کد خبر : 71518
/ 18:26
درشرایطی‌که حاشیه‌نشینی در حال گسترش است، برنامه‌ مدون و دقیقی برای مقابله با بحران در آن وجود ندارد؛

بافت فرسوده مسئولان آسوده

بافت فرسوده شهری به عرصه‌هایی از محدوده قانونی شهرها گفته می‌شود که به‌دلیل فرسودگی کالبدی، برخورداری نامناسب از دسترسی سواره و تاسیسات و خدمات و زیرساخت‌های شهری، آسیب‌پذیر است و ارزش مکانی، محیطی و اقتصادی مطلوبی ندارد.

بافت فرسوده مسئولان آسوده

مریم بهادر- این بافت‌ها به‌دلیل فقر معیشتی ساکنان و مالکان آن‌ها، امکان نوسازی خودبه‌خودی را ندارد و سرمایه‌گذاران نیز انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری در آن ندارند. ساختمان‌های موجود در این‌گونه بافت‌ها معمولا قدیمی‌ یا بدون استانداردهای لازم سکونتی است. این نوع بناها، تحمل مقاومت دربرابر زلزله‌ای با شدت متوسط را ندارد و تخریب می‌شود. متاسفانه حاشیه شهر مشهد و تمام نواحی کم‌برخوردار شهری با این مشکل روبه‌روست.

محلات منطقه ما نیز از این امر مستثنی نیست و همین است که در بخش‌های زیادی از این نقاط با تعریفی به نام بافت فرسوده مواجه هستیم. این بافت به‌لطف نبود اعتباراتِ بازسازی، هر روز در حال گسترش است! البته ساخت‌وسازهای غیراصولی را هم که به گسترش حاشیه شهر دامن می‌زند، نباید از قلم انداخت. لازم به ذکر است که قدمت محلات و وجود سکونتگاه‌های غیرمجاز در حاشیه شهر، از دلایل مهم گسترش بافت فرسوده در منطقه۵ است.

..........................................

 

بافت فرسوده چیست؟

بافت‌های فرسوده که بیشترشان بدون طرح قبلی ایجاد شده‌ است، ساختاری نامنظم دارد و دسترسی‌های موجود در آن‌ها معمولا ماشین‌‌رو نیست؛ به‌گونه‌ای‌که بیشتر معابر آن، بن‌بست یا با عرض کمتر از ۶متر است و ضریب نفوذناپذیری در آن‌ها کمتر از ۳۰درصد می‌باشد. مساحت عرصه بناهای واقع‌شده در این بافت‌ها، کمتر از ۲۰۰مترمربع است. متاسفانه حاشیه‌ای بودن بخش بزرگی از محلات منطقه۵ باعث شده که ما در آن‌ها با معضلی به نام بافت فرسوده روبه‌رو باشیم.

 

  • بافت فرسوده به ۳دسته تقسیم می‌شود

 

بافت دارای میراث: بافت‌های دارای میراث‌، بافت‌هایی است که دربرگیرنده آثار به‌جای‌مانده از گذشته و جایگزین‌ناپذیری است که می‌تواند در آگاهی جوامع از ارزش‌های فرهنگی و گذشته خود، کمک کند. حفظ آن‌ها علاوه بر ایجاد غرور ملی و حس هویت، بر کیفیت زندگی نیز می‌افزاید. این آثار که به یکی ازسه دوره باستان، دوره تاریخی یا معاصر تعلق دارد، یا به ثبت آثار ملی رسیده‌ است یا در فهرست میراث‌های باارزش سازمان میراث فرهنگی‌وگردشگری قرار می‌گیرد .اگرچه ما در منطقه۵ به‌صورت جدی با بافت دارای میراث روبه‌رو نیستیم، وجود دومیل یا دودکشِ کوره‌های آجرپزی، بهانه خوبی است تا از نبود رسیدگی به این دو اثر تاریخی بگوییم. متاسفانه پیش‌بینی دقیقی برای مقاوم‌سازی این کوره‌ها دربرابر بلایای طبیعی به‌ویژه زلزله نشده است و با کوچک‌ترین تکان زمین، امکان فروپاشی آن‌ها قطعی است.

 

99785.jpg

 

بافت شهری: بافت‌های شهری(بدون میراث شهری ) بافت‌هایی است که در محدوده قانونی قرار دارد و دارای مالکیت رسمی‌ و قانونی‌ است اما از نظر بهره‌مندی از ایمنی، استحکام و خدمات شهری، دچار کمبود است.محلات قدیمی‌ منطقه ما نظیر سجادیه، حسین‌آباد و مهرآباد در این گروه جای می‌گیرد.

 

سکونتگاه‌های غیرمجاز: سکونتگاه‌های غیرمجاز، شامل بافت‌های است که مهاجران روستایی و تهیدستان شهری را در خود جای داده‌ است. این سکونتگاه‌ها بدون مجوز و خارج از برنامه‌ریزی رسمی‌ و قانونی توسعه شهری(طرح‌های جامع و تفصیلی) در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها به‌وجود آمده‌ است. بیشتر این سکونتگاه‌ها، سند مالکیت دارد و از نظر ویژگی‌های کالبدی و بهره‌مندی از خدمات و زیرساخت‌های شهری، بی‌شباهت به بافت‌های فرسوده نیست. کمبود امکانات و خدمات شهری از نقاط مشترک در همه سکونتگاه‌های غیرمجاز است. در منطقه ما بخش بزرگی از محلات گلشهر و مهدی‌آباد در دامنه این تعریف جای می‌گیرد.

 

  • بافت فرسوده منطقه به‌تفکیک محلات

 

میرزاکوچک‌خان: وجود پنج گودال مسکونی در محله میرزاکوچک‌خان در چند دهه اخیر باعث به‌وجود آمدن بافت فرسوده در این نقطه شهر شده است. این گودال‌ها را که یادگار کوره‌های آجرپزی و خاک‌برداری برای ساخت خشت و آجر در گذشته است، کارگران همان کوره‌ها به‌مرور از اربابان زمین، خریده و ساخته‌اند. ازآنجاکه وضع معیشتی این کارگران اجازه ساخت خانه با متراژ بالا را به آنان نمی‌داده است، تقریبا همه خریداران به ساخت خانه‌هایی با متراژ ۵۰ تا ۷۰مترمربع تَن داده‌‌اند. ساخت خانه‌های به‌اصطلاح قلکی و بدون رعایت نکات ایمنی، این محدوده را به بافتی بسیار خطرپذیر دربرابر بلایای طبیعی تبدیل کرده است. مهم‌ترین این گودال‌ها که در فاصله هفت متری از سطح زمین قرار دارد، «گود مندلی‌فخار» نامیده می‌شود که بیش از ۳۵۰خانوار در آن سکونت دارند. یکی دیگر از مشکلات بزرگ این گودال‌ها، جمع شدن آب فراوان در آن‌ها پس از ریزش نزولات آسمانی‌ است. نبود راهکار مناسبی برای هدایت این آب‌ها باعث شده که پی خانه‌های داخل این گودال‌ها دارای رطوبتی همیشگی باشد. خاک نرم و رطوبت زمین درکنار وجود بناهایی فرسوده که براساس معیار و اصول شهرسازی و استاندارد ساخته نشده‌ است، این محدوده‌ را دربرابر کمترین تکان و لرزشی ناامن می‌کند.

 

سجادیه: سجادیه یکی از محلات قدیمی‌ منطقه۵ محسوب می‌شود که کاربری آن از ابتدای پیدایش، مسکونی بوده است. این منطقه به‌دلیل قدمت منازل در آن، این روزها به یک بافت فرسوده در دل منطقه شهری تبدیل شده است. ناگفته نماند که شهرداری منطقه برای رفع این بافت، تسهیلاتی را برای مالکانی درنظر گرفته است که قصد بازسازی و مقاوم‌سازی منزل خود را دارند.

 

حسین‌آباد: حسین‌آباد هم شبیه سجادیه یکی از محلات قدیمی‌ منطقه محسوب می‌شود اما جدای از بافت فرسوده خود محله، حسین‌آباد دارای بافت به‌مراتب فرسوده‌تری در قلب خود است. قلعه ترکمن‌ها که به‌صورت جزیره‌ای در دل محله حسین‌آباد قرار گرفته، امروزه به‌دلیل نبود خدمات شهری رو به ویرانی است. در توضیح قلعه ترکمن‌ها باید گفت که ساکنان قدیمی‌ آن را ترکمن‌های کشاورزی تشکیل می‌دهند که در بافت قدیمی‌ محله یعنی در روستای حسین‌آباد سابق سکونت داشته‌اند. این جمعیت به‌مرور زمان با الحاق به شهر و غصب زمین‌های کشاورزی‌شان به نفع محدوده شهری، از این نقطه مهاجرت کرده‌ و در حال حاضر تنها ۵۰خانوار از جمعیت گذشته آن باقی مانده‌اند. ناگفته نماند که شهرداری به‌دلیل اینکه هنوز کاربری این محدوده دقیقا مشخص نیست، از خدمات‌دهی به آن سر باز می‌زند. شک نکنید که درصورت بروز حادثه، ما در این محدوده با تلفات فراوان مالی و جانی روبه‌رو خواهیم شد.

 

99784.jpg

 

مهرآباد: این محله نیز یکی از محله‌های قدیمی مشهد است که به‌علت همین قدمت، دارای بافت فرسوده است و امکان ارائه بسیاری از خدمات مانند تعریض خیابان در آن وجود ندارد. برای احیای این بافت فرسوده، راهکارهایی وجود دارد؛ به‌طور مثال افرادی که قصد بازسازی واحدهای مسکونی خود را داشته باشند، می‌توانند از تسهیلات دولتی استفاده کنند.

 

مهدی‌آباد: این محله مدت زیادی نیست که با الحاق به شهر، در نقشه شهری مشهد مشاهده می‌شود، بنابراین همچنان بافت روستایی خود را حفظ کرده است. بناهای این محله نیز در نبود تسهیلات بازسازی و کم‌برخورداری ساکنانش، باعث شده که بافت فرسوده در این نقطه هم روزبه‌روز در حال گسترش باشد.

 

گلشهر: گلشهر هم شبیه محله حسین‌آباد درکنار بافت فرسوده خود، بافت فرسوده‌تری به نام «قلعه کهنه گلشهر» را در دل خود جای داده است. در این بافت که بازمانده روستای گلشهر در گذشته است، بسیاری از منازل مسکونی همچنان به‌صورت خشتی و کاهگلی وجود دارد. این بناها هیچ‌گونه مقاومتی دربرابر بلایای طبیعی و لرزش زمین ندارد. علاوه‌بر این، یکی از مشکلات این محدوده که آن را با بحران مواجه می‌کند، متصل نبودن آن به شبکه فاضلاب شهری‌ است. به بیان دیگر محدوده گلشهر و نقاط دیگر منطقه۵ همچنان به چاه‌های خانگی متصل است، حتی در برخی منازل چند چاه وجود دارد که نشست هرکدام از آن‌ها تلفات جبران‌ناپذیری را برجای می‌گذارد.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی