کد خبر : 67397
/ 22:59
جنگل‌ها، مراتع و حوزه آب‌خیزداری استان با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه است؛

حفاظت از ۸میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی با ۱۷۰نیرو!

«تغییر اقلیم»، «کمبود آب شیرین» و «بیابان‌زایی» سه چالش بزرگ پیش‌‌روی استان‌های کم آب و به‌ویژه خراسان رضوی است.

حفاظت از ۸میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی با ۱۷۰نیرو!

«تغییر اقلیم»، «کمبود آب شیرین» و «بیابان‌زایی» سه چالش بزرگ پیش‌‌روی استان‌های کم آب و به‌ویژه خراسان رضوی است. چالش‌هایی که نمود مخرب آن به‌طور پراکنده در سطح استان و تاحدودی شهر مشهد قابل لمس است. یکی از راهکارهای طبیعی و موثر برخورد با این چالش‌های سه‌گانه، حفظ جنگل‌هاست که از شاخصه‌های اساسی توسعه پایدار به شمار می‌روند. چرا که کاشت درخت و ایجاد یک هکتار جنگل به طور سالیانه نه‌تنها از فرسایش بیش از ۲تن خاک جلوگیری کرده بلکه بین ۵۰۰ تا ۲هزار مترمعکب آب را تولید و جذب خاک می‌کند. این رقم‌ها را مهندس «خداکرم جلالی»، معاون وزیر جهادکشاورزی و رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آب‌خیزداری کشور به‌شکل دیگری به تصویر می‌کشد: «هر هکتار جنگل بیش از ۶۰تن ریزگرد و حدود ۸تن گازکربنیک و سایر آلاینده‌ها را جذب کرده و در مقابل حدود دو و نیم مترمکعب نیز اکسیژن خالص تولید می‌کند.»

 

۹صدم هکتار، سرانه جنگل‌های خراسان رضوی

اما با همه این تفاسیر و با توجه به اینکه مشهد و خراسان رضوی در معرض خطر ریزگردها، آلودگی هوا و بحران آب قرار گرفته است، مدیرکل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان، سرانه جنگل‌های خراسان رضوی را فقط حدود ۹صدم هکتار اعلام می‌کند. رقمی که پاسخگوی مساحت کل استان و جمعیت ساکن در آن نیست، هرچند وضعیت کشور نیز با سرانه حدود ۲دهم هکتار چندان تعریفی ندارد و در حقیقت رتبه چهل‌و سوم دنیا را از آن خود کرده است.

در این زمینه مهندس «هادی باقری» در تشریح وضعیت کنونی جنگل‌های خراسان رضوی تصریح می‌کند: «عرصه جنگلی خراسان رضوی حدود ۹۹۷هزار هکتار است که حدود ۶۵۰هزار هکتار آن در دست کاشت است.»

 

جنگل‌های محدوده مشهد «پسته وحشی» و «ارس»

او با اشاره به تقسیم جنگل‌های استان به دو بخش کوهستانی و جلگه‌ای (بیابانی)، کمی هم درباره گونه‌های متنوع موجود در آن‌ها توضیح می‌دهد: «گونه‌های ارس، بادامشک، پسته جنگلی، بنه، قره‌قات، سماق و ارغوان در جنگل‌های کوهستانی و تاغ، قیچ، اسکنبیل، قره‌داغ، گز، عجوه و... نیز در جنگل‌های بیابانی استان وجود دارند.»

بنا بر توضیح مدیرکل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان، پسته وحشی، ارس و بنه بیشترین مساحت از پوشش جنگلی استان را به خود اختصاص داده‌اند: «حدود ۱۰هزار هکتار از پوشش جنگلی استان را جنگل‌های پسته وحشی تشکیل داده‌اند که ۶هزار هکتار آن در محدوده مشهد، سرخس و تربت‌جام و ۴هزار هکتار دیگر نیز در محدوده کلات قرار دارند.»

باقری همچنین مساحت جنگل‌های ارس استان را ۶هزار و ۶۵۸ هکتار بیان می‌کند و می‌گوید: «جنگل‌های ارس هزارمسجد در شمال شرق استان در شهرستان‌های کلات، درگز، مشهد، قوچان، چناران، تربت جام و تایباد قرار دارند.» و اما گونه پرشمار بعدی نیز «بنه» با حدود ۱۰هزار هکتار در کلات، تربت جام، خواف، تایباد، بجستان و گناباد پراکنده است. این جنگل‌ها و گونه‌های متنوع و ارزشمند آن‌ها از جهات مختلفی برای استان و مشهد اهمیت دارند که مدیرکل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان، آن را این‌گونه تشریح می‌کند: «کنترل آب‌های سطحی و تغذیه سفره‌های زیرزمینی، مبارزه با آلودگی هوا و فرسایش خاک، حفظ و تولید خاک، جلوگیری از سر و صدا در محیط، تولید اکسیژن و تعدیل آب و هوا، بانک ژنی متنوع و همچنین سرمایه اقتصادی بسیار مهم در حوزه گیاهان دارویی، صنعتی، خوراکی و همچنین تولید چوب به شمار می‌روند.»

 

کمبود شدید نیروی حفاظتی در حوزه منابع طبیعی استان

اما این سرمایه هرچند اندک و بسیار باارزش استان نیازمند تدابیری برای حفاظت و در صورت امکان توسعه است. چرا که به تاکید مهندس باقری، تخریب سرزمین و فرسایش خاک، تغییرات اقلیمی، بحران گرم‌شدن زمین و اثرات زیان‌بار آن در سطح ملی و منطقه‌ای به دنبال کاهش منابع جنگلی، ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی، در نهایت امنیت غذایی را به خطر می‌اندازد و به تبعاتی چون فقر و مهاجرت دامن می‌زند. هرچند در این شرایط، مدیرکل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان بر حفظ منابع جنگلی موجود و توسعه هم‌زمان آن تاکید می‌کند و می‌گوید: «این وظیفه سنگین بر دوش اداره کل منابع طبیعی است.» اما آن‌ها نیروی انسانی کافی برای حفاظت از اراضی ملی و طبیعی ندارند که این مسئله شامل حال جنگل‌ها نیز می‌شود. او با اشاره به وجود ۸میلیون و ۲۰۰هزار هکتار عرصه منابع طبیعی در استان، اظهار می‌کند: «از این وسعت تنها با ۱۷۰نیروی حفاظتی، حراست می‌شود که این تعداد نیرو با این مساحت هم‌خوانی لازم را ندارد و از استانداردها فاصله داریم.» این در حالی است که بنا بر توضیح او، براساس استانداردهای جهانی حفاظت از عرصه‌های طبیعی، برای هر ۱۰هزار هکتار یک مامور باید وجود داشته باشد اما در خراسان رضوی به‌ازای هر ۵۰هزار هکتار، یک نیرو داریم.

 

سال گذشته جنگل‌های استان ۴۷بار سوختند

نکته درخور توجه در حوزه جنگل‌‌ها گذشته از تصرفات و تعرضاتی که به آن می‌شود، مسئله آتش‌سوزی به‌شمار می‌رود؛ مشکلی که با توجه به تغییر اقلیم ناگهانی و گرم‌شدن زمین، خطر وقوع آن بیشتر شده است. در این راستا مهندس باقری به بحث پیشگیری و اطفای حریق گریز می‌زند و می‌گوید: «در سال گذشته شاهد وقوع ۴۷مورد آتش‌سوزی در جنگل‌های استان بوده‌ایم که مساحتی ۵/۳۶۶ هکتاری را شامل می‌شد و خسارتی ۳میلیارد و ۶۶۵ میلیون ریالی را ایجاد کرد.» او با بیان اینکه در سه ماهه نخست امسال نیز ۱۲مورد آتش‌سوزی داشته‌ایم، تصریح می‌کند: «حدود ۷۵هکتار از جنگل‌های استان در این ۱۲مورد حریق، سوختند و خسارتی ۸۹میلیون و ۹۷۷ هزار و ۴۰۰ریالی را به بار آوردند.»

 

۱۰درصد آتش‌سوزی‌ جنگل‌ها عمدی بوده است

مدیرکل منابع طبیعی استان با تاکید بر اینکه ۷۰درصد علت وقوع این آتش‌سوزی‌ها نامعلوم است، اظهار می‌کند: «۲۰درصد آتش‌سوزی‌ها سهوی و ۱۰درصد دیگر نیز عمدی و با هدف تصرف زمین‌ها و کشت یا ساخت و ساز در آن‌ها بوده است.»

باوجوداین او وضعیت جنگل‌های استان از نظر آتش‌سوزی را به نسبت سایر استان‌ها مناسب ارزیابی و به جایگاه بیست و دوم استان در کشور اشاره کرده و تصریح می‌کند: «در سه سال گذشته با مشارکت همه دستگاه‌ها، برنامه‌های آموزشی و مانورهایی برگزار شد که در نتیجه سال گذشته از نظر تعداد و حجم نسبت به سال‌های گذشته شاهد آتش‌سوزی کمتری بوده‌ایم که به دلیل هم‌پوشانی دستگاه‌ها و سرعت عمل بوده است.» وی با وجود همه مشکلات و کمبودها به تجهیز بخش‌های مختلف یگان حفاظت در حوزه اطفای حریق اشاره می‌کند و می‌گوید: «سعی کردیم علاوه‌براین از ظرفیت آتش‌نشانی‌ها و تشکل‌های مردمی نیز برای جبران کمبودها بهره بگیریم که در این راستا سال گذشته در همه شهرهای استان اقدام به تشکیل ۳۰تشکل مردمی اطفای حریق کردیم.» آن‌گونه که او هشدار می‌دهد، هزینه‌‌ احیای گونه‌ها و بازگردان جنگل به حالت سابق، سه‌برابر هزینه ایجاد اولیه و حفاظت و مراقبت از این منبع باارزش است.

 

۳۵هکتار نهال‌کاری عام‌المنفعه با مشارکت بخش خصوصی

مدیرکل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان در عین حال تاکید می‌کند: «با همین نیروی اندک همه تلاش خود را برای حفظ جنگل‌ها و دیگر اراضی ملی استان می‌کنیم البته در کنار آن، بحث توسعه آن‌ها را نیز در دستور کار داریم، به‌گونه‌ای که در دو سال گذشته در راستای سیاست‌های سازمان جنگل‌ها، بحث جامع‌نگری و استفاده از مشارکت مردمی را برای نهال‌کاری داشته‌ایم.» او برنامه‌هایی که برای تحقق نهال‌کاری و افزایش عرصه‌های جنگلی و پارکی انجام داده‌اند را این‌گونه بیان می‌کند: «در راستای بهره‌مندی از مشارکت مردمی در انجام پروژه‌ها، بخش خصوصی را برای انجام نهال‌کاری به عنوان امری عام‌المنفعه تشویق کرده‌ایم که درنتیجه تاکنون حدود ۳۵هکتار به این شیوه نهال‌کاری شده است.»

 

درخت‌کاری در ۷۰کیلومتر از مسیرهای جاده‌ای

البته وی از انعقاد تفاهم‌نامه‌هایی با تعدادی از سازمان‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «برای نمونه در حوزه راه‌ها و جاده‌ها تفاهم‌نامه‌ای با سازمان مسکن و شهرسازی منعقد کرده‌ایم که بر این اساس در طول مسیر ارتباطی به طول حدود ۷۰کیلومتر در نقاطی که می‌توان آب مورد نیاز را تامین کرد، اقدام به درخت‌کاری می‌کنیم.» اجرای این تفاهم‌نامه به این ترتیب است که در نقاطی که قابلیت کشت نهال دارند، اداره کل منابع طبیعی استان نهاده‌ها را تامین کرده و نهال‌ها را کاشته و بحث‌های کارشناسی را انجام می‌دهد و سازمان مسکن و شهرسازی نیز آبیاری آن را به عهده می‌گیرد که یک نمونه موفق اجرای این طرح، دو طرف ابتدای جاده مشهد به سمت بهشت رضاست.

 

اجرای هزار هکتار جنگل‌کاری مشارکتی از جمله در مشهد

در حوزه توسعه جنگل‌کاری، اداره کل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان اقدام دیگری را در دو سال گذشته انجام داده است: «برای ارتقای معیشت بهره‌وران حدود هزار هکتار را در قالب جنگل‌کاری مشارکتی در شهرهای مشهد، طرقبه و شاندیز، خواف، گناباد، بجستان و نیشابور ایجاد کرده‌ایم.»

علاوه‌براین، آن‌ها در دو نهالستان استان کار تولید نهاله‌های جنگلی و فضای سبز را انجام می‌دهند؛ به گفته مهندس باقری در این نهالستان‌ها حدود یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار اصله نهال را در سال تولید می‌کنند که علاوه بر اینکه اداره کل منابع طبیعی در نقاط مورد نیاز آن‌ها را می‌کارد، بخشی دیگر را بین مردم و دستگاه‌های متولی توزیع می‌کند.

 

ایجاد پارک‌های جنگلی در اراضی حریم شهرها

این مقام مسئول با اشاره به بندج ماده۱۴۷ قانون برنامه پنجم دولت، یکی دیگر از تلاش‌ها برای توسعه جنگل‌کاری و درخت‌کاری را ایجاد پارک‌های جنگلی در اراضی حریم شهرها با همکاری شهرداری‌ها بیان می‌کند. او در این زمینه‌ نیز این‌گونه توضیح می‌دهد: «این اقدام در چند شهرستان از جمله تایباد، تربت‌جام، طرقبه و شاندیز، تربت حیدریه، چناران، کاشمر، سبزوار، گناباد و خواف بوده است که البته شاخص‌ترین اقدام استان در این زمینه بحث کمربند سبز حاشیه مشهد و طرقبه و شاندیز است.»

یکی از محورهای درخور توجه در حوزه جنگل‌کاری، مسئله زراعت چوب برای مصارف تولیدات چوبی است؛ مسئله‌ای که در استان به نسبت وضعیت خوبی دارد و منابع طبیعی را از تهدید قطع‌شدن به طمع دسترسی به چوب تا حدودی حفظ می‌کند. مدیرکل منابع طبیعی استان در این زمینه نیز می‌گوید: «براساس آخرین آمار تاکنون حدود ۲هزار هکتار از زمان شروع برنامه زراعت چوب در سطح استان کشت شده که بیشتر گونه صنوبر بوده است.»

 

خبرنگار: ندا علیزاده

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی