کد خبر : 72090
/ 21:22
حادثه دلخراش فروریختن ساختمان پلاسکو از هزار زاویه به تصویر کشیده شد؛

هر شهروند، یک خبرنگار

در سال‌های اخیر پس از گسترش فرهنگ دیجیتال، اینترنت، تلفن‌های همراه دوربین‌دار و دوربین‌های دیجیتال همچنین شبکه‌های اجتماعی بسیاری از شهروندان عادی با تصویر‌برداری و عکاسی از وقایع پیرامونشان و انتشار آن در سطح اینترنت و شبکه‌های اجتماعی فرهنگ جدیدی به عنوان شهروند خبرنگار را پدید آوردند.

هر شهروند، یک خبرنگار

معین اصغری- در دنیای کنونی با وجود فن‌آوری‌های ارتباطی پیشرفته و متعدد در امر دستیابی سریع به اطلاعات و منابع مختلف و با وجود درگیری و خشونت که به طور آشکارا در بیشتر نقاط این کره خاکی فراگیر شده، کسب اطلاعات موثق و قابل اطمینان در مورد وضعیت سیاسی، اجتماعی و امنیتی بشر و میزان آوارگی آن‌ها بسیار دشوار و در عین حال بسیار ضروری و حیاتی است.

خبرنگاران از مهره‌های اساسی این مهم به شمار می‌روند. یک خبرنگار باید به واقعیت یک رویداد دست یابد و همواره گام به گام حوادث در حوزه کاری خود حرکت کند تا تحلیل‌های خود را به صورت کامل و رسا ارائه دهد.

یک خبرنگار موفق همیشه در انعکاس رخدادها بی‌طرفانه عمل می‌کند؛ چون ذات خبرنگاری مبتنی بر بی‌طرفی است و اینجاست که خبرنگار با رعایت این نکته مهم، خود را به قوانین ملزم دانسته و در این مسیر به اهداف خود نائل می‌شود. حرفه خبرنگاری بی‌هیچ قید و شرطی جزو مشاغل سخت و پرمخاطره است. 

تنها در سال‌۲۰۰۳ بیش از ۷۶۶‌خبرنگار در اقصی‌نقاط جهان بازداشت شده‌اند و دست‌کم هزار و ۴۶۰‌تن از آنان مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند.

اما امروز خبرنگاری از شیوه سنتی خود فاصله گرفته و گروهی جدید به نام «شهروند خبرنگار» تشکیل شده است.

گروهی که خودجوش است و هرکسی می‌تواند خود را به عضویت آن دربیاورد. اگر شما هم کارآیی گوشی همراه خود را در ارسال چند پیامک و تماس با این و آن خلاصه نمی‌کنید، با ما همراه شوید تا کمی با هم در مورد شهروندخبرنگاری و چالش هایش حرف بزنیم.

..........................................

 

شهروندخبرنگار، شهروندان معمولی یک جامعه هستند که در فرآیند جمع‌آوری، گزارش، تحلیل و انتشار اخبار و اطلاعات در جامعه، نقش فعالی بازی می‌کنند. در سال‌های اخیر پس از گسترش فرهنگ دیجیتال، اینترنت، تلفن‌های همراه دوربین‌دار و دوربین‌های دیجیتال همچنین شبکه‌های اجتماعی بسیاری از شهروندان عادی با تصویر‌برداری و عکاسی از وقایع پیرامونشان و انتشار آن در سطح اینترنت و شبکه‌های اجتماعی فرهنگ جدیدی به عنوان شهروند خبرنگار را پدید آوردند. این واژه به هنگام وقایع پس از اعتراضات وال‌استریت و در جریان حرکت‌های جنبش اشغال وال‌استریت پدیدار شد و پس از آن در کشورهای همسایه و خاورمیانه در جریان وقایع بیداری اسلامی نهادینه شد.

 

شهروندخبرنگار کیست؟

شهروندخبرنگار طبعاً یکی از شهروندان است اما الزاماً خبرنگار نیست. خبرنگار کسی است که چند سال در یک مؤسسه‌‌ آموزشی درباره‌‌ فن این حرفه درس خوانده و چند سال دیگر را به تجربه و تمرین گذرانده است. آقا یا خانم خبرنگار در کار روزانه‌اش قواعد مشخصی را رعایت می‌کند. این قواعد واضح و بدون ابهامند و خبرنگاری که از آن‌ها سرباز زند، در فضای عمومی مورد انتقاد قرار می‌گیرد؛ ممکن است کارش را از دست بدهد و حتی در شرایط وخیم‌تر محاکمه شود ولی شهروندخبرنگار ممکن است تحصیلاتی در فن خبرنگاری نداشته و مثلا دانشجوی رشته‌ مهندسی معدن باشد. هرچند شهروندخبرنگاران به خاطر شهروند‌بودنشان تابع قوانین مدنی‌اند و به همین دلیل در قبال نشر کذب و توهین به اشخاص از نظر مدنی مسئولند اما احتمال اینکه یک کانال تلگرامی یا یک پروفایل اینستاگرام، خبری به اشتباه منتشر کند بیشتر است تا یک خبرنگار شناخته‌شده.

 

شهروندخبرنگار چکار می‌کند؟

شاید بتوان گفت که پسوند خبرنگار در اصطلاح شهروندخبرنگار به نادرستی اضافه شده است. شهروندخبرنگار کسی است که به رخدادهای جامعه‌ پیرامونش علاقه‌مند است و درباره‌ آن‌ها نظر می‌دهد. تا اینجا، تعریف بیشتر جامع است تا مانع، چون در عمل بخش بزرگی از جامعه به آنچه بر آن‌ها می‌رود علاقه‌مند هستند و درباره‌ نظرشان با دیگران گفتگو می‌کنند اما آنچه که شهروندخبرنگار را از دیگران متفاوت می‌کند، این است که چنین شهروندی تصمیم می‌گیرد از حرف زدن درباره‌ وضعیت اقتصادی در تاکسی و نظریه‌پردازی درباره نظام بین‌الملل دور میز شام و اعتراض به نقض حقوق بشر در جمع دوستان جلوتر برود و ایده‌هایش را در اقیانوس دنیای مجازی شناور کند.

در این نگاه، تفاوت عمده‌ شهروندخبرنگار با همه‌ شهروندان دیگر این است که شهروندخبرنگار با کنش رسانه‌ای‌اش به نظراتش حیات مستقل می‌دهد. من و شما برای شنیدن نظرات دوستمان، باید با او قرار چای یا پیاده‌روی بگذاریم، در‌حالی‌که برای باخبر شدن از آخرین ایده‌ها، یافته‌ها و برداشت‌های یک شهروندخبرنگار، مرورگر وب را باز می‌کنیم و آدرس یک وبلاگ یا یک حساب کاربری در یکی از شبکه‌های اجتماعی را وارد می‌کنیم. 

با این کار از نظرات آقا یا خانمی آگاه می‌شویم و می‌توانیم به برساخته‌های ذهنی‌اش دسترسی پیدا کنیم، بدون اینکه به ذهنی که آن‌ها را ساخته دسترسی داشته باشیم. در این نگاه، شهروندخبرنگار، شهروندی است که ذهنش را برای دسترسی در اختیار دیگران می‌گذارد. اگر بخواهیم یک گام جلوتر بگذاریم،‌ باید وارد موضوع شهروند رسانه شویم، یعنی اگر دقیق‌تر به این موضوع بخواهیم بپردازیم باید بگوییم که ما در حال گذار از حالت شهروند خبرنگار به شهروند رسانه هستیم، یعنی حالا ما به کمک گوشی‌های در دستمان به خودی خود یک رسانه مستقل برای انتشار مطالب در دست داریم.

 

خطرنگاری و اخلاق

اخباری که شهروندخبرنگاران مخابره می‌کنند، معمولا دو ویژگی مهم دارند: یا کسی آن‌ها را نمی‌بیند یا همه می‌خواهند آن را ببیند. مثلا خانواده‌ای فرزند خود را برای عمل جراحی به مشهد آورده و به همین خاطر مجبور است یک هفته در اینجا بماند. از آنجایی که بیمارستان مکانی برای اسکان آن‌ها تدارک ندیده است، آن‌ها نیز یک گوشه اتراق می‌‌کنند. اینجاست که یک گوشی همراه وارد داستان می‌شود و از صف طولانی مردمی که برای همراهی بیمار خود کنار بیمارستان جا پهن کرده‌اند، فیلم می‌گیرد. این ماجرا از جنس نوع اول است یعنی موضوعی که کسی به آن توجه نمی‌کند و یک فیلم کوتاه چند ثانیه‌ای می‌تواند خیلی تاثیرگذار باشد. اما گاهی برعکس است، یعنی اتفاقی رخ می‌دهد که تنها چند لحظه بیشتر طول نمی‌کشد اما همه می‌خواهند آن را ببینند، مثلا تصور کنید همین اتفاق فروریختن ساختمان پلاسکو فقط به گوش‌های شما می‌رسید، آن وقت هیچ‌گاه از عمق فاجعه باخبر نمی‌شدید. البته نکته مهمی که نباید از آن غفلت کرد، بحث اخلاق است. متاسفانه در این سال‌ها اتفاق بدی افتاده و آن تهیه خبر به هر قیمتی است. به محض اینکه در خیابان دو تا ماشین به هم می‌خورند، در چشم برهم‌زدنی سریع حلقه‌ای دور مصدومین تشکیل شده و همه با یک گوشی عکاس‌باشی می‌شوند. حتی مورد داشتیم که طرف رو به قبله بوده و رفته‌اند در بیمارستان بالای سرش سلفی گرفته‌اند. خلاصه اینکه یادتان نرود شما قبل از اینکه یک شهروند‌خبرنگار باشید، انسان هستید، چه خبر و عکسی مهم‌تر از جان و مال انسان‌هاست؟ 

 

گله‌های گزارشگر

آرش رهبر، گزارشگر برنامه گزارش ۵ شبکه استانی در مورد مشکلات شهروند خبرنگاری در جامعه امروز می‌گوید: «یکی از این مشکلات که من با توجه به بعضی دیده‌هایم از آن نگران هستم، ورود شهروند خبرنگاران به حریم خصوصی مردم است. به این صورت که بعد از مدتی کار در این عرصه، به زعم خودشان، برای تهیه گزارش‌های جذاب‌تر، به سراغ لایه‌های خصوصی زندگی افراد و حتی مسائل اخلاقی می‌روند. کاری که اگر من، به عنوان یک گزارش‌گر صداوسیما، حتی غیرعمد نیز آن را انجام دهم، بنا به وجود لایه‌های نظارتی متفاوت، جلوی پخش آن گرفته می‌شود.»

یکی‌دیگر از مشکلات منتقل نشدن فرهنگ و اصول شهروند خبرنگاری به مردم، بحث اغراق در خبر و حتی انتقال اخبار کذب و نادرست است. اغراق موضوعی است که متأسفانه با کلام مردم در بیان حوادث و اتفاقات و مشکلات آمیخته است؛ چرا‌که تصور می‌کنند اگر در بیان واقعه‌ای اغراق کنند، واکنش‌های بیشتری را جلب می‌کنند یا سریع‌تر به نتیجه دل‌خواه خود می‌رسند.

بحث دیگری که در این رابطه در خور توجه است و تا‌به‌حال سبب رخ‌دادن حوادث ناگواری هم شده است، بحث رعایت‌نکردن نکات ایمنی و احتیاط، توسط شهروند خبرنگاران است؛ چرا‌که اصولاً این افراد می‌خواهند در نزدیک‌ترین حالت ممکن به حادثه اقدام به تهیه خبر و گزارش کنند و در این زمینه به‌هیچ‌وجه جانب احتیاط را رعایت نمی‌کنند. من به عنوان گزارش‌گر چنین اتفاق‌هایی، در سازمان آتش‌نشانی دوره‌های آموزشی متعددی در زمینه‌های امداد و نجات و... را پشت سر گذاشته‌ام و به تبع آن، در محل حادثه از تمامی خطرات احتمالی آگاهم و هرگز به سمت آن‌ها نمی‌روم.

..........................................

 

  • نگاهی دیگر به خبر فروریختن اولین بلندمرتبه ایران

 

همچنان پلاسکو

100552.pngخبر هولناک‌تر از یک حادثه بود. کوتاه، تلخ، عمیق: پلاسکو فروریخت!

صبح روز پنجشنبه ۳۰‌دی‌۱۳۹۵ و حدود ساعت ۷:۵۹ صبح، طبقات هشتم و نهم ساختمان پلاسکو که بیشتر شامل واحدهای تولیدی لباس بودند و در نوبت شب هم به کار می‌پرداختند، دچار حریق شد. پس از حضور مأموران آتش‌نشانی و حوالی ساعت‌۱۱ صبح در‌حالی‌که گفته می‌شد آتش مهار شده است ناگهان آتش از بخش شرقی ساختمان زبانه کشید و دیوار شمالی ساختمان پلاسکو نیز به طور کامل فرو‌ریخت. سرانجام در حوالی ساعت ۱۱:۳۰ صبح پس از گذشت ۳٫۵‌ساعت از شروع آتش‌سوزی کل ساختمان به طور عمودی فرو‌ریخت. پس از مهار نسبی آتش در ساعات اولیه، تعدادی از مغازه‌داران این پاساژ برای خارج‌کردن کالاهای خود به داخل هجوم برده بودند، همچنین تعداد قابل توجهی آتش‌نشان در هنگام ریزش ساختمان در ساختمان حضور داشتند. آخرین آمار از حضور ۲۵‌نفر در ساختمان خبر می‌دهد ولی تا لحظه نگارش این مطلب هنوز نمی‌توان به کمک آماری، دقیقا از تعداد قربانیان این حادثه سخن گفت.

 

شهروند خبرنگاری در عمق حادثه

اولین بار که خبر را شنیدم، ساعت۱۴ بود. اخبار سراسری تصویری هولناک از فروریختن یک غول عظیم‌الجثه بود. نکته مهمی که همان لحظه اول به ذهنم رسید، تصویری بود که از یک گوشی همراه به عنوان اولین تیتر مهم پربیننده‌ترین خبر سیما پخش می‌شد. این یعنی دقیقا همان نقش مهمی که شهروند خبرنگار می‌تواند ایفا کند. الان که چند روز از حادثه می‌گذرد ویدئوهای فراوانی در شبکه‌های اجتماعی پخش شده است که از زوایای مختلف ساعات آتش‌سوزی و لحظه فروریختن ساختمان را ضبط کرده است اما این همه ماجرا نیست.

متاسفانه در همان بخش خبری در ارتباط زنده‌ای که با مسئولان حاضر در صحنه برقرار شد، همه خواهش می‌کردند تا مردم از صحنه دور شوند و بگذارند تا امدادرسانان با سرعت بیشتری کارهای خود را انجام دهند. وقتی می‌دانیم که جان چندین آتش‌نشان درگرو تلاش بیشتر است و لحظات نقش تعیین‌کننده‌ای در جان سالم به در بردن آن‌ها دارند، اخبار و تصاویر ضبط شده ما چه دردی دوا می‌کند، جز کند‌شدن سرعت امدادرسانی به مردم؟ 

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی