کد خبر : 71762
/ 01:08
استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) در نشست سیاست‌گذاری صنایع فرهنگی در مشهد مطرح کرد؛

خلأ سیاست‌گذاری در بدرقه «فرهنگی» ۲۷میلیون زائر

«دلمان خوش است که در حوزه صنایع فرهنگی یک فروشگاه کالاهای هنری در باب‌الجواد حرم مطهر رضوی داریم. در این فروشگاه کالاهای یک شرکت هنری بسیار خوب عرضه می‌شود، اما به این موضوع توجه نشده‌است که صنایع فرهنگی این فروشگاه فقط مطابق ذائقه طبقه متوسط جامعه است.»

خلأ سیاست‌گذاری در بدرقه «فرهنگی» ۲۷میلیون زائر

عادل افتخاری- «دلمان خوش است که در حوزه صنایع فرهنگی یک فروشگاه کالاهای هنری در باب‌الجواد حرم مطهر رضوی داریم. در این فروشگاه کالاهای یک شرکت هنری بسیار خوب عرضه می‌شود، اما به این موضوع توجه نشده‌است که صنایع فرهنگی این فروشگاه فقط مطابق ذائقه طبقه متوسط جامعه است.»

این انتقاد را دکتر مجید امامی، استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) و صاحب‌نظر حوزه صنایع فرهنگی، در نشست تخصصی سیاست‌گذاری صنایع فرهنگی مطرح کرد و گفت: طبقه کارگر جامعه قاب‌ها و کاشی‌هایی که در این فروشگاه عرضه می‌شود را قشنگ نمی‌بیند. در این شرایط چگونه می‌خواهیم میلیون‌ها زائر عرب‌زبان را که به مشهد سفر می‌کنند با صنایع فرهنگی بدرقه کنیم؟

وی تصریح کرد: در گذشته، فرش ایرانی یک صنعت فرهنگی بسیار جدی قلمداد می‌شد که متاسفانه به‌اشتباه آن را در بین صنایع غیرفرهنگی قرار دادیم. این فرش ویژگی‌هایی داشت که شهروند کانادایی افتخار می‌کرد آن را در خانه‌اش داشته‌باشد. پس در شرایط فعلی چه شده‌است که ما با تکه‌های کاشی و انواع تابلوها نمی‌توانیم نیاز فرهنگی زائران را تامین کنیم؟ استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) افزود: در برخی موارد، صنایع فرهنگی با بهره‌وری و ارزش افزوده ۳۰۰درصدی به فروش رسانده شده‌است. واقعا سرمایه‌گذاری در چه بخشی به این میزان سودده است؟ وی به موضوع استثنای فرهنگی هم اشاره کرد و توضیح داد: استثنای فرهنگی نشان‌دهنده این است که هنوز در حوزه فرهنگ، آرمان‌های جهانی‌شدن جواب نداده‌است و واحدهای ملی به دنبال منافع خود هستند. اروپایی‌ها در حوزه سینما می‌دانستند که اگر آزادی کامل رخ دهد، نمی‌توانند مقاومت کنند. به همین دلیل، به سمت استثنای فرهنگی روی آوردند. همین الان که شرایط استثنای فرهنگی در غرب حاکم است، بیش از ۶۵ درصد سینمای اروپا در اختیار هالیوود قرار دارد، در حالی که این رقم در گذشته ۸۰ درصد بوده‌است.

 

انجمن‌های صنفی در حوزه صنایع فرهنگی فعال نشدند

امامی ادامه داد: سازمان میراث فرهنگی از سه سال قبل براساس رویکرد استثنای فرهنگی، مقرر کرد که اگر کسی اندکی کالای چینی در میدان نقش جهان اصفهان عرضه کند، بین یک روز تا دو ماه جریمه تعطیلی تعیین شود. این اقدام بسیار خوب و ارزشمند بود که البته باید ببینیم در مشهد این موضوع تا چه اندازه مورد توجه قرار می‌گیرد. وی با بیان اینکه یکی از الزامات فناورانه صنایع فرهنگی این است که اقتصاد جامعه مبتنی‌بر دانش و آموزش باشد، خاطرنشان کرد: همیشه فکر می‌کردیم قصه‌ای که مادربزرگ‌ها برای کودکان می‌گویند یک کار بی‌ارزش است، در حالی که این کار به واسطه دیجیتالی‌شدن زیرساخت‌ها و امکانات ارتباطی، در تمام دنیا به یک صنعت فرهنگی سودآور تبدیل شده‌است.

استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) تاکید کرد: یکی از الزامات ساختاری حوزه صنایع فرهنگی این است که شما بازی رقابت را بلد باشید؛ لذا برای اینکه افراد در بازار صنایع فرهنگی حق حیات داشته‌باشند، باید با قواعدی آشنا باشند. ما در حوزه صنایع مختلف انجمن‌های صنفی داریم، ولی متاسفانه هنوز در حوزه صنایع فرهنگی شاهد تشکیل چنین انجمن‌هایی نیستیم. به گفته وی، هدف از فعال‌شدن صنایع فرهنگی، حرکت به سمت مفهوم‌سازی، هماهنگ‌سازی، تولید، ارتقا و تجارت کالاهای فرهنگی در قالب‌های مختلف اعم از کتاب، مجله، روزنامه، ژورنال، فیلم و محصولات صوتی و تصویری، ویدئو، نوارکاست، نرم‌افزار و لوح فشرده است. دکتر امامی وقف را یکی از مهم‌ترین پیوندهای حوزه اقتصاد و فرهنگ در ادبیات اسلامی برشمرد و تصریح کرد: وقف در حوزه صنایع فرهنگی جای داده نمی‌شود، اما این دو موضوع خیلی می‌توانند به یکدیگر مرتبط باشند. وی اشاره‌ای هم به تعریف عام صنایع فرهنگی داشت و افزود: این صنعت در واقع مجموعه‌ای از خدمات و کالاهای فرهنگی است که در مقیاس وسیع و هماهنگ مبتنی‌بر ملاحظات اقتصادی و نه صرفا اهداف توسعه فرهنگی، با دو معیار خلاقیت و مالکیت معنوی به صورت صنعتی و تجاری تولید، بازتولید، انبار و توزیع می‌شود. این صاحب‌نظر حوزه فرهنگی در تکمیل صحبت‌های خود گفت: پس از سال۱۹۶۰ میلادی، اتفاقات فناورانه‌ای در حوزه اقتصاد و مدیریت جهانی رخ داد و میل به رسیدن به بازار آزاد به‌شدت افزایش یافت و ما شاهد رشد چشمگیر سهم صادرات در تولید ناخالص ملی کشورها بودیم.

وی با بیان اینکه اصل صادرات و واردات و مبادله کالا زمینه‌ساز طرح نظریه صنایع فرهنگی بوده‌است، خاطرنشان کرد: از سال۱۹۶۰ تا سال۱۹۹۸ میلادی سهم صادرات در تولید ناخالص ملی تقریبا از ۸درصد به ۲۷درصد افزایش یافت و امروز این رقم به بیش از ۴۶درصد رسیده‌است.

امامی موضوع کالایی‌شدن و مصرف گرایی فزاینده را بحث بسیار مهمی دانست و ادامه داد: اینکه همه کنش‌های انسانی و همه امکانات طبیعی درصدد این است که بتواند در چرخه بهره‌وری و ارزش افزوده قرار گیرد را کالایی‌شدن فزاینده می‌گویند.

وی با اشاره به رشد مصرف‌گرایی در شش دهه اخیر، ابراز داشت: امروز به دلیل حاکم‌شدن شرایط رقابتی، انحصار در بازار بی‌معنی است؛ لذا اگر محصولی کیفیت لازم را نداشت، می‌توان نمونه مشابه ولی باکیفیت آن را از یک بازار دیگر خریداری و تامین کرد.

 

سفر ارزان‌قیمت از خدمات ذیل صنایع فرهنگی است

استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) خاطرنشان کرد: این‌طور نیست که اگر شما نتوانستید سفری ارزان‌قیمت در کشورتان طراحی کنید، مردم دیگر سفر نکنند، بلکه سفر ارزان‌قیمتی را تجربه می‌کنند که در خارج از مرزهای کشور طراحی شده و به عنوان نوعی از خدمات ذیل صنایع فرهنگی عرضه می‌شود.

او در عین حال، تاکید کرد که در حوزه تولید صنایع فرهنگی، انحصار بسیار عجیبی بین شرکت‌های رسانه‌ای وجود دارد.

امامی به موضوع شهر پساصنعتی هم گریزی زد و در این‌خصوص گفت: پساصنعتی شهری است که پیش‌ران رشد و اقتصاد آن، صنعت سخت و مکانیکی نیست، بلکه حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات حرف اول را در این شهر می‌زند و از سوی دیگر، بسیاری از چالش‌های کلان‌شهرهای فعلی و قدیم در شهر پساصنعتی وجود ندارد. وی با بیان اینکه دو کشور در حال توسعه ادعا می‌کنند به سمت شهرهای پساصنعتی رفته‌اند، افزود: هندوستان یکی از این کشورهاست که از شهر سایبرآباد به عنوان گواه ادعای خود نام می‌برد. این شهر در نزدیکی حیدرآباد واقع شده و یکی از شهرهای قدیمی هند محسوب می‌شود. سایبرآباد یک شهر پساصنعتی است که ادعا دارد از عنصر صنایع فرهنگی و فناوری اطلاعات برای تبدیل‌شدن به یک شهر فراملی استفاده می‌کند.

استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) اظهار کرد: کارخانه بوش حوزه‌های کاری نیرومحور خود را در این شهر مستقر کرده‌است و از ۱۲طبقه ساختمان شرکت، هشت طبقه در اختیار تکنسین‌ها قرار گرفته که نه‌تنها به مردم هند، بلکه به همه مردم جهان خدمات پس‌ازفروش ارائه می‌کنند. زیرساخت این خدمات، فناوری اطلاعات و ارتباطات است. وی افزود: دوحه هم پس از سایبرآباد به عنوان دومین شهر ادعا کرد که من می‌خواهم در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق فعالیت داشته‌باشم و از شرایط صنعتی عبور کنم. ادعای دوحه این است که در کنار ایجاد زیرساخت‌ها برای تبدیل‌شدن به هاب تبادلات تجاری، می‌خواهد یک شهر پیشرو باشد، اما به صنعت و کشاورزی اتکا نداشته‌باشد. امامی خاطرنشان کرد: در کشورمان ۴۰۰هزار نفر به صنعت خودروسازی وابسته‌اند. ایجاد اشتغال بسیار زیاد در این صنعت بسیار خوب است، اما مشکل اینجاست که اگرچه می‌دانیم به دلیل نداشتن مزیت در صنعت خودروسازی مردم می‌توانند ماشین باکیفیت‌تر و ارزان خارجی سوار شوند، در عین حال، اعتقاد داریم که نمی‌توان با این صنعت درگیر شد.وی از خلاقیت به عنوان یکی از الزامات صنایع فرهنگی یاد کرد و ادامه داد: نقطه مزیت عروسک‌های آهوانه که طرح آن در مشهد اجرایی شده، این است که کالای تولیدی خلاقانه است، چون حاصل آفرینش یک انسان است.

 

لزوم بهره‌برداری از دارایی فرهنگی

استاد دانشگاه امام‌صادق(ع) گفت: سال‌های سال، بناهای تاریخی شهر یزد محلی برای تجمع معتادان شده‌بودند، اما با همت مردم، این بناها بازسازی شدند و الان از آن‌ها به عنوان یک موزه هتل گالری قدیمی استفاده می‌شود. با این ابتکار یزدی‌ها و مدیریت حوزه صنایع فرهنگی، از صدها خانه قدیمی که یک معضل اجتماعی محسوب می‌شد، بهره‌برداری تجاری شد.

وی اشاره‌ای هم به نقاره‌زنی در حرم مطهر رضوی به عنوان یک مزیت فرهنگی داشت و افزود: سال‌هاست مردم نقاره‌زنی را دوست دارند و آرزو دارند صدای آن را در حرم مطهر رضوی بشنوند. حالا فرض کنید یک گروه نقاره‌نوازی صنعتی ایجاد شود که حاضر باشند در مراسم‌های مختلف نقاره‌نوازی کنند. این کار بهره‌برداری از دارایی فرهنگی موجود است.

به گفته امامی، صنایع فرهنگی الزاما تولید از صفر و ایده‌پردازی اولیه نیست و بهره‌برداری از ظرفیت‌های فرهنگی موجود نیز در این صنعت گنجانده می‌شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، به دو جریان رخ‌داده تحت عنوان تحول صنایع فرهنگی در سه دهه اخیر اشاره کرد و گفت: این جریان‌ها به سمت تمرکز افقی و عمودی‌شدن مالکیت بصری، تولید و توزیع کالاهای فرهنگی رفته‌است. تمرکز افقی به این معنی است که یک شرکت در ذیل برند خود، مجموعه‌ای از خدمات را ارائه می‌دهد.

صاحب‌نظر حوزه صنایع فرهنگی ادامه داد: تمرکز عمودی هم به معنای این است که یک برند در یک برند دیگر ادغام شود. این اتفاقات در صنایع فرهنگی هم رخ داده‌است و به همین دلیل، حضور بازار این صنعت به‌شدت دشوار شده‌است.

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:
ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱۴ دی

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی