کد خبر : 71838
/ 23:42
شهرآرا، در گفتگو با کارشناسان با توجه به هزینه نگهداری ۱۵۰هزارتومان روزانه یک زندانی، به ضرورت جایگزینی مجازات زندان می‌پردازد؛

«زندان» نباید حکم اول و آخر باشید

«زندان» نباید حکم اول و آخر باشید

محدثه شوشتری/قاسمی مقدم- تراکم بیش از سه‌برابری جمعیت زندانیان کشور از جمله در خراسان رضوی، بیماری‌های خطرناک و مسری، اَعمال خلاف عفت، سوء بهداشت، جرم‌خیز شدن زندان به جای اصلاح و تربیت و از همه مهم‌تر تحمیل مشکلات اجتماعی و مالی به خانواده‌های زندانیان فقط بخش کوچکی از معضلات موجود در حوزه زندان و زندانیان است، مشکلاتی که با توجه به آمار ارائه‌شده از سوی سازمان زندان‌های کشور برای ورود بیش از نیم‌میلیون زندانی به زندان‌های کشور در طول هر سال دامنه وسیعی از جامعه را درگیر خود می‌کند.

 

تأکید بر مجازات‌های جایگزین زندان

جدای از این‌که هزینه نگه‌داری ۶۰۰هزار نفر ورودی زندان‌های کشور، که از این میان به طور میانگین ۲۵۰هزار زندانی به طور دائمی و ثابت در زندان‌ها می مانند، به میلیاردها تومان از سرمایه ملی در ماه می‌رسد، معضلات موجود برای زندانیان این ضرورت را بیش از پیش آشکار می‌کند که باید گام‌های فراتری از یک بخشنامه و 

ابلاغیه در خصوص حبس‌زدایی و یا همان جایگزین مجازات زندان برداشته شود. 

حتی رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز نهم تیر امسال، در دیدار رئیس و مسئولان عالی قضایی، بر لزوم کاهش مجازات حبس تاکید و فرمودند: «باید با استفاده از افراد صاحب‌نظر و کارشناسان مجرب، برای مجازات‌های جایگزین زندان، برنامه‌ریزی و طراحی شود.»

به دنبال تأکید رهبری، بخشنامه‌ای ۲۳ماده‌ای تحت عنوان «ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها» از سوی رئیس قوه قضاییه صادر و ابلاغ شد. نمونه‌هایی معدود از تغییر 

مجازات زندان با کارهای عام المنفعه را در احکام صادرشده از سوی دستگاه قضایی شاهد بودیم که برخی از آن‌ها رسانه‌ای هم شدند.

 

حکم به کارهای عام‌المنفعه به جای زندان

نمونه‌ای از احکام صادرشده در راستای کارهای عام‌المنفعه به جای زندان، به حکمی برای جوانی از اهالی خوشاب برمی‌گردد که، با قطع برق در خلال یادواره شهدا در این روستا، باعث اخلال در نظم این برنامه گشت و مورد پیگیری 

قضایی قرار گرفت. قاضی در این پرونده، به جای فرستادن جوان به زندان و یا جریمه نقدی، او را موظف به پژوهش و تهیه مقاله درباره زندگی‌نامه شهدا، تحت نظر بنیاد شهید، به جای ۶ ماه زندان نمود.

در حکمی دیگر، قاضی شعبه هشتم دادگاه کیفری تهران فردی را که موجب آزار سالمندان شده بود، به جای یک‌ سال حبس، به یک‌ سال کار رایگان در خانه سالمندان به نحوی که به صورت هفته‌ای پیرمردهای مسن را استحمام کند، حکم داد.

یا در کاشمر قاضی دادگاه بخش کوهسرخ، یک متخلف زیست‌محیطی را مأمور به یک سال کار رایگان تحت نظر اداره حفاظت محیط‌ زیست کاشمر کرد. 

در نمونه‌ای دیگر از جرایم زیست‌محیطی، قاضی دادگاه کیفری دشت آزادگان خوزستان، برای فردی که ٣٤ اصله درخت را قطع کرده بود، کاشت ۶۸ درخت (دو برابر تعداد درختان قطع‌شده) -در همان محلی که اقدام به تخریب درختان کرده بود- و دو سال حفاظت و نگه داری از آن درختان را در نظر گرفت. این حکم علاوه بر پرداخت جریمه نقدی لحاظ شده بود.

 

تورم مجازات حبس، با وجود ۲۰۰۰ عنوان مجرمانه که حکم زندان دارد

این چند نمونه، هرچند در نوع خود احکام مفیدی در راستای حبس‌زدایی و اصلاح و تربیت متخلفان و مجرمان بوده، اما میزان این نوع احکام انگشت‌شمار بوده و هنوز خیلی از قضات به سمت تغییر و تبدیل مجازات زندان به کارهای عام‌المنفعه پیش نرفته‌اند و ترجیح اول و آخر آن‌ها صدور حکم زندان است. ضرورت این تغییر و تبدیل، با توجه به هزینه نگه‌داری ۱۵۰هزارتومانی هر زندانی در روز و تراکم سه‌برابری زندانیان کشور، در کنار معضلات اخلاقی، روانی و بهداشتی، نباید از نگاه دستگاه قضایی دور بماند. 

این نکته در سخنان جهانگیر، رئیس سازمان زندان‌های کشور نیز به کرات رسانه‌ای شده است که «ما هنوز در قوانین با تورم مجازات حبس مواجه هستیم و ۲۰۰۰ عنوان مجرمانه که می‌تواند منجر به حبس شود در قوانین ما وجود دارد. این مسئله ما را در زندان‌های کشور با تورم جمعیت کیفری مواجه کرده است؛ لذا مجازات حبس نباید تنها راه ضمانت اجرای قانون باشد و قضات باید به ظرفیت‌های قانون مجازات اسلامی، در راستای کاهش احکام زندان، توجه بیشتری داشته باشند.»

با توجه به وضعیت موجود و نگرانی‌هایی که از افزایش زندانیان در کنار اثربخش نبودن زندان برای اصلاح و تربیت متخلفان و مجرمان وجود دارد، به نظر می‌رسد جایگزینی کارهای عام‌المنفعه و احکامی که منجر به زندان نشود راه‌حل زودبازده‌تری برای گریز از مشکلات موجود در زندان‌ها باشد.

در همین راستا در ادامه به سراغ چند تن از صاحب‌نظران حوزه حقوقی و قضایی رفته‌ایم که در کلام آن‌ها بر ضرورت حبس‌زدایی و جایگزینی حکم زندان تأکید می‌شود.

 

قضات و جامعه اعتقادی به مجازات‌های جایگزین ندارند

عضو هیئت علمی دانشگاه، دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی و وکیل پایه یک دادگستری، می‌گوید که هم قضات و هم جامعه اعتقادی به مجازات‌های جایگزین حبس ندارند و تاکید دارد: 

برای اینکه این نوع مجازات‌ها موثر واقع شوند، باید قضات مجبور به صدور این احکام شوند و در جامعه نیز فرهنگ‌سازی لازم انجام گیرد.

دکتر عباس شیخ‌الاسلامی در گفتگو با خبرنگار شهرآرا می‌افزاید: گاهی شاهد بوده‌ایم که بزه‌کار وقتی برای او حکم جایگزین از سوی قاضی پرونده صادر می‌شود، به حکم صادرشده اعتراض می‌کند و می‌گوید که چرا برای من حبس در نظر گرفته نشده است. این موضوع نشان می‌دهد که متاسفانه جامعه ما حبس‌گراست.

وی تصریح می‌کند: باید فرهنگ‌سازی لازم در خصوص جایگزین‌های حبس در جامعه صورت گیرد. حتی به نظر بنده، می‌طلبد که در این رابطه، چندین و چند فیلم تولید شود تا مردم و دستگاه قضایی مفهوم، جایگاه و آثار مجازات‌های جایگزین را درک کنند.

وی ابراز می‌کند: برای یک سری جرائم که در درجه پایین قرار می‌گیرند، باید جایگزین حبس پیش‌بینی شود که البته قانون‌گذار این جایگزین‌ها را پیش‌بینی کرده است.

 

محرومیت مجرمان از حقوق اجتماعی به جای حکم زندان

دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی در خصوص موارد مجازات‌های جایگزین حبس که در قانون پیش‌‌بینی شده است می‌گوید: یک نوع از این مجازات‌های جایگزین، محرومیت مجرمان از حقوق اجتماعی مثل پاسپورت، کارت ملی و... است.

دکتر شیخ‌‌الاسلامی حبس مجرمان در منزل را از دیگر موارد مجازات جایگزین حبس برشمرده و خاطرنشان می‌کند: نظارت الکترونیکی با پابند و دست‌بند بدون اینکه لازم باشد مجرم به زندان برود و همچنین انجام کارهای عام‌المنفعه از دیگر مجازات‌های جایگزین حبس است که در قانون پیش‌بینی شده است.

وی در این رابطه مثالی را هم ذکر می‌کند و می‌گوید: اگر فردی نرده یک پارک را تخریب کرد، به جای آنکه مجازات حبس برای وی در نظر گرفته شود، می‌توان آن فرد را ملزم به بازسازی نرده‌ها کرد یا اینکه در جرائمی مانند تصادفات رانندگی، به جای حبس، مجرم را مجبور کنیم که در بیمارستان سوانح کار کند و ببیند که سرعت زیاد چه آثاری برای جامعه و مردم دارد.

وی خاطرنشان می‌کند: جزای نقدی روزانه هم یکی دیگر از عناوین مجازات‌های جایگزین است که بر اساس آن، به جای اینکه فرد مجرم مدتی در زندان حبس باشد، روزانه بخشی از دستمزد خود را به عنوان جریمه بپردازد.

وی با بیان اینکه مجازات‌های جایگزین حبس در تمام کشورهای دنیا اثر مثبت داشته است، می‌افزاید: زندان تاثیر منفی بر فرد مجرم دارد و به نوعی، آموزشگاه جرم برای افراد بزهکار است. باید به سمت مجازات‌های جایگزین حبس برویم و در راستای تنوع بخشیدن به آن‌ها هم گام برداشت.

به گفته وی، در حال حاضر پنج نوع مجازات جایگزین حبس در قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده، در حالی که تعداد مجازات‌های جایگزین در برخی کشورها تا ۱۵مورد هم می‌رسد و دست قضات هم از این نظر باز است.

 

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی