کد خبر : 71699
/ 00:34
گزارش شهرآرا از وضعیت موجود در پارک‌های موضوعی مشهد؛

با موضوعی‌گفتن، پارک «موضوعیت» نمی‌یابد

احداث پارک‌های موضوعی چند سالی است در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته که صرف‌نظر از تلاش‌های انجام‌شده، حاوی نکات و اشکالاتی است که به نظر، در صورتی که در فضای منطقی برای طراحی، اجرا و نظارت آن‌ها نباشد، از مسیر و رسالت اصلی خود فاصله می‌گیرند.

با موضوعی‌گفتن، پارک «موضوعیت» نمی‌یابد

حاتم مهجوری- «پارک‌های موضوعی» از قدمت چندانی در ایران برخوردار نیستند. شاید در معنای عام، بتوان برخی پارک‌های گیاه‌شناسی را از جمله قدیمی‌ترین آن‌ها در ایران برشمرد، اما آنچه در رویکردهای جدید مدنظر قرار گرفته نظیر پارک‌موزه‌های دفاع مقدس است که با تمرکز بر فرهنگ ایثار و شهادت، رویکردی موضوعی مبتنی‌بر تبیین و انتقال این فرهنگ را به نسل جدید دارد. 

این رویه در دهه اخیر، روندی پرشتاب‌تر به خود گرفته‌است، به گونه‌ای که گاه در گوشه و کنار شهرهای بزرگ ایران، پارک‌هایی با اسامی خاص و رویکردی جدید به گوش می‌رسند. گاهی این رویکردها پرشتاب و داغ و گاهی با سردی مفرط مواجه شده‌اند. 

در مشهد نیز به تبعیت از روند ایجادشده، احداث پارک‌های موضوعی چند سالی است در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته که صرف‌نظر از تلاش‌های انجام‌شده، حاوی نکات و اشکالاتی است که به نظر، در صورتی که در فضای منطقی برای طراحی، اجرا و نظارت آن‌ها نباشد، از مسیر و رسالت اصلی خود فاصله می‌گیرند.

 

وارونگی تعاریف

سوال اصلی این است که ما چه تعریفی از پارک موضوعی داریم. بسته به این تعریف، می‌توانیم سطوح مختلف و کارویژه‌ها و اهداف مترتب بر آن را سازمان‌دهی کنیم و برای رسیدن به آن، «برنامه‌های قابل‌اندازه‌گیری» داشته باشیم. 

طبیعی است پاسخ به این سوال که پارک‌های موضوعی تا چه حد از دل مسائل فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی شهرمان بیرون آمده‌اند، نیازمند داشتن تعریفی واحد و دقیق از آن است. 

این سوال از این جهت حائزاهمیت است که ما هرساله با احداث این پارک‌ها علاوه‌بر ایجاد سطحی از توقع در سطوح نخبگانی و عموم مردم عمدتا هزینه‌هایی را سالانه برای حفظ و نگهداری آن می‌پردازیم، حال‌آنکه با اهداف زیبای ذهنی‌مان فاصله دارند.

چنانچه انتظار داریم پارکی با توجیه اقتصادی خود همراه باشد، باید با تمرکز بر حوزه گردشگری، مکان‌یابی و برنامه‌ریزی شود. به واقع، باید دارای تحلیل‌های قابل‌اندازه‌گیری اقتصادی در این حوزه بود. در صورتی که رویکرد در پارک، تحقیقاتی و علمی است، می‌بایست در طول 

مراحل کار، هماهنگی موثر و کارآمدی با بدنه دانشگاهی و علمی انجام شود. کدام‌یک از پارک‌هایی که ما از نظر می‌گذرانیم چنین کرده‌اند؟

 

پارک‌های موضوعی مبتنی‌بر نیاز جامعه یا فوریت‌های مدیران؟

سوالی که در این رابطه مطرح است این است که این پارک‌ها به چه میزان «مبتنی‌بر نیازسنجی‌های واقعی از بستر اجتماع» به دست آمده‌اند. کدام مرکز مطالعاتی و پژوهشکده مستقل بر ضرورت نیاز جامعه به این پارک‌ها صحه گذاشته و می‌گذارد؟ اگر چنین باشد، اقدامی پسندیده است. با این حال، از مجموع شواهد، این‌طور برمی‌آید که پارک‌های موضوعی در مشهد نه‌تنها مبتنی‌بر نیاز روز جامعه پیش نرفته‌اند که حتی گاه با اعمال سلیقه مدیریت وقت با هدف صرف درآمدزایی و جمعی از کارشناسان همراه، در قالب واگذاری‌های پیمانی به گروهی از معماران پیش رفته‌است.

اقدامی که امروز انجام می‌دهیم قاعدتا می‌بایست علاوه‌بر پاسخ گویی به فوریت‌های امروز، ناظر به آینده هم باشد؛ یعنی بعد از گذشت ۲۰سال (که الان ۱۰سال از شروع راه‌اندازی این پارک‌ها در مشهد می‌گذرد) دیگر نگوییم این پارک‌ها قدیمی و از مد افتاده‌اند یا در گیر و دار نظرات مدیران آن زمان نباشیم که از بی‌توجهی به نیازهای آینده در مختصات این پارک‌ها سخن بگویند، چراکه امروز هزینه و وقت کافی برای این‌ها از منابع عمومی تزریق می‌شود. به نظر می‌رسد در حال حاضر، پارک‌های موضوعی علاوه‌بر اینکه در پاسخ به نیازهای امروز بسیار ضعیف و شکننده عمل می‌کنند، هیچ توجهی به مسائل آینده هم ندارند.

 

خارج از گود

گاه ترجیع‌بند جملات برخی کارشناسان و نیز مدیران بر این پایه استوار است که «جهان به این سمت رفته و کارکردهای محیط‌های اجتماعی ویژه‌تر و خاص‌تر شده‌است و می‌شود». گرچه سخن درستی است، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن سایر شرایط (اعم از اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی) بدان همت گماشت. سوال این است که آیا واقعا اتخاذ رویکردهای فعلی در احداث و راه‌اندازی پارک‌های موضوعی اجتناب‌ناپذیر است؟ اگر هست، مبتنی‌بر کدام نیازسنجی است؟ نمی‌توان صرفا با اسم‌گذاری و «موضوعی‌موضوعی‌گفتن»، تمام کارکردهای موضوعی را از آن استخراج کرد؛ یعنی اگر فرض بر این باشد که با ساخت یک پارک موضوعی، تمام مقصود احصا می‌شود، دچار خطای دید شده‌ایم. حقیقت این است که نیل به این مقصود و منظور در صورتی که مسیر را به‌اشتباه برویم، در نطفه خفه می‌شود و کار در همان ابتدا ابتر جلوه می‌کند.

 

ارتباط ضعیف با بدنه جامعه

«عدم ارتباط موثر و دوسویه این پارک‌ها با بدنه جامعه» خود معضلی است که باید بدون‌ملاحظه بدان پرداخت. اگر فرض را بر این پایه استوار کنیم که یکی از شاخص‌های عملکردی این پارک‌ها ارتباط معنادار در رابطه با موضوعی خاص با مخاطبان باشد، هنوز این پارک‌ها در ابتدای مسیر قرار دارند و نمی‌توان کارنامه روشنی (به رغم گذشت ۱۰سال از ابتدای حرکت) در کم و کیف ارتباط موثر با بدنه اجتماع از آن‌ها یافت. 

گرچه قبول داریم در جامعه‌ای که اولویت‌های دیگری نظیر اشتغال و تامین مایحتاج اولیه مسئله روز و شاید هم همیشگی باشد، سخن‌گفتن از پارک‌های موضوعی خیلی سخت خواهدشد، اما این نه‌تنها دلیلی بر عدم استقبال مخاطب از این پارک‌ها نمی‌تواند باشد که حتی دلیل محکمی است برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر مبتنی‌بر این قبیل محدودیت‌ها؛ لذا با روند فعلی هرچه جلوتر می‌رویم، به دلیل عدم نیازسنجی مبتنی‌بر واقعیات جامعه، نمی‌توان دل‌خوش به ارتباط دوسویه و مستمر پارک‌های موضوعی با بدنه مخاطبان بود.

 

مکان‌یابی نامناسب برای پارک‌های موضوعی مشهد

مسئله دیگر این است که برخی از این پارک‌های موضوعی گاه در دل یک بوستان عمومی ایجاد شده‌اند یا اینکه دو یا چند پارک با هم ادغام شده‌اند و در یک فضا و منظر مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند که به نظر، با کارویژه اولیه آن در تعارض است؛ یعنی اگر قرار است پارکی موضوعی و تخصصی داشته‌باشیم، دیگر چرا به دل بوستانی عمومی برویم؟ اینکه عموم مردم هنوز با حضور در برخی از این پارک‌ها همچنان استفاده عمومی از آن می‌برند و نه موضوعی، علاوه‌بر اینکه نشانه عدم ارتباط معنایی آن‌ها با پارک است، بیانگر این است که ما هنوز از نظر طراحی تخصصی این پارک‌ها عقبیم.

اصولا هر فضایی تحت هر عنوانی، ولو با در نظر گرفتن استانداردهای فنی و تخصصی، اگر بر اثر نیازی واقعی شکل نگرفته‌باشد، فاقد «معنا» خواهدبود که هرگز در مرکز دید مردم نخواهد‌شد و اثرگذار هم نیست. به عنوان مثال، امروز براساس نیاز بانوان در جامعه، در تهران و نیز در برخی شهرها اقدام به احداث پارک‌هایی «ویژه بانوان» شده‌است. 

در بررسی‌های به‌عمل‌آمده، اکثر این طرح‌ها «فاقد راهبرد مختص پارک بانوان» هستند. سوال اینجاست که اگر پارکی را صرفا محصور کنیم و نام پارک بانوان بر روی آن بنهیم، دستاورد بزرگی است و به مقصود رسیده‌ایم؟ یعنی آیا صرف‌نظر از استانداردسازی‌های ضروری متناسب با کارکردهای تخصصی و موضوعی آن‌ها، می‌توانیم آن را در حدی قابل‌قبول جزو پارک‌های موضوعی قلمداد کنیم؟ این مسئله که البته تبدیل به جریانی نو در دهه اخیر شده، با دیدگاه‌هایی متفاوت همراه بوده‌است که گاه «فقدان مطالعات اجتماعی و فرهنگی» در آن مشهود است.

آیا صرفا هدف از پارک بانوان به واسطه محدودیت حضور سایرین تعریف می‌شود؟ واضح است که این‌طور نمی‌تواند باشد و در صورت انجام نظرسنجی‌های متعدد، می‌توان بر لزوم اتخاذ روش‌هایی که بتواند نیازهای چندوجهی اعم از اجتماعی، تفریحی، بهداشتی و حتی اقتصادی بانوان را در شکل کامل در نظر بگیرد تاکید کرد؛ لذا مهم است که در این نوع پارک‌ها از نگاه تک‌محوری مبتنی‌بر «تفریحی-ورزشی» جدا شد و به نگاهی چندجانبه دست یافت که حضور افراد در جهت «ارتقای سطح کیفی استانداردهای زندگی جاری» را شاهد باشیم.

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:

ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱۴ دی

 

کلیــد واژه هــا
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی