کد خبر : 72226
/ 22:52
با وجود خشک‌سالی متوالی در خراسان رضوی، طرح‌‌‌های مطالعاتی در نبود اعتبار روی زمین مانده‌اند؛

سهم استان از منابع ملی آبخیزداری، صفر

گرفتاری شش استان کشور با سیلاب در هفته اخیر، بار دیگر، مدیریت ناکارآمد و ضعیف متولیان را در استفاده از راهکارهای کنترل خسارات سیل آشکار ساخت.

سهم استان از منابع ملی آبخیزداری، صفر

ندا علیزاده- از یکم تا هشت بهمن‌ماه امسال، شش استان هرمزگان، سیستان‌وبلوچستان، کرمان، فارس، خراسان جنوبی و خراسان رضوی بر اثر بارندگی دچار سیلاب شدند که بی‌‌خانمانی و خرابی‌های به‌بارآمده، فقط بخش کوچکی از مشکلات ناشی از سیلاب‌هاست.

در این میان، اگرچه راهکارهای بررسی طرح‌های مهار سیلاب به‌ صورتی خیلی محدود و پراکنده در سطح کشور مطالعه و اجرا شده‌اند، در تمام طرح‌ها یکی از مطمئن‌ترین و مشخص‌ترین راهکارهای بسیار موثر در پیشگیری و کاهش خسارات سیل، انجام پروژه‌ها و عملیات آبخیزداری است. آبخیزداری به‌ معنای اجرای عملیات بیولوژیک و مکانیکی به‌ منظور تقویت پوشش گیاهی، حفاظت خاک و افزایش نفوذپذیری و در نتیجه، کاهش پتانسیل سیل‌خیزی منطقه است. از طرفی، با توجه به وقوع خشک‌سالی در بیشتر نقاط کشور و افزایش سیلاب‌ها و روان‌آب‌ها، ضرورت آبخیزداری و آبخوان‌داری از بهترین و علمی‌‌ترین روش‌های مدیریت پایدار منابع آب به شمار می‌رود.

با این وجود، طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری آن‌چنان که باید، مورد توجه وزارت نیرو قرار نگرفته و حتی برنامه‌های مصوب در‌خصوص طرح‌های آبخیزداری نیز اجرا نشده است. اجرای یک پروژه آبخیزداری در بالادست سدها یکی از همین برنامه‌های مصوب است که سازندگان سدها به‌راحتی از اجرای این پروژه‌ها شانه خالی کردند و وزارت نیرو نیز نظارتی دقیق، جدی و پیگیرانه برای محقق شدن پروژه‌های آبخیزداری نداشته است.

 

تغییر اقلیم و بارش‌ها در خراسان رضوی

خشک‌سالی‌های متوالی، از بین رفتن منابع آبی زیرزمینی و از طرفی، از دسترس خارج شدن روان‌آب‌های سطحی به عنوان منابعی گران‌بها، آن هم در این شرایط بحران کم‌آبی، ما را بر آن داشت تا بار دیگر، از بُعد آبخیزداری و آبخوان‌داری و اهمیت این پروژه‌ها در حفظ و استحصال آب و جلوگیری از مشکلاتی نظیر سیلاب‌ها، به مسئله بپردازیم. محور اصلی بحث نیز به این باز‌می‌گردد که پروژه‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری تا چه میزان می‌تواند در حفظ بارندگی‌ها و آب‌های روان و همچنین تغذیه سفره‌های زیرزمینی خراسان رضوی موفق و موثر باشد. دکتر محمود اعظمی‌ راد، معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی استان، در این زمینه پاسخ‌گویمان می‌شود. او با بیان اینکه یکی از آثار پدیده تغییر اقلیم در استان، تغییر بارش است، می‌گوید: بدین ترتیب، در فصل زمستان به‌ویژه در مناطق شرقی کشور و به طور خاص، در مناطق دشتی و حریم شهری، بارش برف کاهش یافته و در حقیقت، بارش به ارتفاعات کشیده شده است.او همچنین با استناد به گزارش‌های سازمان هواشناسی، با بیان اینکه بارش‌ها نسبت به دوره‌های آماری، از لحاظ کمی کاهش نیافته و حتی آمار بارش سال گذشته از میانگین هم بیشتر بوده است، تصریح می‌کند: در حقیقت، شدت و حجم بارش‌ها تغییر کرده است؛ یعنی بارشی که ظرف ۲۴‌ساعت اتفاق می‌افتاد، اکنون در دو تا پنج ساعت می‌بارد.

 

تبدیل وضعیت بارندگی از دوره طولانی به دوره کوتاه

دکتر اعظمی‌راد با تاکید بر اینکه اکنون بارندگی از یک دوره طولانی به یک دوره کوتاه تبدیل شده است که به آن بارندگی با شدت بالا در زمان کوتاه گفته می‌شود، توضیح می‌دهد: این مسئله موجب می‌شود که روان‌ آب ناشی از بارندگی با شدت بالا، به‌سرعت و به شکل سیلاب از دسترس خارج شود. در نتیجه، میزان روان‌آب نیز کاهش یافته است.او با بیان اینکه سدها نیز برای تغذیه نیاز به روان‌آب و سیلاب زیاد دارند، یادآور می‌شود: این مسئله حتی موجب خالی ماندن سدها از آب شده است. بنابراین، باید از فرصت روان‌آب‌های ناشی از بارندگی در زمان کم استفاده کنیم و با اجرای پروژه‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، بتوانیم آن‌ها را که به‌سرعت از دسترس خارج می‌شوند، کنترل کنیم.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان با اشاره به مطالعات فنی و علمی، تصریح می‌کند: همه کارشناسان فنی و استادان علمی معتقدند که با اقدامات آبخوان‌داری و آبخیزداری، نه‌تنها در ایران، بلکه در اقلیم خشک و نیمه خشک دنیا همچون کشورهای پاکستان، ترکیه، هندوستان و حتی ژاپن نیز می‌توان اقدامات موثری را برای حفظ آب انجام داد.

 

سد اعتباراتی که معلوم نیست کی شکسته شود

اما اینکه چه مانعی بر سر اجرای فراگیر طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در استان تشنه و نیازمند ما وجود دارد را باید در مسئله تخصیص اعتبارات یافت. اردیبهشت ماه امسال بود که دکتر اعظمی‌راد در گفتگو با شهرآرا خبر داده بود که: در سال گذشته نیز برای آبخیزداری استان ۱۰ میلیارد تومان اعتبار ملی و استانی مصوب شد که تاکنون کمتر از ۲۰درصد آن تخصیص یافته است؛ یعنی تنها ۲میلیارد تومان از این اعتبار در سال۱۳۹۴ اختصاص یافت که صرف اجرای ۱۵پروژه در ۱۵شهرستان همچون طرقبه، چناران، قوچان، درگز، بردسکن، مشهد، گناباد و سبزوار شد.

این در حالی است که همان زمان او تاکید کرده بود: در سطح استان حدود یک میلیون هکتار طرح مطالعاتی آماده اجرا داریم که بیشتر در مناطق حساس به فرسایش، با پتانسیل سیل‌خیزی بالا قرار دارند که مردم نیز آمادگی خود را برای مشارکت در اجرای آن‌ها اعلام کرده‌اند، اما به دلیل نبود اعتبار، به مرحله عملیاتی نرسیده‌اند.

حال که به ماه‌های پایانی سال رسیده‌ایم، یک بار دیگر، مسئله اعتبارات و تغییرات احتمالی در تخصیص آن‌ها را از معاون آبخیزداری اداره‌‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان جویا می‌شوم. او با بیان اینکه تخصیص از منابع ملی تاکنون صفر بوده است و ریالی به آن‌ها نداده‌اند، می‌گوید: فقط اعلام کرده‌اند اگر دیونی دارید، آن‌ها را پرداخت کنیم، آن هم با اسناد و اوراق مشارکت. در حوزه استانی نیز سازمان مدیریت به طور میانگین، به ما در کل طرح‌ها ۳۰درصد اعتبارات تخصیص داده است.او در تکمیل توضیح خود اظهار می‌کند: این میزان، کفاف بیشتر از هزینه‌های جاری و پیش‌بینی نیروهای انسانی در موافقت‌نامه را نمی‌دهد و به اجرای پروژه منتهی نمی‌شود، مگر اینکه در باقی‌مانده سال که تا ۳۰تیرماه است، بتوانیم اعتبارات بیشتری را تخصیص بگیریم.

 

آبخیزداری مردمی به جای آبخیزداری دولتی، رویکردی کاربردی

اما با این حال، آن‌ها در منابع طبیعی بیکار نمانده‌اند و برای کمک به استان و خروج از بحران آب و خشک‌سالی، مردم را فراخوان کرده‌اند: از سه سال پیش به دنبال پیاده‌سازی آبخیزداری مردمی به جای آبخیزداری دولتی هستم تا اینکه امسال پس از پیگیری‌های فراوان به ثمر نشست.دکتر اعظمی‌راد در تکمیل توضیح خود اضافه می‌کند: از آنجایی که اعتبارات دولتی کفاف نمی‌کند و در چند سال اخیر تخصیص‌ها کم بوده است و قابلیت اجرایی نداشته است، به عنوان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، سراغ خیران و مشارکتی‌ها رفتیم و حال پس از تشکیل جلسات و مکاتبات مختلف، بنا شده است انجمن خیران در سطح استان برای طرح‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری و منابع طبیعی تاسیس شود.

 

اجرای نخستین پروژه آبخیزداری با کمک خیران

او با اشاره به شناسایی تعدادی از خیران و نتیجه‌بخش بودن رای‌زنی‌ها، خبر می‌دهد: از یک ماه پیش، با کمک خیران، نخستین پروژه آبخیزداری را با اعتبار ۳۰۰میلیون تومان در شهرستان کاشمر روستای رحیم‌آباد شروع کرده‌ایم و در هفته منابع طبیعی، با حضور مسئولان و خیران امر، افتتاح خواهد شد. البته آن‌ها در معاونت آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، علاوه‌‌بر جذب حمایت تعدادی از خیران، موفق شده‌اند از کمک‌های کانون جهادگران سازندگی قدیم و بسیج مهندسان استان برخوردار شوند، اما این همه ماجرا نیست و آن‌گونه که دکتر اعظمی‌راد توضیح می‌دهد، با واسطه پیگیری‌های سه سال گذشته، مردم نیز وارد میدان شده‌اند و با کمک مشاوران معرفی‌شده از طرف اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، طرح ۷۰پروژه را تهیه کرده‌اند.

دکتر اعظمی‌راد همچنین با بیان اینکه ۱۵میلیارد تومان برای این ۷۰طرح برآورد هزینه شده است، می‌گوید: از این تعداد طرح، تاکنون حدود ۱۵پروژه اجرا شده است و در سال جاری نیز هفت مورد را با پشتوانه پول مردم در دستور کار داریم که پروژه تکمیل‌‌شده آبخیزداری سرگلون شهرستان زاوه، پروژه‌های در حال اجرای قلعه‌نوی خواف، روستای چهارتاغ باخزر و جهان‌آباد تربت‌جام از نمونه‌های این مشارکت مردمی است که البته به اینجا ختم نمی‌شود و چندین مورد دیگر که در شرف عقد قرارداد با پیمانکاران ذی‌صلاح برای اجراست را نیز شامل می‌شود.

 

فراخوانی برای خیران دغدغه‌مند توسعه روستاها

این نتایج ملموس و امیدوار کننده زمینه‌ای را فراهم می‌کند که معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان از خیران دغدغه‌مند و همه آن‌هایی که به بحث توسعه روستاها علاقه‌مند هستند درخواست می‌کند که برای کمک به حفظ و استحصال آب باران روستا، جلوگیری از مهاجرت روستائیان و توانمندسازی و ظرفیت‌سازی اقتصادی در روستاها وارد عرصه شوند تا آبخیزداری نیز موفق شود به این اهداف دست یابد. سوالی که این بین پیش می‌آید این است که سهم مشارکت خودخواسته مردمی در این عرصه چقدر است و پاسخی که دکتر اعظمی‌راد می‌دهد این است که: مردم به هر میزانی که بتوانند، می‌توانند در هزینه سهیم باشند. البته از طریق استانداری، در حال پیگیری هستیم تا به‌مرور، از تسهیلات نیز برخوردار شویم، زیرا مردم به‌تنهایی از پس هزینه ۱۵میلیارد تومانی این ۷۰طرح برنمی‌آیند. بنابراین، تامین هزینه‌ها باید مشارکتی شود. او از این طریق، به دستگاه‌های دولتی از جمله استانداری و سازمان مدیریت و همچنین خیران اعلام می‌کند: اگر آن‌ها ۵۰درصد اعتبارات موردنیاز را بگذارند مردم هم حاضر هستند ۵۰درصد دیگر را فراهم کنند. به این ترتیب، علاوه‌بر این ۷۰پروژه، می‌توانیم ۱۰۰پروژه دیگر را هم اجرا کنیم.در عین حال، دکتر اعظمی‌راد یادآور می‌شود: برنامه داریم امسال و سال آینده پروژه‌های اجرایی را حدود یک میلیارد تومان با مشارکت‌های مردمی و خیران انجام دهیم که ما نیز پشتیبانی‌ها و نظارت‌های فنی را داشته باشیم.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی