کد خبر : 71862
/ 23:11
در طرح پژوهشی و نظرسنجی از زائران، عملکرد مساجد شبانه‌روزی بررسی شد؛

مساجد باز؛ اطلاع‌رسانی بسته

درب مساجد نباید به روی نمازگزاران بسته باشد و در مشهدالرضا که شهری زائرپذیر است، دسترسی به مساجد به‌ویژه در مبادی ورودی، باید در طول شبانه‌روز فراهم باشد.

مساجد باز؛ اطلاع‌رسانی بسته

مسعود سلطانی- این جمله تاکیدی بود که با این هدف، طرح «مساجد شبانه‌روزی» در مشهد کلید خورد و از خردادماه سال جاری، درهای هفت مسجد به طور شبانه‌روزی به روی نمازگزاران باز شد. با توجه به گذشت بیش از هفت ماه از فعالیت این مساجد، در قالب طرحی پژوهشی و نظرسنجی، دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، نقاط ضعف و قوت و گلایه‌ها و مطالبات زائران و مسئولان مساجد را گردآوری کرده است.

در پژوهش انجام‌شده، ضمن جمع‌آوری تمامی اطلاعات و بررسی دیدگاه تمامی مخاطبان و ذی‌نفعان این طرح، درباره چگونگی ادامه فعالیت مساجد شبانه‌روزی نیز پیش‌بینی‌هایی صورت گرفته است. برای اولین‌بار، گزارش این پژوهش رسانه‌ای شده است و بخش‌هایی از آن را در ادامه می‌خوانید.

 

ضعف اطلاع‌رسانی اصلی‌ترین مشکل طرح است

طبق نتایج این پژوهش، مهم‌ترین مشکلات موجود از دیدگاه زائران، ضعف در اطلاع‌رسانی، حضورنداشتن خادمان به صورت ۲۴ساعته و بسته بودن درب مسجد عنوان شده است، چنان‌که یکی از زائران در پاسخ به این سوال که چقدر از خدمات مساجد شبانه‌روزی رضایت دارد، به ضعف اطلاع‌رسانی اشاره کرد و به پژوهشگر گفت: ما نصف‌شب به مشهد رسیدیم و به طور اتفاقی با این مساجد آشنا شدیم. چون اطلاع‌رسانی نشده بود، شناختی نداشتیم. از روی نور ال‌ای‌دی‌های سبز جلوی درب، متوجه باز بودن مسجد شدیم.

همچنین زائران در بحث خدمات مساجد نیز انتقاداتی داشتند از جمله نبود پارکینگ مناسب و حضورنداشتن افراد آگاه برای پاسخ‌گویی درباره مسائل شهری و راه‌های منتهی به حرم، اما با این وجود، زائران مکرر از مزایای این طرح یاد کرده‌اند. اصلی‌ترین نقاط قوت این طرح را وجود امنیت بیشتر در مساجد دانسته‌اند، چنان‌که خیلی از شرکت‌کنندگان در این طرح معتقد بودند: پاکیزه‌بودن محیط بیرونی و درونی مسجد و سرویس‌های بهداشتی و وجود حس آرامش یکی از اصلی‌ترین مزایای اسکان مسجد در قیاس با کمپ‌هاست که در صورت اطلاع‌رسانی بهتر برای اسکان‌های موقت مخصوصا در مبادی ورودی شهر، مساجد بهتر هستند.

از نظر زائران، طرح مساجد شبانه‌روزی موجب افزایش حس اعتماد به مجاوران شده است، چراکه اسکان در مساجد سبب شکل‌گیری ارتباطات موثر میان آن‌ها و ساکنان محلی است که این خود ارزش اجتماعی مهمی محسوب می‌شود.

 

الگو برداری از خدمات شیعیان عراق به زائران اربعین

در نتایج پژوهش صورت‌گرفته از سوی دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری، غالب مسئولان مساجد ضمن ابراز خشنودی از برگزاری چنین طرحی، استفاده از سرویس‌های بهداشتی و حمام‌ها را بنا به تجربه، از نیاز‌های اصلی زائران دانستند که از طریق این طرح فراهم می‌شود. همچنین آماده‌شدن بستری مناسب برای خدمت به زوار امام‌رضا(ع) را از دستاورد‌های طرح دانسته‌اند. در همین رابطه، یکی از مسئولان مساجد گفته است: از ثواب‌های مهم این طرح، اسکان زائران کم‌بضاعت می‌باشد و در این طرح، برای خدمات‌دهی به زائران، درخواست‌های مردمی برای کمک‌کردن و مشارکت وجود دارد.

 

بودجه مساجد شبانه‌روزی کفاف هزینه‌ها را نمی‌دهد

مسئولان مساجد نیز همچون زائران، خواستار ایفای نقش فعال‌تری از سمت مسئولان و شهرداری هستند و ضعف اطلاع‌رسانی گلایه اصلی آن‌ها نیز هست. یکی از مسئولان مساجد ضمن اشاره به اینکه بودجه دریافت‌شده از سمت شهرداری برای انجام امور مرتبط با طرح کافی است، در مصاحبه با تیم نظرسنجی عنوان کرده بود: بودجه‌ای که از طریق این طرح به مسجد داده شده کفاف اینکه بخواهیم دوربین‌های مداربسته نصب کنیم را نمی‌دهد و امکان پرداخت حقوق برای نیروی نگهبان در شب را هم نداریم.

البته در پیوست این طرح، پیش‌بینی‌هایی شده است که از نیروی سربازان وظیفه در صورت اراده جمعی ارگان‌ها استفاده شود.

در اظهارات مسئولان مساجد، الگوبرداری از خدمت شیعیان عراق خیلی به چشم آمده است که پس از رونق زیارت اربعین و انعکاس اخبار ازخودگذشتی خالصانه مردم عراق در رسانه‌های ایران، می‌توان گفت فرهنگ خدمت شیعیان آن کشور تبدیل به گفتمانی فراگیر شده است که در نظرات مسئولان مساجد به‌کرات به آن اشاره شده است. همچنین طبق نتایج این پژوهش، مسئولان مساجد پیشنهادهایی داشتند نظیر: در نظر گرفتن تورهای مشهدگردی مخصوص زائران ساکن در مساجد و فرهنگ‌سازی برای جلب مشارکت‌های مردمی از طریق منابر و رسانه‌ها که در سناریو‌های پیش‌بینی‌شده برای ادامه طرح در این پژوهش، نقشه‌ جامعی برای پاسخ به این نیاز‌ها آماده شده است.

 

نتایج منفی و مثبت در عین اجرای آزمایشی طرح

در قسمتی از طرح ارزیابی مساجد شبانه‌روزی، جمع‌آوری اطلاعات متکی بر مشاهدات مستمر ارزیاب‌ها بوده است که ضمن انجام تحقیقات از طریق گفتگو با زائران، کسبه محله و خادمان مساجد، ارزیابی عملکرد انجام شده است که براساس آمار حاصل‌شده از این تحقیق، عمده مشکلات هفت مسجدی که در این طرح مشارکت کردند شامل مواردی است نظیر: حضورنداشتن مداوم خادمان، عدم اطلاع‌رسانی کافی و نیاز برخی مساجد به بهسازی.

با وجود اینکه مشکلاتی در اجرای طرح از سمت مساجد و همین‌طور کارفرما وجود داشته، در عین حال، نتایج مثبتی حاصل شده است. مثلا نزدیکی برخی مساجد به حرم مطهر رضوی یا قرارگرفتن در مبادی ورودی مزیت قابل‌توجه برخی مساجد بوده است یا به عنوان مثال، باز بودن مساجد در مبادی ورودی و فراهم‌کردن امکان استحمام و محیط پاکیزه همراه با گرمایش و سرمایش، به‌شدت مورد استقبال زائران قرار گرفته است و زائران از خدمات این مساجد استفاده کرده‌اند.

اما به طور کلی، اصلی‌ترین هدف طرح، یعنی باز بودن ۲۴ساعته، در بعضی مساجد محقق نشده است و علت اصلی آن، نبود نیروی کافی برای انجام این کار است، چراکه انجام این امر از عهده یک خادم خارج است. این امر در مساجد موفق با استفاده از خدام افتخاری و کمک‌گرفتن از نیروهای مردمی و بسیج محقق شده است که همراهی مردم ستودنی است.

 

سناریو‌های پیش روی طرح فعالیت مساجد شبانه‌روزی

نتایج مثبت طرح از دید زائران که مخاطب اصلی طرح محسوب می‌شوند بسیار حائز اهمیت است. نتایج تحقیق نشان داد که امنیت، ایجاد مکانی برای استراحت، نظافت مسجد و سرویس‌های بهداشتی، تحقق مشارکت مردمی، فراهم آمدن مکانی برای نماز اول‌وقت، ایجاد اعتماد زائران به مجاوران، به فعلیت رسیدن ظرفیت‌های مساجد و راحتی زائران از جمله نقاط قوت طرح مساجد شبانه‌روزی در بازه‌ اندک اجرا شدنش از دید زائران و مجاوران است.

بر اساس تحقیقات کارشناسان دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی، برای ادامه‌ طرح، دو استراتژی پیش‌بینی شده است. سناریوی اول اتکا بر توانایی‌های صرف شهرداری و برطرف کردن نیاز‌های طرح است که اهم آن‌ها اطلاع‌رسانی بیشتر در مبادی ورودی شهری، تامین نیروی نگهبان در شیفت شب، تامین بودجه برای نصب دوربین‌های مداربسته و ارائه خدمات فرهنگی برای آموزش خدام مساجد و زائرانی است که از این طرح استفاده می‌کنند.

سناریوی دومی که این پژوهش به آن اتکای بیشتری دارد استفاده از ظرفیت نهاد‌های توانمند در تامین نیازهای طرح و جلب مشارکت‌های مردمی است که تحقق همکاری مردمی، خود، ارزش مستقل و حائز اهمیتی محسوب می‌شود. در راهکار دوم، به‌تفصیل پیشنهادهایی نظیر همراهی صدا و سیما با طرح، استفاده از نیروی سربازان وظیفه برای تامین امنیت مساجد و جلب مشارکت‌های خیرین در نظر گرفته شده است. استفاده از توانمندی‌های نیروی مردمی بسیج و سازمان‌های فرهنگی نظیر میراث فرهنگی و اداره اوقاف و امور خیریه در ادامه برگزاری این طرح نیز می‌تواند به برگزاری آن و رسیدن به نقطه ایدئال کمک بسیاری کند، اما از آنجا که ارتباط زائران از بدو ورود به شهر به نوعی با شهرداری است، محققان این پژوهش معتقدند بهترین نهاد متولی برای انجام این کار شهرداری می‌باشد.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی