظرات دکتر راما قلمبر است که در تاکید بر علم شهرسازی و مدیریت شهری، در خصوص شفافیت اطلاعات و ضرورت مطالعات اجتماعی عنوان می‌کند.این استاد شهرسازی و عضو هیئت علمی دانشگاه در گفتگو با خبرنگار ما اظهار می‌کند: امروزه یکی از شاخصه‌های حکمرانی خوب شهری وجود اعتماد بین مردم و مسئولان است که از طریق درک وضعیت و نیاز مردم حاصل می‌شود. وی می‌افزاید: همراه کردن مردم و لحاظ کردن نیازهای آن‌ها در سیاست‌های مدیریت شهر، می‌تواند منجر به افزایش اعتماد بین مردم و مسئولان شود.

 

انتقاد از نگاه‌های بخشی دستگاه‌های دولتی

وی ضمن اشاره به اینکه شفافیت اطلاعات نیز منجر به همراهی بیشتر مردم می‌شود، می‌گوید: انتشار نتایج پژوهش‌ها و شفافیت اطلاعات نیز از جمله مواردی است که در بحث حکمرانی خوب طرح ‌می‌شود و امروزه در جوامع پیشرفته، شاهد آن هستیم. در جوامع لیبرال، کوچک‌ترین اشتباه از یک مسئول، نظیر رئیس‌جمهور، به صورت علنی و بزرگ مطرح می‌شود، حتی اگر این اشتباه در ساحت زندگی فردی او باشد، چراکه شفافیت در نظر مردم بسیار مهم شده است.

دکتر قلمبر معتقد است: یکی از عواملی که مانع شکل‌گیری شفافیت در کشور ماست، نگاه‌های بخشی دستگاه‌هاست. چون مستقل عمل می‌کنند، می‌خواهند ابزارهایی که در دست دارند را به صورت انحصاری حفظ کنند تا به رخ یکدیگر بکشند و متاسفانه، این به نوعی، تبدیل به فرهنگ اداری شده است. مثلا معاونت شهرسازی داده‌هایش را در اختیار نهادی غیرشهرداری یا حتی معاونتی دیگر در داخل شهرداری نمی‌گذارد.

وی می‌افزاید: در دنیا، رقابت بر سر انتشار اطلاعات است، اما در کشور ما اغلب مطالعه انجام می‌شود و می‌فهمند مشکل چیست، اما بازگو نمی‌کنند، چون نمی‌توانند کاری انجام دهند یا چون شفافیت اطلاعات منجر به فهم بیشتر مردم و مطالبه از سمت جامعه می‌شود، در نتیجه، شاهد هستیم که این پنهان‌کاری‌ها اتفاق می‌افتد. این استاد دانشگاه که از مجریان طرح رصد کیفیت زندگی در شهر تهران نیز هست، ضمن حمایت از فعالیت‌های دفتر مطالعات فرهنگی شهرداری مشهد و انتشار عمومی نتایج پژوهش‌ها و نقد روند جاری در کشور در این زمینه می‌گوید: امیدوار به تغییر رویکرد هستیم. ما در شهرداری تهران قصد انتشار عمومی اطلس کیفیت زندگی در این شهر را داریم.

 

جامعه بدون متولی با هزاران مدعی

وی با بیان اینکه نگرش مسئولان به مسائل اجتماعی باید اصلاح شود و این حوزه با وجود دستگاه‌های متعدد، در حقیقت، هیچ مسئول مشخصی ندارد، می‌گوید: انگار مقوله فرهنگ و اجتماع را هزار بخش کرده‌اند و بخش را به یک نهاد داده‌اند. وزارت ارشاد، تبلیغات اسلامی و دیگر نهاد‌ها، هرکدام، به نحوی و از دید خود به مسئله می‌پردازند.وی می‌افزاید: مثلا وزارت کشور می‌گوید تا زمانی که یک مسئله اجتماعی تبدیل به بحران امنیتی نشود، ما وارد نمی‌شویم؛ اما لازم است که یک نهاد به صورت مشخص عهده‌دار تمامی مسائل باشد. شهرداری باید وارد عمل شود، اما جایگاه قانونی لازم برای آن دیده نشده است.

..........................................

 

دکتر حیدری چروده، جامعه شناس و پژوهشگر، مطرح کرد؛

غفلت از عوامل ساختاری در آسیب‌های اجتماعی

 

گروه گزارش- در جامعه ما، تا به حال، مسئولین هر ایده‌ای داشته‌اند پیاده کرده‌اند و جواب نگرفته‌اند. برای فقر، فحشا، رشوه و سایر معضلات جامعه، هرچه در توان داشته‌اند انجام داده‌اند، اما نتیجه‌ای حاصل نشده است. گواه این ماجرا بحران‌هایی است که جامعه ما امروز دچار آن است و هرروز وضع وخیم‌تر می‌شود. حال، در چنین شرایطی است که مراجعه به محققان و جامعه‌شناسان افزایش پیدا کرده است.

این‌ها بخشی از نظرات دکتر مجید حیدری چروده است که در گفتگو با خبرنگار شهرآرا مطرح می‌کند. وی درخصوص ضرورت مطالعه پیرامون معضلات اجتماعی، می‌گوید: در جامعه ما، متاسفانه به ریشه‌یابی مشکلات اجتماعی کم‌توجهی می‌شود و اگر هم علل یک نابهنجاری اجتماعی بررسی ‌شود، ریشه‌یابی معطوف به افراد است و به ساختارهای موثر در مشکل توجه نمی‌شود.

 

در آسیب‌های اجتماعی نباید به حدس و گمان اکتفا کرد

این پژوهشگر اجتماعی در ادامه بحث، ضمن اشاره به فعالیت‌های دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد و نمونه‌ای از نقشه‌های فرهنگی که خبر‌ساز شد، می‌گوید: من رویکرد معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری را می‌پسندم، چون به حدس و گمان خودش اکتفا نکرد و فضا را باز کرد تا محققان وارد شوند و از طرفی، جلوی دهان کسی را هم نگرفت تا نظرات متفاوت ارائه شود.

به گفته دکتر حیدری، اقدام دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد از منظر انتشار نتایج تحقیقات قابل‌تقدیر است، چرا‌که برخلاف روند حاکم بر برخی دستگاه‌ها که سعی در پنهان کردن مسائل و مشکلات از چشم محققان و عموم شهروندان دارند، شهرداری مشهد پرچم‌دار انتشار و همگانی کردن پژوهش‌ها در این شهر است؛ لذا ضمن اینکه همگان را دعوت می‌کنم که به عقاید سیاسی همدیگر احترام بگذاریم، توصیه می‌کنم گرایشات سیاسی خود را در ارزیابی‌های علمی و پژوهشی خود دخالت ندهیم.

وی در بخش دیگری از سخنانش درخصوص شیوه مطالعات انجام‌شده پیرامون آسیب‌های اجتماعی در شهر نیز عنوان می‌کند: فعلا غالب مطالعاتی که انجام می‌شود و شهرداری مشهد هم در پیش گرفته است، مدل نظرسنجی است که حائز اهمیت هم هست، اما کافی نیست و ما باید شاخص‌های عینی فقر و دیگر مسائل را نیز در مناطق مختلف اندازه‌گیری کنیم.دکتر حیدری می‌گوید: در جهان هم یک دوره طولانی گذشته است تا به نتیجه رسیده‌اند. همین مسائلی که ما امروز با آن درگیر هستیم، آن‌ها حدود ۵۰-۴۰سال پیش با این مشکلات مواجه بودند. مثلا در متروی نیویورک در سال۱۹۷۰، در ملأ عام و حتی صبح‌ها باج‌گیری می‌کردند یا پول بلیت پرداخت نمی‌کردند و مشکلات جدی دیگری که ما اصلا تجربه نکرده‌ایم.آنجا هم زمان زیادی طول کشید تا حکومت‌ها به دانشگاه رجوع کردند.مثلا در همان ماجرای متروی آمریکا، از دو جرم‌شناس کمک گرفتند و تئوری «پنجره‌‌ شکسته» را پیاده کردند و نتیجه گرفتند.

 

در علوم انسانی نظریات وطن ندارند

وی ضمن انتقاد از بی‌توجهی به تجربیات جهانی، می‌گوید: برای درمان بیماری فیزیکی، از داروی خارجی استفاده می‌کنیم. درباره مشکلات اجتماعی هم باید همین‌طور باشد. این طرز فکر غلطی است که چون محل تولد یک نظریه در مملکت ما نبوده است، به آن «نه» بگوییم. در فضای علوم انسانی، تاکید می‌شود که نظریه‌ها به دلیل انتزاعی بودنشان، وطن ندارند و آنچه باید در مراجعه به آن‌ها ملاک باشد و مورد توجه قرار گیرد، این است که ببینیم آیا در عمل، مشکلی را حل می‌کنند یا خیر.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی